Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

RYTM

rytm [gr. rhythms takt, rytm ], jeden z podstawowych elementów dzieła muz., regulujący jego przebieg w czasie; Dotyczy w szczególności występowania w continuum czasowym (w odpowiedniej kolejności czasowej) poszczególnych dźwięków i przerw między nimi oraz względnego czasu ich trwania, czyli tzw. wartości rytmicznej, wyrażonej w notacji muz. odpowiednim kształtem nut i pauz. R. współdziała z innymi elementami muz., przede wszystkim z metrum i tempem. Ścisłe wyznaczenie tempa, np. za pomocą metronomu, przekształca relatywne wartości rytmiczne w bezwzględne (możliwe do wyliczenia w sekundach). Rozróżnia się r.: monochroniczne, bichroniczne i polichroniczne, operujące jedną, dwiema lub wieloma wartościami rytmicznymi (np. odpowiednio: same ósemki, ósemki + ćwierćnuty, szesnastki + ósemki + ćwierćnuty itd.); r. punktowany, wynikający z wydłużenia dźwięku akcentowanego, zwykle o połowę, kosztem następnego dźwięku nieakcentowanego (np. ósemka z kropką + szesnastka); r. lombardzki, zw. też szkockim, będący odwrotnością r. punktowanego (np. szesnastka + ósemka z kropką); r. synkopowany, oparty na synkopie; r. aksakowe, występujące zwłaszcza w lud. muzyce bułgarskiej, tureckiej, albańskiej, polegające na wydłużeniu wartości rytmicznej wraz z lokalną zmianą metrum. Rytmika to całokształt zjawisk metrorytmicznych występujących w utworze lub cechujących określony styl muz. (hist., indywidualny). Rozróżnia się: rytmikę swobodną, nie mającą ustalonego systemu czasowej organizacji przebiegów, tzn. pozbawioną podstawowej jednostki miary; rytmikę ustaloną, w której każdy element przebiegu ma określoną relatywną wartość czasową, będącą częścią lub wielokrotnością wartości podstawowej; rytmikę periodyczną (taktową ), w której występuje zjawisko regularnego powtarzania akcentów, przypadających zawsze na te same części podstawowego schematu, zw. taktem (w rytmice periodycznej każdy element przebiegu ma również wartość czasową równą wielokrotności lub części wartości podstawowej). W muzyce staroż. istniały jednocześnie: rytmika swobodna i ustalona (oparta na systemie stóp metrycznych); u schyłku starożytności i we wczesnym średniowieczu system rytmiki metrycznej, przejęty z tradycji staroż., był nadal kultywowany w niektórych formach poet.-muz. (hymny) i współistniał z zapożyczoną z Bliskiego Wschodu rytmiką monodii chóralnej, opartą na podstawowej jednostce występującej pojedynczo lub w swobodnie łączonych grupach; pod koniec XII w. w formach muzyki wielogłosowej ukształtowała się rytmika modalna ( modalna notacja), ok. 1300–1600 — rytmika menzuralna ( menzuralna notacja), a XVII–XIX w. — rytmika taktowa (periodyczna). Współcześnie (od pocz. XX w.) z jednej strony zaznacza się tendencja do odnawiania zasad rytmiki periodycznej ( neoklasycyzm, ), z drugiej zaś — do jej przełamywania przez polimetrię i nieregularności akcentowe inspirowane folklorem (I. Strawinski, B. Bartók) bądź też przez stosowanie r. zaczerpniętych z muzyki kultur pozaeur. lub ze śpiewu ptaków (O. Messiaen); nową postać rytmiki nieperiodycznej przyniósł system tzw. metrów zmiennych B. Blachera. Na rytmice są oparte niektóre metody wychowania muz., np. metoda E. Jaques-Dalcroze’a.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 04:08 Aga Zaryan Kalinowym mostem chodziłam
  • 04:13 Daniel Pemberton All the Beauty in the World
  • 04:17 Nikita Magaloff, Fryderyk Chopin Mazurka in D major Opus 33 No.2
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 293, Sunday, 20 October 2019
  • 1
    Henry Mancini / Audrey Hepburn
    Śniadanie u Tiffaniego
    Moon River
  • 2
    Kortez
    Kamerdyner
    Stare drzewa
  • 3
    John Barry
    Tańczący z wilkami
    The John Dunbar Theme
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic