Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

STRAWINSKI, IGOR F.

Strawinski, Strawiński, Igor F. , ur. 17 VI 1882, Oranienbaum k. Petersburga, zm. 6 IV 1971, Nowy Jork, kompozytor rosyjski. Życie Dzięki ojcu, śpiewakowi Opery Cesarskiej w Petersburgu, wcześnie poznał wiele wybitnych dzieł operowych, m.in. autorstwa P. Czajkowskiego i M. Glinki. W 1905 ukończył studia prawnicze w Petersburgu, gdzie jednocześnie od 1903 studiował u N. Rimskiego-Korsakowa instrumentację, a samodzielnie harmonię i kontrapunkt. Na pierwsze kompozycje S. zwrócił uwagę impresario baletowy, S. Diagilew; dla jego zespołu, Les Ballets Russes, kompozytor napisał balety wystawiane w Paryżu: Ognisty ptak (1910), Pietruszka (1911) i Święto wiosny (1913). Od 1910 przebywał w Szwajcarii, 1915 debiutował w Genewie jako dyrygent. W 1920–39 działał we Francji, wiążąc się z artystyczną elitą Paryża (J. Cocteau, A. Gide, P. Picasso, H. Matisse, N. Gonczarowa, L. Miasin, K. Jooss, B. Niżyńska, Ida Rubinstein i in.). W 1925 odwiedził Stany Zjednoczone; 1934 otrzymał obywatelstwo francuskie po nieudanej próbie uzyskania obywatelstwa polskiego (S., legitymując się polskimi korzeniami, chciał odzyskać swą posiadłość w Uściługu, który po I wojnie światowej znalazł się w granicach państwa polskiego). Na początku II wojny światowej osiadł w Hollywood (1945 otrzymał obywatelstwo amerykańskie). Związki z Europą odnowił po wojnie: 1948 napisał Mszę dla Mediolanu, 1951 dyrygował prawykonaniem opery The Rake’s Progress w Wenecji, 1957 koncertowym wykonaniem baletu Agon w Donaueschingen; 1962 odwiedził ZSRR, 1965 Polskę. Twórczość kompozytorska W twórczości kompozytorskiej S. — pełnej zaskakujących wolt stylistycznych — wyróżnia się 3 okresy: rosyjski, neoklasyczny i serialny. Okres rosyjski. W tzw. okresie rosyjskim dominowały utwory baletowo-orkiestrowe, w większości oparte na ludowych podaniach i nawiązujące do ludowej muzyki rosyjskiej; w orkiestrowych Ogniach sztucznych (1909) i w Ognistym ptaku widać jeszcze wpływy dzieł N. Rimskiego-Korsakowa; w balecie Pietruszka, oddającym sceny wiejskiego jarmarku, rozpoczął się proces emancypacji rytmu, osiągnął on punkt kulminacyjny w Święcie wiosny, opartym na pogańskich obrzędach (prawykonanie tego baletu zakończyło się głośnym skandalem ze względu na protesty części słuchaczy); do rosyjskiego okresu zalicza się też m.in. burleskę Lis (Paryż 1922) i balet Wesele (Paryż 1923). Okres neoklasyczny. Po I wojnie światowej w twórczości S. następował powolny zwrot ku stylowi neoklasycznemu, zwłaszcza w serii baletów (wystawianych głównie w Paryżu) i utworów symfonicznych, opartych na muzycznej stylizacji i persyflażu, nawiązujących do muzyki: G.B. Pergolesiego (Pulcinella 1920), P. Czajkowskiego (Pocałunek wróżki 1928), G. Rossiniego, C.M. von Webera, L. Delibesa (Gra w karty, Nowy Jork 1937), M. Glinki i A. Dargomyżskiego (opera buffa Mawra 1922), chorału gregoriańskiego (Symfonia psalmów na chór i orkiestrę 1930), baletu klasycznego (Apollo i Muzy, Waszyngton 1928), muzyki Ch.W. Glucka i W.A. Mozarta, G. Verdiego i Ch. Gounoda (opera The Rake’s Progress, Wenecja 1951) oraz J.S. Bacha (Concerto in Es „Dumbarton Oaks” na orkiestrę kameralną 1938). Kompozytor interesował się też jazzem (Ragtime na 11 instrumentów 1918, wersja fortepianowa 1919, Piano Rag-Music 1919, Hebanowy koncert na orkiestrę jazzową 1946 i in.), jednocześnie, poczynając od 3 Utworów na kwartet smyczkowy (1914), eksperymentował na polu muzyki kameralnej (Concertino na kwartet smyczkowy 1920, wersja na 12 instrumentów 1952, Oktet na instrumenty blaszane 1923, Duo concertant na skrzypce i fortepian 1932, Concerto na 2 fortepiany 1935, Sonata na 2 fortepiany 1944). Okres serializmu. Okres trzeci rozpoczął się ok. 1952, gdy S. zainteresował się techniką serialną. W Kantacie na sopran, tenor, chór żeński i mały zespół instrumentalny (1952) kompozytor zbliżył się do kierunku reprezentowanego przez A. Schönberga i A. Weberna; techniką serialną posłużył się też w Septecie (1953), In Memoriam Dylan Thomas na tenor, kwartet smyczkowy i 2 puzony (1954) i w balecie Agon (Nowy Jork 1957). Niezależnie od meandrów stylistycznych charakterystyczne dla całej twórczości S. są: mistrzowska instrumentacja, motoryczność, asymetria rytmiczna, polirytmia, krótkie motywy melodyczne, stanowiące reakcję na „nieskończoną melodię” R. Wagnera, często występująca politonalność, w sferze zaś estetyki — przeciwstawienie się tradycji neoromantycznej. Inne ważniejsze utwory: orkiestrowe i koncertowe (Scherzo fantastique 1909, Symfonia na instrumenty dęte — In memoriam C. Debussy, 1921, Capriccio na fortepian i orkiestrę 1929, Concerto in D na skrzypce i orkiestrę 1931, Symphony in C 1940, Circus Polka na orkiestrę dętą blaszaną 1942, Scherzo à la Russe na orkiestrę dętą blaszaną 1944, Symfonia w 3 częściach 1946, Movements na fortepian i orkiestrę 1960, Monumentum pro Gesualdo da Venosa 1960), fortepianowe (4 Études 1908, Étude pour pianola 1917, Serenade in A 1926, Tango 1940), wokalno-instrumentalne — na chór lub solistów, chór i zespół instrumentalny (kantaty: Zwiezdoliki 1911, Babel 1945, A Sermon, a Narrative and a Prayer 1961, ponadto: oratorium Oedipus Rex 1927, wykonanie sceniczne: Berlin 1928, Persefona, melodrama 1934, Gwiaździsty sztandar 1941, Msza 1948, Canticum Sacrum 1956, Threni 1958), na głos solo i zespół instrumentalny (Trois Poésies de la lirique japonaise 1913, Pribautki 1919, Berceuses du chat 1916, 3 Songs from William Shakespeare 1953), na głos i fortepian (The Owl and the Passy-Cat 1966), na chór a cappella, sceniczne (opera Słowik, Paryż 1914, Historia żołnierza, Lozanna 1918, balet Orfeusz, Nowy Jork 1948); pisma: Kroniki mojego życia (1935, wydanie polskie 1974), Poetyka muzyczna (1942, przekład polski w Res Facta 1970, z. 4).

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • Notowanie: 292, Sunday, 13 October 2019
  • 1
    Michał Lorenc
    Psy
    Kołysanka
  • 2
    Henry Mancini / Audrey Hepburn
    Śniadanie u Tiffaniego
    Moon River
  • 3
    Alan Silvestri
    Forrest Gump
    Suita
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic