Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

SZOSTAKOWICZ DMITRIJ D.

Szostakowicz Dmitrij D. , ur. 25 IX 1906, Petersburg, zm. 9 VIII 1975, Moskwa, kompozytor rosyjski, także pianista i pedagog muzyczny; jeden z najwybitniejszych symfoników XX w. Życie Sz. miał polskie pochodzenie (jego dziad, Bolesław, za udział w powstaniu styczniowym 1863–64 został zesłany na Sybir). W 1919–25 Sz. studiował w Leningradzie — grę fortepianową u L. Nikołajewa (występując jednocześnie jako pianista taper w kinach) oraz kompozycję u M. Steinberga i A. Głazunowa. Już 1926 dał się poznać jako utalentowany kompozytor, autor wykonanej wtedy z powodzeniem I Symfonii (1926). Rok później wziął udział w I Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. F. Chopina w Warszawie, uzyskując dyplom honorowy (w następnych latach Sz. ograniczał się na ogół do wykonywania własnych utworów). U schyłku lat 20. kompozytor nawiązał współpracę z reżyserem teatralnym, W. Meyerholdem, i skomponował swą pierwszą operę — Nos (Moskwa 1930). W 1934 została wystawiona jego opera Lady Macbeth mceńskiego powiatu, wg opowiadania N. Leskowa (2. wersja pt. Katarzyna Izmajłowa, Moskwa 1963). W 1937–48 Sz. wykładał kompozycję w konserwatorium w Leningradzie (od 1939 jako profesor), tam też przebywał podczas blokady miasta 1941 i rozpoczął komponowanie VII Symfonii, zw. Leningradzką, którą ukończył po ewakuacji do Kujbyszewa (ob. Samara). W 1943–48 był profesorem konserwatorium w Moskwie; wykształcił takich wybitnych kompozytorów, jak: G. Swiridow, K. Karajew, B. Czajkowski, G. Ustwolska. W 1949 wyjechał (pod naciskiem J. Stalina) do Stanów Zjednoczonych na Kongres Kultury i Obrony Pokoju (1959 ponownie z delegacją kompozytorów sowieckich), 1950 do Lipska na uroczystości 200. rocznicy śmierci J.S. Bacha, 1959 do Warszawy na festiwal Warszawska Jesień, 1960 — wraz z dyrygentami E. Mrawinskim i G. Rożdiestwienskim oraz Orkiestrą Filharmonii Leningradzkiej — na tournée po Wielkiej Brytanii, Francji, Włoszech, Belgii, Szwajcarii i Austrii, 1962 do Edynburga na festiwal poświęcony głównie jego muzyce. Otrzymał wiele wyróżnień, także tytuł artysty ludowego ZSRR; był członkiem Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk, Akademii Sztuki NRD, Akademii Santa Cecilia w Rzymie, laureatem Międzynarodowej Nagrody Pokoju (1954) i Nagrody Leninowskiej (1958). Cechy twórczości Jego twórczość, początkowo eksperymentatorska i nowatorska (I Symfonia, Sonata 1926 i Aforyzmy na fortepian 1927), nawiązująca do stylistyki ekspresjonizmu (obie opery i wystawione w Leningradzie balety: 1931 Złoty wiek i Bołt, 1935 Jasny strumień ), ulegała przejściowo naciskom ze strony ideologów sowieckich, narzucających twórcom estetykę normatywną (1936 została skrytykowana m.in. opera Lady Macbeth mceńskiego powiatu, 1948 wytknięto kompozytorowi tzw. formalizm). Przykładem kompromisu w twórczości Sz. jest jego oratorium Pieśń o lasach (1949). Nieliczne podobne utwory oraz publikowane wypowiedzi kompozytora (nie zawsze autoryzowane i często nieautentyczne) przydały mu niesłusznie etykietkę sztandarowego twórcy realizmu socjalistycznego w muzyce sowieckiej; wyraz swej niechęci do tego nurtu dał w — nie wykonywanej za swego życia — satyrycznej kompozycji do własnych słów pt. Antiformalisticzeskij rajok na recytatora, 4 basy, chór i fortepian (1948–57); odmienne od oficjalnych poglądy Sz. zostały też przedstawione we wspomnieniach kompozytora (o nie potwierdzonej autentyczności) spisanych przez S. Wołkowa (wydanie polskie pt. Świadectwo 1989). W większości swych utworów Sz. stosował śmiałe rozwiązania harmoniczne, bogatą, choć na ogół motoryczną rytmikę, błyskotliwą, oryginalną instrumentację. Wypracował własny, łatwo rozpoznawalny styl. Główna dziedzina jego twórczości — muzyka symfoniczna, przedłużająca linię wyznaczoną przez wielkich symfoników przełomu XIX i XX w., szczególnie przez G. Mahlera, rozwijała się niezależnie od awangardowych nurtów w muzyce europejskiej; dzieła z późnego okresu twórczości Sz. odznaczają się niespotykanym tragizmem muzycznego wyrazu. Spuścizna Sz. pozostawił 15 symfonii (m.in.: II Październikowa 1927, III Pierwszomajowa 1931, IV 1936, V 1937, IX 1945, X 1953, XI Rok 1905 1957, XII Rok 1917 1961, XIII, na bas, chór męski i orkiestrę, do tekstów J. Jewtuszenki 1962, XIV, na sopran, bas, orkiestrę smyczkową i perkusję, do tekstów G. Apollinaire’a, F. García Lorki, W. Küchelbeckera i R.M. Rilkego, 1969, XV 1971), ponadto suity orkiestrowe, koncerty (na fortepian i trąbkę 1933, fortepianowy 1957, 2 skrzypcowe 1948–67, 2 wiolonczelowe 1959–66), utwory kameralne (m.in.: Kwintet fortepianowy 1940, 15 kwartetów smyczkowych 1938–74, 2 tria fortepianowe 1923–44), fortepianowe (24 Preludia 1932–33, 24 Preludia i fugi 1950–51), wokalno-instrumentalne (na głos i orkiestrę: 6 Romansów do słów poetów japońskich 1928–31, 4 Romanse do słów A. Puszkina 1936, 6 Romansów do słów R. Burnsa, W. Szekspira i W. Raleigha 1942, Z żydowskiej poezji ludowej 1948, Kaźń Stiepana Razina, poemat na bas, chór i orkiestrę 1964, 7 wierszy Aleksandra Błoka na sopran, skrzypce, wiolonczelę i fortepian 1967), pieśni na głos (głosy) i fortepian, niedokończoną operę Gracze (wersja uzupełniona przez K. Meyera — Wuppertal 1983), operetkę Moskwa-Czeriomuszki (Moskwa 1959), muzykę teatralną i filmową oraz wiele publikowanych w prasie artykułów i wywiadów (wydanie polskie Dymitr Szostakowicz. Z pism i wypowiedzi, redaktor K. Meyer 1979).

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 11:15 Antonin Dvorak II Taniec słowiański op.46
  • 11:23 Nikołaj Rimski-Korsakow Flight of the Bumblebee
  • 11:24 Jacques Offenbach Barkarola
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 332, Sunday, 18 October 2020
  • 1
    John Powell
    Jak wytresować smoka 2
    Dragon Racing
  • 2
    Harry Gregson-Williams /...
    Mulan
    Loyal Brave True
  • 3
    Monty Norman
    Doktor No
    Theme
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2020 RMF Classic