Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

TANIEC

taniec [czes. < niem. ], sztuka wywodząca się z języka ruchu, drugiego oprócz języka mowy podstawowego środka porozumiewania się ludzi; Środkiem wypowiedzi są odpowiednio zestawione ruchy ciała, wykonywane w określonym rytmie i zgodne z towarzyszącą im muzyką. T. najlepiej wyraża ludzkie emocje, natomiast ma ograniczone możliwości narracyjne. Towarzyszy człowiekowi niemal od początków jego dziejów. Ma wiele odmian; jest związany z określoną epoką i kulturą (np. chiń., indyjską, eur.), a także daną narodowością (np. t. polskie — mazur, polonez; czeska polka; hiszp. bolero i fandango; kubańskie habanera i rumba; południowosłow. kolo; ros. trepak; węgierski czardasz i wł. tarantela) lub grupą etniczną (np. pol. tańce góralskie, śląski trojak, kujawiak). T. pełni wyznaczone funkcje, wiążąc się z działalnością zawodową (np. t. wojenne, lud.), rozrywką (np. t. towarzyskie, dworskie), a nawet religią (np. t. w hinduizmie, eur. średniowieczne t. misteryjne, istniejące do dziś w formie procesji). Wiele rodzajów t. uległo zapomnieniu, inne rozwijały się, zyskując nowe, bardziej stylizowane elementy techn. i bardziej skomplikowane formy. Utrudniało to wykonywanie t. wielu zainteresowanym, powstały więc 2 grupy uczestników: część bierna — widzowie, i część czynna — zawodowi, specjalnie kształceni tancerze. Tak powstał t. artystyczny, widowiskowy, jak np. taniec klasyczny i taniec modern, t. widowiskowe kręgu kultury nowoż. Europy. T. należy do najwcześniejszych przejawów zachowań twórczych człowieka. Początkowo stanowił ważny element kultu rel., niekiedy o charakterze magicznym (w staroż. Egipcie i Chinach, a nawet jeszcze u niektórych współcz. ludów Azji i Afryki). W staroż. Grecji i Rzymie oprócz t. kultowych uprawiano t. artystyczne o charakterze popisowym. Swoistym zjawiskiem, wywoływanym zbiorową psychozą rel., były w średniowieczu ekstatyczne t. flagellantów (biczowników); częste wówczas zarazy i epidemie dały asumpt przedstawieniom ikonograficznym, zw. tańcami śmierci. Praktyczne znaczenie towarzyskie miały w średniowieczu inne formy taneczne: carols, ductia i stantipes. W XV w. pojawiła się w księstwie burgundzkim forma taneczna, łącząca t. powolny z szybkim (basse danse i pas de brabant), rozpowszechniona później w okresie renesansu (w Polsce chodzony–goniony, w Niemczech Danz–Proportz, we Włoszech passamezzo lub pavana–saltarello–piva, w Hiszpanii pavana–galiarda, we Francji basse danse–recoupe–tordion lub zróżnicowane pod względem tempa branle). Kunsztowne stylizacje t. były obecne w twórczości wirginalistów angielskich; stylizowane t. stały się wówczas podstawą . W XVII w. pojawiły się t. o różnym nar. pochodzeniu: niem. allemande, fr. courante, hiszp. sarabanda i ang. gigue; stosunkowo duża liczba tańców powstała we Francji (bourrée z Owernii, gawot z Delfinatu, passepied z Bretanii, rigaudon z Prowansji, loure z Normandii, menuet z Poitou). Popularność zdobyły również anglaise, hornpipe i polonez, a w 2. poł. XVIII w. na czoło wysunął się menuet. W XIX w. największą popularność jako t. stylizowane zdobyły: walc (F. Schubert, F. Chopin, J. Brahms), polonez (M.K. Ogiński, Chopin), mazurek (Chopin), polka (B. Smetana), czardasz (F. Liszt, Brahms); w muzyce dram. niemałą rolę odegrały, oprócz walca, kadryl i galop (J. Offenbach), a w muzyce ros. i ukr. — kozak, hopak i kołomyjka (P. Czajkowski, A. Borodin); w mniejszym stopniu rozpowszechniły się écossaise (L. van Beethoven, Chopin), krakowiak (Chopin, Z. Noskowski, R. Statkowski, I.J. Paderewski), kamarinskaja (M. Glinka, P. Czajkowski). W XIX w. pojawiało się również bolero (C.M. von Weber, D. Auber, Chopin), jednakże kunsztowną formę otrzymało ono dopiero w XX w. (M. Ravel). Z pocz. XX w. pojawiło się w Europie, przejęte z Ameryki Południowej, tango, a z Ameryki Północnej — t. związane mniej lub bardziej z jazzem: one-step, two-step, cake-walk, jive, boogie-woogie, jump, lambeth-walk, charleston, fokstrot, shimmy. Rozwinęła się muzyka taneczna jako odłam muzyki rozrywkowej. Do spopularyzowania poszczególnych gatunków t. przyczyniły się nagrania płytowe, radio, film, telewizja, a także specjalne orkiestry taneczne: w pierwszym 20-leciu XX w. były to na ogół niewielkie zespoły, 1930–50 pojawiły się big bandy ( band), m.in. słynne orkiestry G. Millera, H. Jamesa, zespoły jazzowe B. Goodmana, W. Hermana, W. (Counta) Basiego. Około poł. XX w. modne stały się t. południowoamerykańskie: samba, rumba, mambo, cha-cha-cha, calypso; do najpopularniejszych t. lat 60. XX w. należały: twist, madison, surf, shake, watusi; w latach 70. i 80. popularność zyskał kung-fu; w latach 90. zaznaczył się renesans rock and rolla. W żywiołowo rozwijających się od końca XX w. dyskotekach tańczy się na ogół przy muzyce mech., odtwarzanej z płyt przez tzw. disc jockeyów; wykształcił się specjalny typ t. dyskotekowego lub ulicznego — breakdance; przy muzyce techno odbywają się uliczne parady t. T. jest także nazywany utwór muz., najczęściej instrumentalny, rzadziej wokalny (przyśpiewka taneczna), towarzyszący wykonaniu t. lub samodzielny, będący jego stylizacją; t. w znaczeniu muz., należy do muzyki tanecznej.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 09:53 Abel Korzeniowski Nowy dzień
  • 10:03 Antonio Vivaldi Four Seasons Opus 8 - Concerto No.1 (Spring) (1)
  • 10:06 John Williams Raiders March
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 265, niedziela, 13 stycznia 2019
  • 1
    Jóhann Jóhannsson
    Nowy początek
    Kangaru
  • 2
    Kortez
    Kamerdyner
    Stare drzewa
  • 3
    John Williams
    Poszukiwacze zaginionej Arki
    Theme
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic