Centralnym punktem ekspozycji będzie nigdzie wcześniej nieprezentowany komplet liturgiczny z katedry wawelskiej – ornat wraz z palką zaprojektowane przez Zofię Stryjeńską, ikonę polskiego art déco. Na wystawie pojawi się też szopka jej autorstwa. August Zamoyski, Henryk Kuna, Władysław Skoczylas, Wiktoria Goryńska, Stanisław Ostoja-Chrostowski, Stefan Norblin, Jerzy Teodor Hulewicz, Antoni Madeyski, Janina Broniewska, Jean Lambert-Rucki, Mieczysław Kotarbiński – każde z tych nazwisk kryje w sobie rozdział o sakralnym wymiarze polskiej moderny. Do tej pory rozdział ten pozostawał niemal nieodkryty.
Wśród eksponatów znajdą się: rzeźba Broniewskiej Immaculata Conceptio Masoviensis, wyróżniona medalem Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, ceramika Wandy Szrajberówny, projekty krzyży Kotarbińskiego, artystyczne kartki pocztowe w stylistyce art déco oraz obiekty związane ze szkołą zakopiańską. Ze zbiorów Muzeum Archidiecezji Warszawskiej pochodzi wyjątkowy obiekt bibliofilski: Pastorałki Tytusa Czyżewskiego z drzeworytami Tadeusza Makowskiego – pierwsze wydawnictwo Polskiego Towarzystwa Przyjaciół Książki w Paryżu z 1925 roku, odbite w 520 numerowanych egzemplarzach na papierze czerpanym, okrzyknięte najpiękniejszą poetycką malowanką Bożego Narodzenia. Jej obecność wśród ornatów i rzeźb przypomina, że sacrum w dwudziestoleciu żyło też na kartach papieru. Wiele obiektów pochodzi z prywatnych kolekcji i pierwszy raz będą one pokazywane publicznie. Pozostałe eksponaty pochodzą m.in. ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, Muzeum Narodowego w Krakowie, Zamku Królewskiego na Wawelu, MN we Wrocławiu, Muzeum ASP w Warszawie, oraz sanktuarium św. Józefa w Kaliszu.
Choć w sztuce sakralnej dwudziestolecia dominował historyzm, a część duchowieństwa patrzyła na nowoczesność z rezerwą, artyści coraz śmielej eksperymentowali z uproszczoną formą, geometryzacją i dekoracyjnością charakterystyczną dla stylu art déco. Wybuch II wojny światowej przerwał ten obiecujący proces, zanim zdążył on dojrzeć. Powojenna rzeczywistość i programowa niechęć nowego ustroju do Kościoła zepchnęły ten temat na margines badań naukowych i zbiorowej pamięci na kilkadziesiąt lat.
Impulsem do powstania wystawy były sesje naukowe w Muzeum Mazowieckim w Płocku, które ujawniły, jak wiele w tej dziedzinie pozostaje do odkrycia. Art Déco i Sacrum – po ubiegłorocznej prezentacji witraży zakładu S.G. Żeleński – jest kolejnym krokiem muzeum w przywracaniu pamięci o tej epoce i zaproszeniem, by spojrzeć na nią od nowa. To świat, w którym nowoczesność spotyka duchowość, a sztuka dekoracyjna staje się świadectwem ambicji i wyobraźni twórców II Rzeczypospolitej.
Art Déco i Sacrum. Sztuka dekoracyjna XX-lecia międzywojennego
23 kwietnia – 13 września 2026
Muzeum Archidiecezji Warszawskiej, ul. Dziekania 1, Warszawa, www.maw.art.pl
Kuratorki: dr hab. Anna Kostrzyńska-Miłosz, dr Agnieszka Kasprzak-Danis
Organizacja: Roksana Gawrońska
Aranżacja wystawy: Sonia Graban
