Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

SZWAJCARSKA MUZYKA

szwajcarska muzyka, kultura muzyczna Szawjcarów. Muzyka profesjonalna. We wczesnym średniowieczu klasztor w Sankt Gallen był jednym z gł. ośrodków chorału gregoriańskiego i teorii muzyki; powstawały tam tropy (wstawki do chorału) i sekwencje (Notker Balbulus, Tuotilo); już ok. 900 wykonywano tropy dialogowane, będące zarodkiem dramatu liturgicznego. Na terenie Szwajcarii działali też minnesingerzy. W okresie reformacji pojawiła się grupa kompozytorów, teoretyków i organistów: H. Kotter, J. Wannenmacher, kantor w Bernie, Mathias Apiarius, założyciel pierwszej drukarni muz. w Bernie, G. Meyer oraz słynny teoretyk muzyki H. Glareanus. Szwajcarem z pochodzenia był L. Senfl, jeden z najwybitniejszych kompozytorów niem. tego okresu. W XVII w. J.M. Gletle tworzył motety i psalmy; J.C. Bachofen i J. Schmidlin zapoczątkowali w Szwajcarii pieśń wielogłosową. Muzyka chóralna a cappella rozwijała się intensywnie od XIX w., m.in. dzięki działalności H.G. Nägelego, kompozytora i wydawcy muz. w Zurychu, założyciela chórów męskich i szkół śpiewu. Do znanych kompozytorów utworów chóralnych, symfonicznych i pieśni należał X. Schnyder von Wartensee. W 2. poł. XIX w. powstały liczne konserwatoria i stałe orkiestry, ożywiły się kontakty ze środowiskiem niem. i francuskim. W Sz. romańskiej działali: F. Grast, Ch.S. Bovy-Lysberg, uczeń F. Chopina, H. de Senger, O. Barblan, J. Lauber i É. Jaques-Dalcroze, twórca gimnastyki rytmicznej; gł. dziedziną ich twórczości była muzyka chóralna; tworzyli także opery, muzykę symfoniczną, kameralną i solową. W Sz. niemieckiej do najwybitniejszych kompozytorów, tworzących w tradycji neoromantyzmu niem., należeli: F. Hegar, także dyrygent, H. Huber, autor 8 symfonii, utworów rel. i chóralnych, F. Klose, uczeń A. Brucknera, i H. Suter, twórca poematu symfonicznego Le laudi di San Francesco d’Assisi na chór, głosy solowe, organy i orkiestrę. W XX w. krzyżowały się wpływy muzyki niem. i impresjonizmu fr.; działali kompozytorzy muzyki symfonicznej, chóralnej i kameralnej: V. Andreae, dyrygent orkiestry w Zurychu, O. Schoeck, uczeń M. Regera, H. Gagnebin, dyr. konserwatorium w Genewie, W. Burkhard, C. Beck. Międzynarodowe znaczenie zyskał F. Martin, najwybitniejszy w XX w. kompozytor szwajcarski. Światową rangę zyskała twórczość A. Honeggera, związanego ze środowiskiem fr.; R. Liebermann i A. Schibler byli w latach 60. czołowymi przedstawicielami muzyki dodekafonicznej; inni wyróżniający się kompozytorzy: E. Staempfli, J.F. Zbinden, H. Sutermeister, J. Wildberger, K. Huber, eksplorator techniki serialnej i postserialnej, także pedagog, natomiast z młodszych — M. Jarrell, oraz kompozytorzy-wykonawcy: J. Wyttenbach (pianista), H. Holliger (oboista). Od 1945 w Szwajcarii działał też K. Regamey, od 1984 w Bazylei mieszka K. Zimerman. Swoją siedzibę w Szwajcarii mają międzynar. stowarzyszenia muz., m.in. Świat. Federacja Międzynar. Konkursów Muz. (FMCIM), zał. 1957; w Szwajcarii odbywają się liczne festiwale, np. Juni-Festwochen w Zurychu (od 1909). Muzyka ludowa. Ludowa m.sz. jest niejednolita; na jej różnorodność stylistyczną i repertuarową wpłynęło kulturowe i językowe zróżnicowanie kraju. Kantony niemieckojęzyczne podlegają wpływom muzyki austr. (z Tyrolu) i niem. (ze Szwabii, Badenii-Wirtembergii), francuskojęzyczne — muzyki fr. (z Alzacji), we włoskojęzycznym Ticino i w Gryzonii, zamieszkanej przez retorom. ludność, mówiącą językiem retyckim, oddziałuje muzyka wł. (z Lombardii i Piemontu). Do najstarszych śpiewów należą pasterskie zawołania, zaklęcia; są one krótkie, z opadającą melodią (np. Juchzer), lub bardziej rozbudowane, nawet wieloczęściowe (np. ranz des vaches, zw. też Kühreihen); zwykle mają nieregularną, niezwrotkową budowę tekstu i melodii, swobodną rytmikę i melizmatyczną melodię ( melizmat), opartą na naturalnej skali trąby pasterskiej, alphornu, z podwyższonym IV stopniem ( skala, ). Niektóre rodzaje są recytacyjne, o formie muz. zależnej od tekstu. Regiony po północnej stronie Alp charakteryzowało jodłowanie. W kantonach katol. (Obwalden, Uri, Sankt Gallen, Valais) intonowano, przez drewnianą lub cynową tubę, psalmodyczną modlitwę do Matki Bożej i świętych patronów o opiekę nad stadami, zw. Betruf (Alpsegen). Główną część repertuaru stanowią XIX-wieczne pieśni rel., wiosenne, narracyjne, hist., żołnierskie, miłosne, dziecięce, kołysanki, pieśni komiczne, zawodowe, patriotyczne, wśród których zdarzają się przykłady twórczości starszej. Tradycyjny śpiew lud. był jednogłosowy, jedynie na zachodzie kraju wykonywano refreny w niektórych pieśniach chóralnie. Przejawy dawnej wielogłosowości zachowały się w kantonie Ticino; dla kantonu Appenzell specyficzne było jodłowanie (zw. Gradhäba), oparte na intonowanych przez innych wykonawców akordach triady (tonika, dominanta, subdominanta), wykonywane przy wtórze dzwonków krowich lub ceramicznych mis, wypełnionych brzęczącymi monetami (podobny rodzaj śpiewów występował też w innych kantonach i regionach: Berno, Emmental, Toggenburg, Muotathal, Weggis, okolice Gruyères). Pieśni rel., żołnierskie, zawodowe śpiewano w równoległych tercjach i sekstach, niekiedy w improwizowanej technice polifonicznej. W XIX w. różnego rodzaju bractwa i stowarzyszenia propagowały nowszą twórczość lud., np. pieśni częściowo śpiewane, częściowo jodłowane (Jodellied, zw. też Gsätzli), jodłowanie wielogłosowe (4–6 głosów), a także pieśni komponowane w stylu lud. (tzw. Schweizerlieder). Współcześnie muzykę lud. kultywują gł. miłośnicy, zrzeszeni w różnych klubach, stowarzyszeniach (również wiejskich) i zespołach folklorystycznych. Do najdawniejszych przejawów muzyki instrumentalnej należy obrzędowe trzaskanie z bicza, np. w dniu Św. Mikołaja lub podczas święta Trzech Króli, oraz czynienie hałasu na grzechotkach, kołatkach, terkotkach i chlefeli (rodzaj kastanietów) podczas Wielkiego Postu, gdy milkną dzwony kośc. i dzwonki ministrantów. W kantonach Ticino i Valais rozbrzmiewa muzyka dzwonów kośc. ( carillon), zwł. przez 9 dni przed Bożym Narodzeniem i podczas pasterki. Melodie grane przez pasterzy na alphornach służyły kierowaniu stadem, sygnalizowały niebezpieczeństwo. Popularność zdobyła muzyka marszowa grana na piszczałkach (zwykle poprzecznych) i bębnach. Do tańca przygrywały kapele złożone (w różnych układach) ze skrzypiec, klarnetu, trąbki, harmonii (Schwyzerörgeli), kontrabasu, a w nowszych zespołach nawet z saksofonu, puzonu i pianina. W niektórych kantonach i regionach (Appenzell, Valais, Emmental, Toggenburg, Berno) grano na cymbałach, cytrach. Tradycyjny repertuar taneczny tworzyły dawne korowodowe tańce weselne, pantomimiczne (Picoulet), tańce ze śpiewem (Coraules), rytualne (Klausjagen), karnawałowe, wykonywane w maskach (Röllibutze, Nüsslet, Vogel Gryff), Allamanda (Alewander). Dużą popularnością cieszyła się polka, lendler, écossaise.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 12:47 Benjamin Britten The Young Person's Guide to the Orchestra - Wariacje i fuga na temat Purcella op. 34 (temat)
  • 12:58 Trevor Morris A Howling Wilderness/The Death of Jane Seymour
  • 13:00 Piotr Czajkowski Swan Lake (Scene - Act II)
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 332, Sunday, 18 October 2020
  • 1
    John Powell
    Jak wytresować smoka 2
    Dragon Racing
  • 2
    Harry Gregson-Williams /...
    Mulan
    Loyal Brave True
  • 3
    Monty Norman
    Doktor No
    Theme
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2020 RMF Classic