Kino historyczne w nowym świetle
Film „Pojedynek”, którego premiera wzbudza spore emocje i zainteresowanie, to dzieło szczególne – nie tylko ze względu na tematykę, ale i sposób jej przedstawienia. Jakub Gierszał, odtwórca głównej roli, podkreśla, że obraz ten nie jest prostą reinterpretacją znanych już historii: „To nie jest dobre słowo 'reinterpretacja', dlatego że film 'Pojedynek', który teraz zrobiliśmy, skupia się na innym, aspekcie tego wycinka historii. Ale to jest ten wycinek historii, owszem".
Akcja filmu rozgrywa się w 1939 r., a jego fabuła odwołuje się do wydarzeń, do których pierwotnie zamierzano nie odwoływać się w rozmowach medialnych o premierze "Pojedynku" - takie było założenie dystrybutora. Ale w naturalny sposób musiało w tej rozmowie zaistnieć odwołanie do „Katynia” Andrzeja Wajdy (2007 r.). Łukasz Palkowski wybrał jednak własną ścieżkę w opowiadaniu o zbrodni katyńskiej – nie tylko w warstwie narracyjnej, ale też formalnej. Czy ta narracja jest wymogiem współczesności? O tym m.in. Rozmawiała z Jakubem Gierszałem Magda Juszczyk.
Nowy język opowieści – kino gatunkowe wobec historii
Jednym z najciekawszych wątków rozmowy jest refleksja nad zmianą sposobu opowiadania o prawdzie historycznej. Dziennikarka RMF Classic zauważa: „W 'Pojedynku' widzę te elementy kina gatunkowego, które dawniej nie byłyby możliwe do zastosowania przy podejmowaniu tak poważnej tematyki".
Jakub Gierszał przyznaje, że pewnego rodzaju nonszalancja była świadomym podejściem Łukasza Palkowskiego. Aktor uzasadnia to w interesujący sposób.
Bohater bez patosu – nowa twarz patriotyzmu
Jednym z najważniejszych aspektów pracy nad „Pojedynkiem” była dla Jakuba Gierszała próba stworzenia bohatera pozbawionego klasycznego patosu. „Wydawało mi się to ciekawym przedsięwzięciem - chciałem spróbować stworzyć bohatera, który ma jak najmniej w sobie takich bohaterskich cech. I właściwie z tą myślą głównie przyszedłem do Łukasza i starałem się każdego dnia naciskać, żeby jak najmniej prezentować bohaterską postawę".
To podejście pozwala widzowi zobaczyć w postaci Grabowskiego (pianisty) człowieka z krwi i kości, który – jak wielu z nas – przede wszystkim pragnie przetrwać i zachować własną integralność.
Sztuka jako waluta w czasach opresji
Motyw artysty w wojennej opresji to temat, który powraca w polskim kinie od lat. W „Pojedynku” walka o duszę bohatera rozgrywa się także na polu sztuki. „Tytułowy pojedynek to walka o duszę naszego pianisty, oficera, który ma coś do zaoferowania, gdy na przykład 'gra Chopina'”.
Jednak, jak podkreśla Gierszał, sztuka może być zarówno narzędziem oporu, jak i elementem wykorzystywanym przez opresora: „Chodzi o to, żeby, żeby go przekabacić na stronę sowiecką - złamać człowieka, zmienić jego psychikę".
Język aktorstwa – uniwersalność emocji
Rozmowa schodzi także na temat języka w aktorstwie. Jakub Gierszał, znany z biegłości w kilku językach, podkreśla, że „aktorstwo mimo wszystko koniec końców jest językiem emocji”. To jeden z najważniejszych i jednocześnie jeden z najbardziej uniwersalnych momentów wywiadu z Gierszałem w RMF Classic.
Kino wojenne dziś – aktualność i odpowiedzialność
W obliczu współczesnych wydarzeń w Ukrainie pytanie o sens i potrzebę kręcenia kina wojennego nabiera nowego wymiaru. Jakub Gierszał zauważa: „Byłem porażony, jak bardzo te tematy są dzisiaj aktualne i kiedy realizowaliśmy ten film, to one nie były wtedy jeszcze tak aktualne jak dzisiaj".
Film „Pojedynek” nie tylko odwołuje się do przeszłości, ale stawia pytania o nasze współczesne postawy, o wybory moralne i granice odwagi.
Zaproszenie do kina – spotkanie z historią i emocjami
Na zakończenie rozmowy, Jakub Gierszał kieruje do słuchaczy zaproszenie: „Myślę, że film porusza temat, który jest aktualny, mimo że sięga historii. Jest to nowe, inne ujęcie (z którym nie trzeba się koniecznie zgadzać) ważnego wydarzenia historycznego naszego kraju. Jest to zdecydowanie kino gatunkowe i film tego gatunku używa, żeby te historię jakoś zreinterpretować, na nowo opowiedzieć. W filmie gra też aktor z Gry o Tron i Peaky Blinders”. To oczywiście Aidan Gillen, który wciela się w drugą pierwszoplanową postać NKWD-zisty."
„Pojedynek” to film, który nie tylko opowiada o przeszłości, ale też prowokuje do refleksji nad współczesnością. To kino, które łączy pokolenia, budzi emocje i nie pozwala przejść obojętnie obok najważniejszych pytań o człowieka, sztukę i historię.
