Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

TEATR OPEROWY

teatr operowy, opera, instytucja teatr.-muz., specjalizująca się w publicznym wystawianiu dzieł operowych, także gmach teatr., w którym są wystawiane te dzieła. Tworzenie się t.o. było ściśle związane z powstaniem we Włoszech pod koniec XVI w. gatunku opery. Początkowo t.o. miały charakter teatrów dworskich, niedostępnych dla szerszej publiczności. Pierwszy publiczny t.o., do którego wstęp za odpowiednią opłatą miała także publiczność mieszczańska, otwarto 1637 w Wenecji (Teatro San Cassiano); w XVII w. publiczne t.o. powstały również w: Londynie (1656), Paryżu (1669), Rzymie (1671), Hamburgu (1671), a w następnych wiekach w wielu innych miastach. Do najsłynniejszych t.o. należą m.in.: Covent Garden w Londynie, La Scala w Mediolanie, Metropolitan Opera w Nowym Jorku, Teatr Wielki w Moskwie, Teatr Opery i Baletu w Petersburgu, Théâtre de la Monnaie (otwarty 1700) w Brukseli, Teatro San Carlo (1737) w Neapolu, Deutsche Staatsoper, poprzednio Königliche Oper (1742) w Berlinie, tamże Komische Oper (1947), Stavovské divadlo (1781), od 1948 Divadlo J.K. Tyla w Pradze, Teatro La Fenice (1792) w Wenecji, Teatro San Carlo (1793) w Lizbonie, Theatro Colón (1857) w Buenos Aires, Staatsoper, poprzednio Hofoper (1869) w Wiedniu, Téâtre National, zw. Grand Opéra (1875) w Paryżu, tamże Opéra-Bastille (1990), Festspielhaus (1876) w Bayreuth, Teatro Costanzi (1880) w Rzymie, Civic Opera (1929) w Chicago, Deutsche Oper am Rhein (1956) w Düsseldorfie, Sydney Opera House (1973) w Sydney. W Polsce do poł. XVIII w. przedstawienia operowe dawano w teatrach dworskich: król. i magnackich. Na dworze król. Władysława IV Wazy pierwsze przedstawienie odbyło się 1628, od 1637 istniała stała scena na Zamku Król. w Warszawie; wystawiano opery wł. z muzyką m.in. P. Elerta, M. Scacchiego. Dworska opera drezdeńska Augusta II wystawiała w Warszawie wł. opery seria, gł. J.A. Hassego do librett P. Metastasia, oraz wł. i fr. opery komiczne; od 1748 przedstawienia odbywały się w Warszawie na scenie tzw. Operalni. Opery i śpiewogry wystawiano również (od poł. XVIII w. z librettami także w języku pol.) w teatrach magnackich, np. na dworach Radziwiłłów w Nieświeżu, Ogińskich w Słonimiu, Czartoryskich w Puławach. W działającym od 1765 pierwszym w stolicy teatrze publicznym wystawiano m.in. opery rodzimych twórców (M. Kamieńskiego, J. Stefaniego i in.). Dyrygentami zasłużonymi dla warsz. opery nar. byli zwł.: J. Elsner, K. Kurpiński, T. Nidecki, J. Quattrini (1858 wystawił Halkę S. Moniuszki), Moniuszko, A. Münchheimer. W 1919–29 Operę Warsz. wyniósł na wysoki poziom E. Młynarski. Przełomu XVIII i XIX w. sięgają tradycje operowe: Krakowa (od 1780), Lwowa (rozkwit zwł. za antrepryzy J.N. Kamińskiego, później H. Jareckiego), Poznania (pol. sezony teatr. W. Bogusławskiego; od 1870 opery wystawiane na scenie pol.) i Wilna (1848 wystawiono 2-aktową wersję Halki Moniuszki na estradzie, 1854 na scenie). Po II wojnie świat. powstały w Polsce liczne teatry operowe: 1954 — Studio Operowe w Bydgoszczy, później Teatr Muzyczny, Opera Państw., od 1990 pod nazwą Opera Nova (od 1994 przedstawienia w nowym, jeszcze wtedy nie ukończonym gmachu); 1945 — Opera Śląska w Bytomiu, zał. przez A. Didura, prowadzi także działalność objazdową; Opera i Filharmonia Bałtycka w Gdańsku, rozwinięta z zał. 1950 przez Z. Latoszewskiego Studia Operowego; 1952 — Teatr Muzyczny w Gliwicach (początkowo m.in. Operetka Śląska; wystawia też dzieła operowe); 1954 — Miejski Teatr Muzyczny w Krakowie, ob. Opera i Operetka (wzmożona działalność zwł. 1962–69 za dyrekcji K. Korda); 1954 — Opera w Łodzi, od 1967 Teatr Wielki (1961–72 pod kierownictwem Z. Latoszewskiego); 1945 — reaktywowana Opera w Poznaniu, ob. Teatr Wielki (wysoki poziom zawdzięcza m.in. Z. Górzyńskiemu, W. Bierdiajewowi, R. Satanowskiemu, M. Dondajewskiemu); 1956 — Opera na Zamku w Szczecinie (początkowo Operetka, od 2000 pod obecną nazwą); 2003 — Opera Kameralna w Świdnicy; 1945 — reaktywowana w Warszawie Opera Warszawska, od 1949 w gmachu Romy, od 1965 w odbudowanej siedzibie jako Teatr Wielki, od 1994 pod nazwą Teatr Wielki — Opera Narodowa, 1996–98 scena opery i baletu w ramach Teatru Narodowego (osiągnięciami artyst. upamiętnili się zwł. J. Semkow, B. Wodiczko, Satanowski); w latach 50. i 60. w woj. warsz. dawała przedstawienia Opera Objazdowa; 1961 — Warszawska Opera Kameralna (obecnie z siedzibą w gmachu dawnego teatru STS), kierowana przez S. Sutkowskiego, zasłużona m.in. wystawieniem wszystkich dzieł scenicznych W.A. Mozarta i organizacją festiwali jego muzyki; 1945 — Opera we Wrocławiu (od 1995 pod dyrekcją E. Michnik, która organizuje wielkie widowiska operowe, m.in. w Hali Ludowej, na scenie nad Odrą). W Gdyni, Gliwicach, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Warszawie i Wrocławiu działają także teatry muzyczne, specjalizujące się w wystawianiu operetek i musicali, ponadto w Poznaniu Polski Teatr Tańca — Balet Poznański, i w Koszalinie — Scena Baletowa Bałtyckiego Teatru Dramatycznego im. J. Słowackiego. T.o. jest też nazywany zespół ludzi zajmujących się wystawianiem oper; w jego skład wchodzą wykonawcy muz. (dyrygent, instrumentaliści, śpiewacy), scenograf, reżyser (inscenizator), niekiedy choreograf i tancerze, także obsługa techn. sceny oraz operatorzy świateł, suflerzy, krawcy, perukarze, charakteryzatorzy itp.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 17:24 Wolfgang Amadeusz Mozart Eine Kleine Nachtmusik (1)
  • 17:32 Elvis Presley Always on My Mind
  • 17:35 Piero Umiliani Crepuscolo Sul Mare
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 266, niedziela, 20 stycznia 2019
  • 1
    Marcin Masecki / Joanna Kulig
    Zimna wojna
    Dwa serduszka
  • 2
    Michał Lorenc
    Psy
    Kołysanka
  • 3
    Kortez
    Kamerdyner
    Stare drzewa
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic