Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

PROGRAMOWA MUZYKA

programowa muzyka, w szerokim znaczeniu — muzyka, której jednym z gł. celów jest zasugerowanie słuchaczom pewnych treści pozamuz., wynikających z inspiracji kompozytora dziełem lit., malarskim, zjawiskami przyrody itp., bądź odzwierciedlających jego przeżycia osobiste; treści te są zazwyczaj sugerowane przez nadawanie utworom m.p. odpowiednich tytułów, dołączanie do utworów motta lub tzw. programu lit. (swoistego streszczenia). W utworach tego typu tematy muz. są w intencji kompozytora odbiciem zjawisk pozamuz. (np. odgłosów przyrody, cywilizacji) lub umowną ilustracją znaczenia słów (np. słowa ascendit wstępuje — za pomocą wznoszącej się linii melodycznej); zbliżonych środków muz. używali kompozytorzy epoki baroku, którzy zgodnie z teorią afektów dążyli do wyrażania emocji za pomocą konwencjonalnych figur retoryczno-muzycznych. Muzyka ilustracyjna, tzn. naśladująca zjawiska pozamuz. za pomocą środków onomatopeicznych (dźwiękonaśladowczych), była znana od czasów staroż.; naśladowała najczęściej odgłosy walki, dźwięki wydawane przez zwierzęta lub odgłosy zjawisk przyrody (np. Nomos pytyjski Sakadosa z Argos, z 586 p.n.e., przedstawiający walkę Apollina ze smokiem Pytonem, renes. battaglie muz., np. La guerre C. Jannequina, barok. i klas. obrazki i scenki muz., np. Kukułka L.-C. Daquina, Kura J.-Ph. Rameau, Burza morska A. Vivaldiego, Symfonia D-dur „Polowanie” J. Haydna czy Zwycięstwo Wellingtona czyli bitwa pod Vittorią L. van Beethovena lub jego VI Symfonia „Pastoralna”, w muzyce pol. — Wielka symfonia bitwę wyobrażająca K. Kurpińskiego). Idea m.p. (w węższym, właściwszym znaczeniu), zasadniczo pozbawionej trywialnej ilustracyjności, rozwinęła się dopiero w epoce romantyzmu i neoromantyzmu pod wpływem idei tzw. korespondencji sztuk (wzajemnego ich oddziaływania). Do pionierów i wybitnych przedstawicieli XIX-wiecznej m.p. należą: H. Berlioz, twórca symfonii programowej (Symfonia fantastyczna — Epizod z życia artysty 1830, Harold w Italii 1834), i F. Liszt, twórca poematu symfonicznego (m.in. Tasso. Lamento e trionfo 1849, Co słychać w górach? 1850, Mazepa 1854, Preludia 1854), a także autor symfonii programowych (Symfonia Faustowska, Symfonia Dantejska, obie 1857). M.p. była obecna również w twórczości np.: R. Schumanna, F. Mendelssohna-Bartholdy’ego, P. Czajkowskiego, M. Musorgskiego (Obrazki z wystawy 1874), B. Smetany, A. Dvořáka, J. Sibeliusa; na przeł. XIX i XX w. jej ideę podjął zwłaszcza R. Strauss (poematy symfoniczne: Don Juan 1889, Śmierć i wyzwolenie 1889, Ucieszne figle Dyla Sowizdrzała 1895, symfonie programowe: Sinfonia domestica 1903, Symfonia alpejska 1915), w pewnym stopniu C. Debussy (Popołudnie fauna 1894, Morze 1905), z kompozytorów pol. — Z. Noskowski (Step 1897), M. Karłowicz (cykl Odwieczne pieśni 1904–06, Stanisław i Anna Oświęcimowie 1907). W 2. dekadzie XX w. idea m.p. na ogół zanikła lub ustąpiła idei muzyki absolutnej.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 13:55 Randy Edelman Lee Hoi Chuen's Love
  • 13:57 Angelo Badalamenti Feelin' Down
  • 14:03 Jeremiah Clarke The Prince of Denmark's March
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 265, niedziela, 13 stycznia 2019
  • 1
    Jóhann Jóhannsson
    Nowy początek
    Kangaru
  • 2
    Kortez
    Kamerdyner
    Stare drzewa
  • 3
    John Williams
    Poszukiwacze zaginionej Arki
    Theme
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic