Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

SKALA

skala [łac. ], zbiór wszystkich dźwięków danego systemu dźwiękowego (s. materiałowa ), zbiór dźwięków instrumentu muz. lub głosu śpiewaka (s. w znaczeniu zakresu, np. s.: fortepianu, klarnetu, sopranu) albo zbiór wszystkich dźwięków stosowanych w praktyce muz. niezależnie od ich źródła (s. użytkowa ); także zbiór co najmniej 2 dźwięków, tworzących w ramach każdej oktawy stały układ stosunków interwałowych ( interwał); poszczególne dźwięki tak rozumianej s. tworzą jej stopnie i są uszeregowane wg wysokości, zwykle w kierunku wstępującym, niekiedy zstępującym (np. w s. starogreckich, zw. gatunkami oktawowymi, dźwięki opadały); ze względu na liczbę stopni rozróżnia się najczęściej s.: 5-stopniowe ( pentatonika), 6-stopniowe (np. s. całotonowa ), 7-stopniowe (tzw. heptatonika), 12-stopniowe (s. chromatyczna, s. dwunastodźwiękowa wykorzystywana w dodekafonii) i 24-stopniowe (s. ćwierćtonowa lub inne s. oparte na mikrointerwałach); ze względu na rozpiętość s., tzn. interwał między jej najniższym a najwyższym dźwiękiem, rozróżnia się s., których dźwięki wypełniają septymę (s. heptachordalne, najczęstsze) lub s. o rozpiętości mniejszej niż septyma (s. wąskozakresowe, tetrachord, heksachord). Dźwięki danej s., pozostające w określonych relacjach interwałowych, stanowią sprowadzony do jednej oktawy materiał melodyczny utworów muz. danej epoki i terytorium. W średniow. Europie wyodrębniono tzw. s. modalne (modi), zw. też trybami lub tonami kośc.; otrzymały one nazwy wzorowane na nazwach starogr. gatunków oktawowych, np. w szeregu diatonicznym: c, d, e, f, g, a, h, c, d, e, f, g itd. — s. dorycka zaczynała się od dźwięku d, frygijska od e, lidyjska od f, miksolidyjska od g, jońska od c, eolska od a . Z dwóch ostatnich wywodzą się podstawowe s., dominujące w muzyce eur. od ok. poł. XVII do pocz. XX w. ( dur-moll system), a mianowicie s. durowa (majorowa), o układzie interwałów: 1–1–1/2–1–1–1–1/2 (gdzie 1 to cały ton, a 1/2 to półton), oraz s. molowa (minorowa), w swej odmianie naturalnej (s. molowa naturalna ) o układzie interwałów: 1–1/2–1–1–1/2–1–1, w odmianie zaś harmonicznej (s. molowa harmoniczna ): 1–1/2–1–1–1/2–1 1/2–1/2 z charakterystyczną sekundą zwiększoną (1 1/2). S. durowa i molowa naturalna, podobnie jak wymienione s. modalne (kośc.), są s. diatonicznymi (tzn. ich materiał stanowią dźwięki odległe o 7 kolejnych kwint, sprowadzone do jednej oktawy). Konkretyzacją s. durowej lub molowej jest gama, czyli szereg dźwięków o strukturze danej s., rozpoczynający się od konkretnego dźwięku, od którego gama otrzymuje swoją nazwę, np. gama C-dur, gama cis-moll itp. W muzyce kultur pozaeur. spotyka się s. o innej strukturze (innym układzie interwałów) niż struktura s. durowej lub molowej, np. s.: chińskie, indyjskie, indonezyjskie (slendro i pelog), w muzyce lud. zaś, np. s. cygańskie, s. podhalańska. Niekiedy s. są tworzone sztucznie przez kompozytorów (np. s. o tzw. ograniczonej transpozycji — w twórczości O. Messiaena, s. zwana słowiańską — w twórczości L.M. Rogowskiego).

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 05:04 Sergiusz Rachmaninow II Koncert fortepianowy (2)
  • 05:11 John Morris A Transylvanian Lullaby
  • 05:15 Hans Zimmer I Need To Know
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 293, Sunday, 20 October 2019
  • 1
    Henry Mancini / Audrey Hepburn
    Śniadanie u Tiffaniego
    Moon River
  • 2
    Kortez
    Kamerdyner
    Stare drzewa
  • 3
    John Barry
    Tańczący z wilkami
    The John Dunbar Theme
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic