Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

UKRAIŃSKA MUZYKA

ukraińska muzyka, kultura muzyczna Ukraińców. Muzyka profesjonalna. Tradycje muzyki profesjonalnej sięgają czasów Rusi Kijowskiej (byliny). Po przyjęciu chrześcijaństwa (988) rozwinęła się muzyka cerkiewna, nawiązująca do tradycji bizant. i południowosłowiańskiej: od poł. XI w. tzw. kijowski rozspiw, w XV i XVI w. także wołyński, charkowski, połtawski, a zwł. rozspiw Ławry Peczerskiej w Kijowie; na przeł. XVI i XVII w. rozwinęła się wielogłosowość (partesnyj spiw ); jej teoret. podstawy zawiera Gramatyka muzyczna (1677) M. Dyleckiego; ośrodkiem śpiewu chóralnego stało się zał. 1632 Kolegium Kijowsko-Mohylewskie (od 1701 Akademia), którego wychowankami byli Ł. Baranowycz, D. Tuptało (autorzy psalmów), H. Raczyński, M. Berezowski, A. Wedel. Od poł. XVII w. rozpoczęła się emigracja muzyków ukr. do Rosji (Teodor z Tarnopola, O. Zahwojski); 1738 w Głuchowie zał. szkołę kształcącą śpiewaków i instrumentalistów dla Petersburga. W okresie rozkwitu muzyki cerkiewnej (przeł. XVIII i XIX w.) działali wybitni kompozytorzy: Berezowski, Wedel, D. Bortnianski. Oprócz rel. koncertu chóralnego rozwijała się świecka twórczość operowa (Berezowski, Bortnianski), symfoniczna i kameralna (M. Kołaczewski); pierwszą ukr. operą nar. był Zaporożec za Dunajem (1863) S. Hułaka-Artemowskiego; 1867 powstał w Kijowie teatr operowy; na 2. poł. XIX w. przypadła działalność N. Łysenki, uważanego za twórcę szkoły nar. w m.u., oraz M. Arkasa, O. Nyżankowskiego, W. Sokalskiego, kompozytorów oper, pieśni chóralnych i solowych. Przedstawiciele następnej generacji (K. Stecenko, J. Stepowy, O. Koszyc, M. Leontynowycz i kontynuatorzy ich dokonań: P. Kozycki, M. Werykiwski, Ł. Rewucki) koncentrowali się gł. na oprac. pieśni lud. i muzyce chóralnej. W poł. XX w. wzrosło zainteresowanie muzyką instrumentalną; utwory symfoniczne i kameralne pisali S. Ludkewycz i neoromantyk W. Barwiński; za twórcę nowoczesnej szkoły kompozytorskiej jest uważany B. Latoszynski, wybitny symfonik; jego uczniami byli przedstawiciele awangardy lat 60.: L. Hrabowski i W. Silwestrow; do tego samego pokolenia należą W. Bibyk i M. Skorik; do pokolenia młodszego: W. Szumejko, A. Szczetynski, A. Gugel; na emigracji działają M. Kuzan (Paryż) i L. Melnyk (Kanada). Muzyka ludowa. Ludowa m.u. wyraźnie różni się od muzyki innych krajów środkowoeur., a nawet wschodniosłow.; mimo późniejszych wpływów profesjonalnej muzyki eur. (polifonia, koncert kośc., notacja menzuralna), zachowała archaizmy pochodzące prawdopodobnie sprzed wędrówki Słowian na wschód (zachowawcza jest zwł. muzyka na zachodzie Ukrainy, np. na Polesiu). Ujawniają się w niej też wpływy orientalne (chromatyka, improwizacyjność) i południowosłow., np. w postaci niektórych manier wykonawczych (pokrzykiwania zw. hukaniem) oraz przejawów burdonu i heterofonii; wpływy bałkańskie zdradza muzyka Hucułów (dawnych Wołochów), zwł. w instrumentarium muz. i tańcach. Z południa oddziaływała też muzyka rumuńska, mołdawska (z Bukowiny) oraz żydowska, zarówno tradycyjna, jak i tzw. klezmerska ( klezmer). Lokalne dialekty muz., wg E. Gipiusa, rozwijały się w dorzeczach rzek: Prutu (dialekt huculski), Cisy (zakarpacki), Dniestru (halicki), Styru (wołyński), Prypeci (poleski), Bohu oraz średniego i dolnego Dniepru (wschodnioukr.). Archaiczne melodie regionów zachodnich charakteryzują się ograniczonym do kwarty lub kwinty ambitusem, prostą, krótką formą odpowiadającą dwuwierszowej zwrotce, pierwotną wielogłosowością (burdon, heterofonia) oraz manierami sygnałowymi; dla muzyki wschodnioukr. jest charakterystyczne rozśpiewanie (wielogłos podkreślający współbrzmienia konsonansowe, ozdabianie melodii); dominujący repertuar liryczny wykonują kobiety, często w niższym rejestrze. Występuje wielka różnorodność gatunków: pieśni doroczne, weselne zw. ładkankami, żniwne, lamenty pogrzebowe (zwł. u Hucułów), a także pieśni liryczne, hist., ballady, pieśni kozackie oraz tzw. czumackie (wozaków transportujących sól z M. Czarnego). Gatunek osobny i półprofesjonalny stanowią, znane od XVII w., dumy opiewające wojny i nar. nieszczęścia; były one wykonywane przez śpiewaków towarzyszących sobie na lirze korbowej lub bandurze (śpiewali oni też ballady rel.). Instrumentarium lud. tworzą ponadto: pasterskie flety — pojedynczy (sopiłka ), podwójny (dvidentsivka ), flujera, fletnia svirala, trombity, rogi, a także popularne skrzypce, basy basolja, dudy oraz bębny (baraban ) i tamburyny (buben ); bardzo często występują akordeon i różne odmiany harmonii ręcznej. Dla muzyki huculskiej typowy jest zespół, zw. troistą muzyką, składający się ze skrzypiec (czasem kilku), cymbałów i bębna. Z tańców najważniejszy jest kozak i jego odmiana — hopak; oryginalne są, pełne akrobatycznych figur, tańce huculskie: kołomyjka, hucułka, arkan (odpowiednik pol. zbójnickiego).

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 01:10 Leonard Bernstein, Gustav Mahler V Symfonia cis-moll (4)
  • 01:22 Alan Silvestri The Oasis
  • 01:23 Polowanie na tygrysa
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 270, niedziela, 17 lutego 2019
  • 1
    Kortez
    Kamerdyner
    Stare drzewa
  • 2
    Scott Walker
    Ślepnąc od świateł
    It's Raining Today
  • 3
    Aerosmith
    Armageddon
    I Don't Want To Miss A Thing
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic