Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

WĘGIERSKA MUZYKA

węgierska muzyka, kultura muzyczna Węgrów. Muzyka profesjonalna. Po przyjęciu chrześcijaństwa przez Węgry pojawił się tam chorał gregoriański (pierwsze zabytki z XI w.: Benedictionale z Ostrzyhomia, Sacramentarium Św. Małgorzaty i Agenda Pontificalis ); na dwór król. przenikała muzyka fr. trubadurów (P. Vidal, G. Faidit) i niem. minnesängerów (Heinrich von Mügeln, Oswald von Wolkenstein, M. Behaim, Th. Stolzer); w 2. poł. XV w. gościli muzycy flamandzcy, wł., niem. i francuscy. Mimo stagnacji kult., spowodowanej 150-letnim panowaniem tureckim (od 1526), działali wówczas muzycy, jak: S.F. Capricornus, A. Rauch, G.B. Mosto; wielu muzyków jednak opuściło W. (H. Newsidler, teoretyk S. Monetarius, lutnista V. Bakfark, twórca oper J.S. Kusser). W XVI–XVII w. pojawiły się pierwsze drukowane zbiory utworów wokalnych oraz śpiewniki katol. i protest.; wpływ zachodnioeur. muzyki barok. odzwierciedlają rękopisy franciszkanina J. Kájoniego (Cantionale catholicum 1676, Sacri concentus 1669), zbiór Harmonia caelestis (1711) P. Esterházy’ego; w okresie baroku działali też: Z. Zarewutius, J. Schimbraczky, J. Spielenberger, G. Reilich, D. Croner. Po wyzwoleniu kraju spod panowania tureckiego nastąpił w XVIII w. okres odbudowy rodzimej kultury muz.; centrami uprawiania muzyki rel. stały się: Bratysława, Pecz, Győr; wybitnym kompozytorem był B. Istvanffy; w Peczu działali F.A. Novotni, F. Krommer, G. Lickl. Muzykę świecką tworzyli gł. kompozytorzy wł., niem., czescy, zatrudnieni w kapelach magnackich; np. na dworze Esterházych działali J.G. Werner i J. Haydn; w Nagyvrad — M. Haydn, K. Dittersdorf i V. Pichl; w Bratysławie — J.M. Sperger i A. Zimmermann; w Vereb — J. Fusz i F. Roser; pod koniec XVIII w. w Bratysławie tworzyli kompozytorzy: F. Rigler, F. Tost, F. Pfeiffer, H. Klein. Rolę gł. ośrodka muz. przejął Budapeszt (J. Bengraf, J. Družecký, J. Spech, V.F. Tuczek, F.X. Kleinheinz); w XIX w. podjęto próbę stworzenia opery nar. (J. Ruzitski Ucieczka Wojciecha 1822). Jeszcze w poprzednim wieku modne się stały tańce węgierskie i muzyka cygańska; wówczas powstał tzw. styl werbunkowy (J. Bihari, J. Lavotta, A. Csermák, M. Rózsavölgy); do utworów scenicznych przenikały pieśni i tańce ludowe. Właściwy twórca węgierskiej opery nar., F. Erkel, połączył elementy rodzime z operowym stylem eur.; w podobnym duchu tworzyli F. Doppler, Gy. Császár, Thern, F. Liszt, który wcześnie opuścił W., zajął ważne miejsce w eur. kulturze muz., a także położył wielkie zasługi w tworzeniu instytucji muz. (1875 Akad. Muz. w Budapeszcie); w XIX i na pocz. XX w. tworzyli ponadto: M. Mosonyi, I. Székely, G. Zichy, J. Hubay, R. Volkmann, Ü. Mihalovich, E. Dohnányi. Początki węgierskiej nauki o muzyce sięgają XIX w. (G. Mátray, I. Bartalus, K. Ábrányi); rozwijały się wówczas gł. badania nad muzyką lud.; powszechną historią muzyki zajmowali się: B. Szabolcsi i D. Bartha, historią muzyki rodzimej: E. Major, K.Cs. Tóth, D. Legány i K. Bárdos, twórczością kompozytorską i nauk. B. Bartóka: E. Lendvai i L. Somfai, chorałem gregoriańskim — L. Dobszay. Decydujący zwrot nastąpił dzięki działalności kompozytorów, a zarazem etnografów muz., Bartóka i Z. Kodálya, którzy zwrócili się ku autentycznemu folklorowi wiejskiemu; badania nad muzyką lud. prowadził również L. Lajtha; do wiedeńskiego kręgu A. Schönberga należał S. Jemnitz. Większość kompozytorów tworzących w poł. XX w. należała do uczniów Kodálya (L. Bardós, F. Farkas, P. Kadosa, S. Veress). W latach 50. dodekafonią, a później także innymi współcz. technikami kompozytorskimi zainteresowali się: R. Maros, A. Szöllösy, a zwł. Gy. Ligeti, Gy. Kurtág i reprezentanci powstałej w latach 70. grupy Nowe Studio Muz. (L. Sáry, Z. Jeney, L. Vidovszky, P. Eötvös). Muzyka ludowa. O znaczeniu muzyki lud. i tańca w kształtowaniu się tożsamości węgierskiej świadczą źródła z XVI w. (taniec ungaresca ) oraz XVII- i XVIII-wieczne tabulatury, zawierające lud. melodie. Kompozytorzy, Bartók i Kodály, którzy na przeł. XIX i XX w. zainteresowali się rodzimą muzyką lud., 1906–07 rozpoczęli jej systematyczną dokumentację. Wcześniej interesowano się gł. muzyką popularną, rozpowszechnianą przez Cyganów i utożsamianą z lud.; miała ona duży wpływ na twórczość kompozytorów romant. i późnoromant., zwł. Liszta. Według Bartóka w.m. ludowa zachowała pewne cechy muzyki plemion ugrofińskich, przybyłych do Europy w IX w. z dorzecza Wołgi, np. pentatonikę, obecną w najdawniejszych melodiach. W późniejszym okresie na muzykę lud. wpływał też chorał gregoriański (zwroty modalne) i kultura muz. ludów słow., na co wskazywałaby charakterystyczna dla muzyki Słowian oscylacja między odmianami skali autentyczną i plagalną. Ludową muzykę węgierską cechują: jednogłosowość (z wyjątkiem wielogłosu w rejonie Karpat), opadający kierunek melodii, kwartowe lub kwintowe jej ramy, zasada przesuwania frazy muz. o kwintę, dominacja metrum dwumiarowego, rytmy punktowane, częste zwł. w muzyce tanecznej. Bartók wyróżnił 3 style tej muzyki: najdawniejszy, późniejszy i najnowszy (ukształtowany pod wpływem muzyki Cyganów); zwrócił uwagę na system wersyfikacyjny pieśni, którego podstawą jest 4-wierszowa zwrotka, na formę pieśni, kształtowaną na zasadzie powtarzania prostego i sekwencyjnego ( progresja), wariabilności i kontrastu (lamenty, w dużej mierze improwizowane, są kształtowane odmiennie). Z gatunków wokalnych występują: pieśni doroczne (na Boże Narodzenie, Nowy Rok), weselne, swatowskie, pogrzebowe. Muzyka instrumentalna z zasady towarzyszy tańcom, wpływ melodii wokalnych jest jednak w niej wyraźny. Typowy zespół cygański składa się ze skrzypiec, klarnetu i cymbałów. Z dawnych instrumentów zachowały się pasterskie flety, dudy, cytry, lira korbowa, bębny (mały obustronny dob i wielki nagydob ), z późniejszych — harmonia guzikowa. Obecnie widoczny jest na Węgrzech nawrót do rdzennych tradycji lud. (młodzież działa w tzw. domach tańca; w.m. ludowa stała się podstawą stworzonej przez Kodálya metody wychowania muz.), zmienił się też stosunek do muzyki popularnej i cygańskiej, jej krytykę uważa się za przejaw nacjonalizmu.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 22:53 Dean Martin Rudolph, The Red-Nosed Reindeer
  • 22:55 Zakopower Kto nas woła
  • 23:00 Brenda Lee Rockin' Around The Christmas Tree
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 299, Sunday, 1 December 2019
  • 1
    John Barry
    Tańczący z wilkami
    The John Dunbar Theme
  • 2
    Alan Silvestri
    Forrest Gump
    Suita
  • 3
    Łukasz Pieprzyk
    Legiony
    Zakończenie
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic