Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

UWERTURA TRAGICZNA

Panufnik Andrzej, Uwertura tragiczna , kompozycja orkiestrowa A. Panufnika powstała w okresie okupacji hitlerowskiej w Warszawie. Panufnik zarabiał wówczas na życie, grając w kawiarniach, najdłużej, bo trzy i pół roku w duecie fortepianowym z W. Lutosławskim. Obaj muzycy opracowali olbrzymi repertuar utworów na dwa fortepiany, który przepadł bezpowrotnie w zawierusze powstania warszawskiego 1944 — z wyjątkiem znanych Wariacji na temat Paganiniego Lutosławskiego. Zaginęła także partytura U. t., lecz kompozytor zdołał ją zrekonstruować 1945. Aczkolwiek czas powstawania tej kompozycji i towarzyszące okoliczności (terror okupacyjny, łapanki, egzekucje, krwawa likwidacja getta) sprzyjały temu, by stała się utworem programowym, obarczonym treściami pozamuzycznymi, to jednak kompozytor postawił sobie zadanie napisania muzyki absolutnej, abstrakcyjnej, nie zawierającej żadnych odniesień do otaczającej go wtedy rzeczywistości. Oparł cały utwór na czterodźwiękowej komórce, którą przetwarzał na rozmaite sposoby (transponował, stosował inwersję i retrogradację, dyminucję i augmentację), zachowując niezmiennie jedynie te same interwały między czterema jej dźwiękami: tercję małą, sekundę wielką i sekundę małą. Podobne ograniczenie narzucił sobie kilkanaście lat później jego partner, Lutosławski, w swej Muzyce żałobnej . A jednak — jak wspominał Panufnik — „gdy utwór był już skończony, nie mogłem się powstrzymać od sardonicznego śmiechu konstatując, że choć tak bardzo starałem się przestrzegać ustanowionych przez siebie reguł, nie potrafiłem zapanować nad podświadomością i w uwerturze co chwila pojawiały się ustępy zaskakująco onomatopeiczne, na przykład odgłos padającej bomby (perkusja), cichy odgłos silnika oddalającego się samolotu (glissando puzonu), seria z karabinu maszynowego (salwa perkusji w ostatnich taktach); akord końcowy całej orkiestry zdawał się być jękiem konającego i krzykiem rozpaczy”. Pod koniec wojny, kiedy Niemcy poczuli się mniej pewni, szli na pewne ustępstwa. Pozwalali na szerszą działalność kulturalną. W III1944 Panufnik został zaproszony przez Radę Główną Opiekuńczą do udziału w koncercie charytatywnym — w podwójnej roli: jako dyrygent i kompozytor. Podczas tego koncertu po raz pierwszy wykonał swoją Uwerturę tragiczną W 1954 kompozytor opuścił ze względów politycznych Polskę. Do W. Brytanii zabrał ze sobą m.in. zrekonstruowaną po wojnie Uwerturę tragiczną, którą po dokonaniu drobnych retuszy wykonał w następnym roku w Londynie. Kiedy po 36 latach nieobecności przyjechał 1990 z wizytą do kraju, utwór ten został wykonany wraz z dziesięcioma innymi kompozycjami Panufnika podczas festiwalu Warszawska Jesień.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 23:00 Murray Perahia, Ludwig van Beethoven Sonata Księżycowa (1)
  • 23:05 Daniel Hope, Christoph Willibald Gluck Orfeo ed Euridice (Dance of the blessed spirits)
  • 23:10 Giuseppe Verdi Traviata (Libiamo)
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 269, niedziela, 10 lutego 2019
  • 1
    Kortez
    Kamerdyner
    Stare drzewa
  • 2
    Marcin Masecki / Joanna Kulig
    Zimna wojna
    Dwa serduszka
  • 3
    Henryk Kuźniak
    Vabank
    Ragtime Vabank
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic