Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

SYMFONIA

symfonia [gr. ], cykliczna forma orkiestrowa, zazwyczaj 4-częściowa, zbudowana zgodnie z zasadami cyklu sonatowego ( sonata); także utwór orkiestrowy, reprezentujący taką formę. S. jako forma rozwinęła się z wczesnobarok. sinfonii. W 1. poł. XVIII w. sinfonia usamodzielniła się, co było zasługą G.B. Sammartiniego. Taką formę uprawiali następnie kompozytorzy szkół: starowiedeńskiej, a zwłaszcza mannheimskiej. W twórczości klasyków wiedeńskich ( klasycyzm, muzyka) nastąpiła krystalizacja formy s.; regułą stały się 4 części: 1) szybka, utrzymana w formie sonatowej, niekiedy poprzedzona wolnym wstępem; 2) wolna, często w formie wariacji; 3) menuet, a od czasów L. van Beethovena — scherzo; 4) szybki finał, gł. w formie ronda; wykształciły się też nowe typy s. — programowa (J. Haydn) i wokalno-instrumentalna (Beethoven) — oraz ustalił się skład zespołu orkiestrowego, wykonującego s., zw. stąd orkiestrą symfoniczną ( orkiestra). W okresie romantyzmu i neoromantyzmu nastąpiła dalsza rozbudowa formy i aparatu orkiestrowego, czego ekstremalnym przykładem jest VIII Symfonia G. Mahlera, zw. Symfonią tysiąca (ze względu na liczbę wykonawców), ale podstawę s. w XIX w. stanowiła klas. forma, na której opierała się większość s.: F. Schuberta, F. Mendelssohna-Bartholdy’ego, H. Berlioza, R. Schumanna, J. Brahmsa, F. Liszta, P. Czajkowskiego, A. Brucknera, Mahlera i in. Na s. tego okresu wpłynął jednak rozwój liryki wokalnej i instrumentalnej, o czym świadczą silnie rozwinięte partie kantylenowe, np. w Symfonii niedokończonej Schuberta. Specyficzne cechy wykazywała s. w szkołach nar. XIX w. wskutek wprowadzania elementów folkloru (s. A. Borodina, J. Svendsena, A. Dvořáka). Do typu Beethovenowskiej s. wokalno-instrumentalnej nawiązał Mendelssohn-Bartholdy (II Symfonia „Lobgesang” ), a zwłaszcza Mahler (II, III, IV i VIII Symfonia ). Wybitnymi przedstawicielami s. programowej byli Berlioz (Symfonia fantastyczna ) i Liszt (s.: Faustowska, Dantejska ). W XX w., w związku z tendencją do kameralizacji form orkiestrowych (np. Symfonia kameralna A. Schönberga), osłabło zainteresowanie s., niemniej jednak utrzymała się ona w twórczości wielu wybitnych kompozytorów, nie tylko u reprezentantów kierunku neoklas. ( neoklasycyzm, muzyka), np.: S. Prokofjewa, K. Szymanowskiego, D. Szostakowicza, K.A. Hartmanna, G. Bacewicz, W. Lutosławskiego. S. wokalno-instrumentalną w XX w. reprezentują m.in. : Symfonia psalmów I. Strawińskiego, III Symfonia Szymanowskiego, III Symfonia „Symfonia pieśni żałosnych” H.M. Góreckiego; przykładem s. programowej jest Symfonia „Mathis, der Maler” P. Hindemitha. Do wybitnych pol. kompozytorów s. należą: F. Ścigalski, A. Milwid, J. Gołąbek, W. Dankowski, J. Wański, J.D. Holland, K. Kurpiński, F. Mirecki, I.F. Dobrzyński, Z. Noskowski, M. Karłowicz, Szymanowski, I.J. Paderewski, Z. Stojowski, E. Młynarski, F. Nowowiejski, Bacewicz, Lutosławski, A. Panufnik, B. Szabelski, Górecki, K. Penderecki i in.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 16:27 Felix Mendelssohn Sen Nocy Letniej (Scherzo)
  • 16:34 Aimee Mann Drive
  • 16:38 John Barry You Only Live Twice - Theme
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 292, Sunday, 13 October 2019
  • 1
    Michał Lorenc
    Psy
    Kołysanka
  • 2
    Henry Mancini / Audrey Hepburn
    Śniadanie u Tiffaniego
    Moon River
  • 3
    Alan Silvestri
    Forrest Gump
    Suita
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic