Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

SKRZYPCE

skrzypce, instrument muzyczny z grupy chordofonów smyczkowych ( chordofony). Jego korpus rezonansowy składa się z 2 drewnianych, przyłączonych boczkami, płyt: wierzchniej (zwykle ze świerku), z 2 otworami rezonansowymi, tzw. efami (wyciętymi w kształcie litery f i jej lustrzanego odbicia), i spodniej (z jaworu). Na obwodzie górnej płyty jest wklejona żyłka chroniąca ją przed pęknięciem; wewnątrz pudła znajduje się przyklejona do wierzchniej płyty belka, przeciwdziałająca ciśnieniu strun, i słupki, z których jeden, tzw. dusza, służy do przenoszenia drgań płyty górnej na dolną. Do korpusu jest przytwierdzona szyjka zakończona zwiniętą spiralnie główką, zw. ślimakiem. Nad naklejoną na szyjce podstrunnicą z hebanu są rozpięte 4 metalowe (dawniej kiszkowe) struny, strojone w kwintach: g, d 1, a 1, e 2 (zmiana stroju s. jest zw. skordaturą). Struny, przymocowane w dolnej części do strunociągu, oparte na podstawku przenoszącym ich drgania na wierzchnią płytę rezonansową, są nawijane na kołki osadzone w komorze główki. Pociera się je zazwyczaj smyczkiem (tzw. gra arco ) lub szarpie palcami (pizzicato ); w muzyce współcz. stosuje się też pocieranie strun drzewcem smyczka, uderzanie drzewcem w struny (col legno ), żabką smyczka lub palcem w płytę rezonansową itp. Struna nie skrócona, tzn. nie przyciśnięta palcem, zw. pustą struną, wydaje dźwięk najniższy; wyższe dźwięki uzyskuje się przez skracanie strun palcami lewej ręki; daje to pełną skalę instrumentu od g do c 5, którą można jeszcze rozszerzyć w górę przez użycie flażoletów. W celu uzyskania specjalnych efektów na struny nakłada się tłumik, który tłumi drgania i zmienia barwę dźwięku. Najstarsze wiadomości o s. pochodzą z pol. dokumentów z poł. XV w. i pozwalają przypuszczać, że instrument ten jest rozwiniętą formą pol. instrumentu lud., tzw. skrzypic. Wcześniejsze teorie instrumentologiczne wskazywały na Włochy jako ojczyznę s., lecz badania pol. instrumentologa, Z. Szulca (opublikowane 1953 w Słowniku lutników polskich ), sugerują, że s. powstały w Polsce i wywodzą się z lud. instrumentarium. Teoria Szulca opiera się gł. na świadectwach niem. teoretyków muzyki z XVI i XVII w., M. Agricoli i M. Praetoriusa, na dokumentach archiwalnych oraz zachowanych informacjach o XV-wiecznych warsztatach lutników pol., produkujących już wówczas s. wysokiej jakości, nie ustępujące włoskim. Późniejsze badania wykazały ponadto, że s. były znane w Polsce co najmniej od poł. XV w., a więc o ponad pół wieku wcześniej niż we Włoszech. Istnieje natomiast przypuszczenie, że obecny kształt s. (oraz ich odmian: altówki i wiolonczeli) został zapożyczony w XVI w. z wł. liry da braccio ( lira) lub violi sopranowej ( viola). Ukształtowane podczas długiej ewolucji, swój klas. kształt i walory dźwiękowe s. zawdzięczają szkołom lutniczym ( lutnictwo). Od XVI w. stawały się coraz bardziej popularnym instrumentem solowym, kameralnym (weszły m.in. w skład smyczkowego kwartetu) i orkiestrowym. We współcz. orkiestrze symfonicznej, podzielone zwykle na 2 grupy, tworzą tzw. kwintet smyczkowy (z altówkami, wiolonczelami i kontrabasami). Pierwszymi autorami muzyki skrzypcowej byli Włosi: L. Marenzio, S. Rossi, B. Marini, T. Merula, G.B. Riccio, F. Turini, G.B. Buanamente, G. Legrenzi, C. Farina. W XVII–XIX w. muzykę skrzypcową tworzyli tacy wybitni kompozytorzy, jak G. Legrenzi, G.B. Vitali, A. Corelli, G. Torelli (twórca koncertu solowego), P. Locatelli, F.M. Veracini, A. Vivaldi, G. Tartini, N. Paganini; z Francuzów: J.M. Leclair, G.B. Viotti, R. Kreutzer, J.P.J. Rode; z przedstawicieli szkoły fr.-belgijskiej: Ch. Bériot, H. Vieuxtemps, P. Sarasate, E. Ysaye, E. Lalo; z Niemców (i Austriaków): J.F. Biber, G.F. Händel, J.S. Bach, W.A. Mozart, L. van Beethoven; z Polaków: A. Jarzębski, F. Janiewicz, K. Lipiński, H. Wieniawski. Od epoki romantyzmu na ogół każdy wybitniejszy kompozytor jest autorem utworów na s. solo, z fortepianem lub orkiestrą. Od wł. nazwy „skrzypce” (violino) pochodzi nazwa związanej z nimi dziedziny wykonawstwa muz., wiolinistyki.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 11:43 Sergiusz Prokofiew Romeo i Julia (Montecchi i Capuletti)
  • 11:48 Modest Musorgski Pictures at an Exhibition
  • 11:53 Bombay Jayashri, Mychael Danna Pi's Lullaby
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 332, Sunday, 18 October 2020
  • 1
    John Powell
    Jak wytresować smoka 2
    Dragon Racing
  • 2
    Harry Gregson-Williams /...
    Mulan
    Loyal Brave True
  • 3
    Monty Norman
    Doktor No
    Theme
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2020 RMF Classic