Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

SŁOWACKA MUZYKA

słowacka muzyka, kultura muzyczna Słowaków. Muzyka profesjonalna. Początki profesjonalnej słowackiej kultury muz. sięgają czasów Cyryla i Metodego, którzy propagowali słowiański śpiew kośc. (oprócz łac. chorału). W średniowieczu rozwijał się chorał gregoriański, pieśń rel. i muzyka świecka uprawiana m.in. przez jokulatorów, igrców, szpilmanów. Bujny rozwój pieśni rel. w języku nar. nastąpił poczas reformacji w XVII w. (ewangelicki kancjonał Cithara sanctorum z 1636 zawierał 414 pieśni, katol. śpiewnik Canthus Catholici z 1655 — 290 pieśni). W XV–XVII w. rozwinęła się muzyka wielogłosowa (msze, motety, graduały); tworzyli ją m.in.: S. Capricornus, J. Kusser z Bratysławy, J. Šimbracký ze Spišského Podhradia, Z. Zarewutius z Bradejova, S. Marckfelner z Lewoczy. Muzyka instrumentalna wchłaniała elementy nar. (Kodeks Vietoris, zbiór z Lewoczy na instrumenty klawiszowe i skrzypce, zbiór pieśni i tańców Anny Szirmay-Keczer z 1720, zbiory uhrovskie I–II 1730–42, zbiory J. Šantrocha i Fabricza). Wybitnym przedstawicielem muzyki słowackiej okresu baroku był franciszkanin P. Roškovský, uprawiający styl koncertujący (nieszpory, msze, arie, motety). Kompozycje franciszkanów P. Bajana i E. Paschy nawiązują do muzyki lud. (pastorałki); tworzyli oni także m.in. msze, pieśni rel., litanie. W okresie klasycyzmu wzrosło znaczenie muzyki świeckiej; gł. mecenas kultury muz., szlachta, utrzymywała prywatne orkiestry, przy których działali profesjonalni kompozytorzy. Do twórczości klasyków wiedeńskich nawiązał J.A. Zimmermann, twórca symfonii, koncertów i muzyki kameralnej. Pedagogiem muz., wirtuozem i twórcą kompozycji fortepianowych był F.P. Rigler, autor podręcznika Anleitung zum Clavier (1779). W Bratysławie działał kontrabasista J.M. Sperger, autor 17 koncertów na kontrabas. Innym wybitnym kompozytorem, zwł. utworów na instrumenty dęte, był J. Družecký. W dorobku J. Chudego najważniejsze były dzieła sceniczne, a F.X. Tosta — muzyka taneczna. Za najwybitniejszego reprezentanta okresu klasycyzmu, nawiązującego do tradycji L. van Beethovena, uważa się kompozytora, publicystę, pedagoga, teoretyka i organizatora życia muz. Bratysławy — H. Kleina. Oprócz niego tworzyli też m.in. A. Aschner, F.X. Zomb. Specyficzną cechą tego okresu był tzw. styl nowowęgierski, w którym ujawniły się elementy muzyki lud. (J. Bihari, J. Lavotta, A.J. Čermák, później K. Herfuth); styl ten wpłynął na twórczość czołowych przedstawicieli eur. neoromantyzmu (J. Brahms, F. Liszt). Muzyka lud. odegrała ważną rolę w okresie odrodzenia nar., o czym świadczy akcja zbierania i muz. opracowywania folkloru pieśniowego (twórczość V. Figuša-Bystrégo i M. Schneidera-Trnavskiego). W XIX w. najważniejszą postacią muzyki słowackiej był J.L. Bella; na jego twórczość oddziałały zarówno wątki nar. (Fantazja na motywach Marsza Rakoczego ), jak i twórczość R. Schumanna i R. Wagnera. Rosnąca od poł. XIX w. dominacja wpływów węgierskich spychała rodzimą twórczość w cień; Bella przebywał w Siedmiogrodzie, wśród Niemców; na prowincji tworzyło w izolacji kilku kantorów (M. Moyzes), w Budapeszcie i Pradze studiował Schneider-Trnavský, a w Lipsku F. Kafenda (późniejszy wybitny pedagog muz., dyrektor pierwszego konserwatorium w kraju). Po powstaniu Rep. Czechosłowackiej (1918) dla słowackich kompozytorów, V. Nováka, J. Suka, O. Ostrčila i in., z wyjątkiem reprezentanta nowoczesnej muzyki nar., E. Suchoňa, wzorem stała się muzyka czeska. W latach 20. i 30. powstały podstawowe instytucje muz.: Teatr Narodowy i konserwatorium; zainicjowano (1921) na Uniw. J.Á. Komenskiego seminarium muzykologiczne; rozpoczęły działalność: bratysławska rozgłośnia radiowa, orkiestra opery i amatorska Filharmonia Słowacka. Powstały też pierwsze dzieła uczniów Nováka (tzw. słowackiej moderny muz.): Suchoňa, A. Moyzesa, J. Cikkera, L. Holoubka i in. W latach 60. nastąpiło zrównanie twórczości kompozytorów słowackich ze współcz. awangardą eur.; uczniowie Moyzesa i Cikkera nawiązywali do wiedeńskiej szkoły dodekafonicznej, I. Strawinskiego, pol. orientacji sonorystycznej, aleatoryzmu, kompozycji happeningowych. Ich działalność przerwały restrykcje po wkroczeniu 1968 wojsk sowieckich: zlikwidowano seminarium muzyki współcz. w Smolenicach (zw. słowackim Darmstadtem) oraz zespół Hudba dněska (Muzyka Dzisiejsza), kilku twórców wyemigrowało, inni zostali usunięci ze związku kompozytorów, a ich dzieła przestano wykonywać. W latach 70. doszły do głosu tendencje postmodernist., minimalistyczne. Po oddzieleniu się S. od Czech, muzyka rozwija się bez polit. ograniczeń. Do czołowych współcz. kompozytorów słowackich lub związanych ściśle ze S. należą: Polak R. Berger, M. Bázlik, I. Zeljenka, a także tworzący w Hanowerze L. Kupkovič oraz tworzący w Wiedniu: P. Kolman, J. Sixta, J. Beneš, J. Hatrík. Najmłodszą generację kompozytorów reprezentują: M. Burlas, V. Godár, I. Szeghyowa i P. Zagar. Muzyka ludowa rozwijała się na ziemiach Słowacji już w średniowieczu (np. pieśni epickie wykonywane z towarzyszeniem instrumentów przez tzw. igrców). Chociaż zapisy pieśni lud. zaczęto publikować dopiero w latach 70. XIX w., lud. muzyka słowacka należy do najlepiej oprac. w Europie. Jej repertuar jest zróżnicowany gatunkowo i regionalnie; w Karpatach np. dominują gatunki pasterskie, skala z podwyższonym IV stopniem, odrębne tańce i instrumenty. Najdawniejsze pieśni słowackie (recytacje na kilku dźwiękach) wiążą się ze żniwami, sianokosami (tzw. trawnice), dawne są również pieśni weselne i kołysanki. Odrębny dział stanowią ballady i pieśni o Janosiku oraz tańce zbójnickie (hajduk, notowany w XVII-wiecznych tabulaturach lutniowych). Pieśni opierają się najczęściej na 1 lub 2 tetrachordach, mają dwumiarowe metrum, pod koniec są śpiewane wolniej; prócz jednogłosu jest praktykowany śpiew w równoległych tercjach. Tańce są tańczone zarówno parami (starosvetska), jak i przez samych mężczyzn, z solowym popisem akrobatycznym (odzemok, valaszska). W instrumentarium dominują instrumenty pasterskie: długa na ok. 180 cm fujara, krótkie flety pasterskie z otworami bocznymi i bez, także dudy i rogi. Zespoły składają się z dud ze skrzypcami, skrzypiec lub dwojga skrzypiec z basami; w skład zespołów cygańskich wchodzą też cymbały.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 07:37 Wolfgang Amadeusz Mozart XI Sonata fortepianowa A-dur (3)
  • 07:43 Cloud Atlas Finale
  • 07:47 Jerry Goldsmith Doctor Kildare
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 332, Sunday, 18 October 2020
  • 1
    John Powell
    Jak wytresować smoka 2
    Dragon Racing
  • 2
    Harry Gregson-Williams /...
    Mulan
    Loyal Brave True
  • 3
    Monty Norman
    Doktor No
    Theme
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2020 RMF Classic