Rozmowa z dr Tomaszem Bulą, szefem Ośrodka Diagnostyki i Leczenia Chorób Kobiecych i Schorzeń Sutka w Katowicach
Posłuchaj rozmowy Tomasza Skorego:
Tomasz Skory: Rozmawiamy w szczególnym dniu - z powodu zapowiedzianego na dziś Ogólnopolskiego Strajku Kobiet. Niech to będzie rodzaj wsparcia dla pań - choć może o trochę złowrogim wydźwięku - będziemy rozmawiać o raku. Najczęściej występujący nowotwór złośliwy u kobiet to rak piersi - wcale nie dotykający tylko pań dojrzałych, także tych młodszych - tak wynika z badań?
Dr Tomasz Bula: Kiedy zaczynałem pracę 30 lat temu uważano, że rak piersi dotyczy tylko kobiet po 50-tce.
Część ludzi nadal tak twierdzi.
Niestety po 30 latach statystyki są przerażające. W tej chwili około 22-23 proc. rozpoznań nowotworowych dotyczy kobiet przed 50 rokiem życia. W ciągu 5-10 lat ilość rozpoznań nowotworów piersi u tych kobiet wzrośnie do 25 proc. Można powiedzieć, że co 4 rozpoznanie nowotworu piersi będzie dotyczyło kobiety młodej - w okresie aktywności zawodowej, wychowywania dzieci...
Czytałem, że w ciągu ostatnich 30 lat zachorowalność pań w wieku od 20 do 49 lat dwukrotnie wzrosła?
Ponad dwukrotnie wzrosła, nawet trzykrotnie. Jest to statystyka smutna, ale prawdziwa.
Dość przerażające, bo w tym wieku żadna z pań nie mieści się w grupie ryzyka. W związku z tym, tak się właśnie je traktuje - niespecjalnie zwraca uwagę na ewentualne objawy. Nie spodziewa się tego?
Momentami, które powinny kobiety zmusić do działań są statystyki, a co za tym idzie - podjęcie działań w postaci badań profilaktycznych, które umożliwią wczesne wykrycie zmian nowotworowych. Nie wpłyniemy na statystykę, nie zmniejszymy ilości zachorowań. Natomiast same kobiety mogą wykryć zmiany w takim etapie rozwoju, gdzie - na dzisiejszym etapie rozwoju medycyny - zmiany nowotworowe są w 100 proc. uleczalne.
Jak można „wyłapać” raka?
Przede wszystkim samokontrola piersi - powinna być przeprowadzona przez wszystkie kobiety. Powinna być rozpoczęta już w okresie rozwoju piersi u kobiet - na pewno w okresie liceum każda kobieta...
… a potem cyklicznie powtarzana - co ile?
Co miesiąc. Najlepszym okresem do przeprowadzania badania piersi jest 7-10 dzień po wystąpieniu menstruacji.
Dlaczego wiek zachorowalności tak się wydłużył na młodsze generacje? Czy to są czynniki lokalne, związane z zanieczyszczeniem? Środowiskowe, związane z dietą, genetyką, z trybem życia?
Myślę, że wszystkie czynniki razem to spowodowały. Genetyczne, to co jemy, środowiskowe, zwiększona ilość przyjmowanych hormonów… Wszystkie te elementy powodują to, że ilość rozpoznań nowotworów u kobiet młodszych ulega zwiększeniu.
Jakie są czynniki ryzyka, które kobiety mogą wyeliminować, chcąc się ustrzec raka piersi?
Jednym z najprostszych czynników zmniejszających wystąpienie ryzyka raka piersi u młodych kobiet przed 50-tym rokiem życia jest aktywność fizyczna.
Biegać, skakać, być fit?
Trzy razy w tygodniu po 2 godziny – to może spowodować zmniejszenie ryzyka zachorowań na raka piersi nawet 20-30 proc. Coś co jest dostępne, może spowodować zmniejszenie ryzyka zachorowań na raka.
Jak „wyłapać” raka w akcji - jak to określacie - "Zdążyć przed rakiem"? Mamy badania USG, wiemy o mammografii, szeregu innych badań - co, kiedy, w jakim wieku?
Samokontrola jest elementem podstawowym.
Od tego zaczynamy, ale pojawia się podejrzenie...
Następnym elementem jest skierowanie się do lekarza, który wykona badanie sonograficzne - są to badania podstawowe u kobiet do 40 roku życia. Natomiast po 40 roku życia, a już na pewno po 50-tym, badaniem podstawowym będzie badanie mammograficzne. Między 40 a 50 rokiem życia lekarz badający pacjentkę będzie kierował - czy mammografia czy USG, czy oba.
Są jeszcze badania palpacyjne u ginekologa, biopsja cienkoigłowa… To są terminy panom nieznane - dla mnie nowe. Kobiety pewnie wiedzą, ale powiedzmy o tym.
Jeżeli wyłapane są zmiany w badaniu mammograficznym lub ultrasonograficznym, bądź wyłapane w fizykalnym, a nie wyszły w badaniu mammograficznym lub USG - wykonuje się biopsje. Biopsje wykonuje się cienkoigłowe, grubo igłowe, mammotominczne, czasami otwarte biopsje piersi.
Czyli pobranie próbek...
Próbek do badania histopatologicznego - z określeniem, czy jest to zmiana o charakterze łagodnym czy nowotworowym. Jeśli o nowotworowym - to o jakim nasileniu.
I wyłapujemy raka. Pewnie nie będzie zaskoczeniem, jeśli ponownie padnie słowo: „profilaktyka”. Pańska firma angażuje się w nią dość istotnie. Co to jest takiego impreza rodzinna "Zdążyć przed rakiem?"
Jest to druga odsłona tej imprezy. 8 października w Parku Zadole w Katowicach. Organizatorami są Ośrodek Leczenia Chorób Kobiecych oraz Górnośląskie Centrum Medyczne w Ochodźcu. Bieg przełajowy "Zdążyć przed rakiem" pod honorowym patronatem Prezydenta Miasta Katowic Marcina Krupy - bieg ma za zadanie propagować profilaktykę chorób piersi, ograniczać ryzyko i propagować ruch, który jest elementem zmniejszającym ryzyka zachorowań na raka.
Rozumiem, że odbywają się przy tym badania, porady specjalistów, uświadamianie - to nie jest trochę krępujące w plenerze, w parku?
Badania nie są przeprowadzane na żywo. Mamy fantomy, na których lekarze specjaliści, radiolodzy, pokazują jak badać piersi, jak wygląda guzek, nie bać się piersi - kiedy można skorzystać z USG, kiedy z mammografii.
„Zdążyć przed rakiem” tj. bieg przełajowy na 5 km. To nie jest tak, że ostatnich uczestników na mecie „dogania” rak?
Bieg jest symboliczny, wszyscy są zwycięzcami. Przy okazji tego biegu będzie też bieg dla młodzieży – krótszy - tam też wszyscy będą zwycięzcami. Przede wszystkim mamy zwyciężyć raka.
