Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

PIOSENKARSTWO

piosenkarstwo, tworzenie i publiczne wykonywanie piosenek (krótkich i prostych utworów słowno-muzycznych, najczęściej solowych z akompaniamentem instrumentu, małego zespołu instrumentalnego lub orkiestry, czasami wykonywanych bez akompaniamentu). W XX w. najpopularniejsza odmiana sztuki estradowej. Początki Antyk. Tradycje p. sięgają antyku. W staroż. Grecji (której kultura rozwijała się pod wpływem starszych od niej kultur Egiptu, Asyrii i Babilonii), muzyka stanowiła tylko jeden z elementów gr. synkretycznej sztuki łączącej muzykę, poezję i taniec, tańczonej poezji śpiewanej. Zarówno rel. hymny (peany) na cześć Apollina, jak i niekultowe pieśni lud. i bohaterskie oraz najbardziej zbliżone charakterem do współczesnych nam piosenek — dionizyjskie dytyramby wykonywane podczas Wielkich Dionizji, uroczystości związanych z nadejściem wiosny i odradzaniem się życia — wskazują na początki piosenkarskiej twórczości: śpiewów przy wtórze aulosu czy kitary. Zalążki dzisiejszych konkursów i festiwali piosenkarskich odnajdujemy w zawodach w śpiewie i grze auletów i kitarzystów podczas zakończenia Wielkich Dionizji, a także w zawodach wokalno-instrumentalnych podczas igrzysk pytyjskich w Delfach. Najbardziej wówczas był ceniony śpiew przy akompaniamencie kitary (instrumencie strunowym, na którym grano za pomocą plektronu, przypominającym nieco dzisiejszą pomniejszoną harfę, opartym na lewym ramieniu), dziedzina sztuki, w której zawodnik (kobiety nie brały udziału w zawodach) był poetą, kompozytorem, śpiewakiem i własnym akompaniatorem w jednej osobie. Taki model uprawiania p. kontynuowali potem w średniowieczu trubadurzy i truwerzy, w następnych wiekach wędrowni bardowie jarmarczni (swoiści „śpiewający kronikarze” swojej epoki), a dziś najbliższa temu rodzajowi p. jest tzw. piosenka poetycka (piosenka aktorska, autorska). Zatem grecki antyk zbudował fundamenty dalszego rozwoju p. europejskiego. Średniowiecze. W średniowieczu p. wiązało się z działalnością wędrownych artystów, przedstawicieli sztuki plebejskiej (w Polsce zw. rybałtami, wesołkami czy igrcami, w Rosji skomorochami, w krajach zachodnioeur. — wagantami, żonglerami, goliardami, szpilmanami, histrionami), którzy występowali na jarmarkach i odpustach, na miejskich i wiejskich uroczystościach publicznych i prywatnych (rodzinnych). Byli to artyści lud., o niezwykle różnorodnych umiejętnościach. Ówczesny rybałt-wesołek był jednocześnie: kompozytorem, poetą, śpiewakiem, muzykantem, tancerzem, błaznem, akrobatą, kuglarzem a czasem nawet niedźwiednikiem. Uprawiał liczne gatunki muzyczno-literacko-taneczno-cyrkowe, używał języka nar. a nie obowiązującej w średniowieczu łaciny, bawił, rozśmieszał i wyciskał łzy. Obok niego na odpustach i jarmarkach występował inny przedstawiciel ówczesnego p. — dziad proszalny, który w śpiewanej formie opowiadał o dawnych herosach oraz o obecnych wydarzeniach z bliższej i dalszej okolicy. Śpiewający proszalnicy i ich ballady dziadowskie przetrwały w p. aż do XX w. W XII w., kiedy w sztuce eur. zaczął królować gotyk — w p. pojawili się trubadurzy (działali do końca XIII w.). Byli to śpiewający poeci-muzycy, sami sobie akompaniujący w pieśniach liryki miłosnej, wywodzący się z wyższych warstw społ. (książęta, rycerze). Trubadurzy byli faworytami dworów i cieszyli się swobodą wypowiedzi. Ich ruch pieśniarski, którego źródeł należy szukać we wcześniejszym pieśniarstwie arabsko-hiszp., rozpoczął się w Prowansji ok. 1100 i był oparty na liryce w języku nar. (prowansalskim). Zachowało się ok. 2500 utworów trubadurów (a wśród nich tylko ok. 300 zapisów melodycznych). Trubadurzy uprawiali gł. dworską lirykę miłosną, wychwalającą służbę uwielbianej kobiecie, której zalety i urok opiewali w pieśniach. Tworzyli w swoich utworach niedoścignioną aurę wyrafinowania i subtelnego czaru miłości dworskiej. Śpiewali też „pastorela” o miłości rycerza do pasterki. Utwory trubadurów były jednogłosowe (z akompaniamentem instrumentu), 5–6-zwrotkowe i miały duży wpływ na rozwój eur. poezji lirycznej. Do najwybitniejszych przedstawicieli tego nurtu p. należeli m.in.: Guilhem IX Akwitański de Poitou (ok. 1071–1127), Marcabru (zm. ok. 1150), Bernart de Ventandorn (zm. ok. 1195). Działający ok. 1130–47 Jaufré Rudel hrabia de Blaia, akompaniujący sobie na violi, uchodzi za pierwszego trubadura, który opiewał w swych pieśniach miłość idealną, nieosiągalną i nierealną. Legenda głosi, że Jaufré Rudel zakochał się w pięknej nieznajomej, która żyła… tylko w jego wyobraźni, a w pieśniach nazywał ją Miłowaniem. Inni wybitni trubadurzy to m.in. Raimbaut Vaqueiras (zm. 1207), którego pieśń Calenda maya do dziś jest zamieszczana w podręcznikach szkolnych, a także Folquet z Marsylii (ok. 1155–1231), prowansalski trubadur, który pod koniec życia został biskupem Tuluzy i założył w tym mieście uniwersytet. On to, zjawisko odchodzenia w średniowieczu poezji od muzyki, określił słowami: „Wiersz bez muzyki jest jak młyn bez wody”. Pod wpływem trubadurów, od ok. poł. XII w. na terenach dzisiejszej pn. Francji zaczął się rodzić ruch truwerów, a w Niemczech — minnesingerów, którego początek jest związany z uroczystościami ślubnymi 1156 Fryderyka Barbarossy i księżniczki burgundzkiej Beatrix. Truwerzy i minnesingerzy, podobnie jak trubadurzy, wywodzili się gł. z arystokracji. Ich jednogłosowe pieśni świeckie z improwizowanym często akompaniamentem, podobnie jak u trubadurów ogniskowały się gł. wokół miłości, ale ich tematyka obejmowała również uroki przyrody czy wątki batalistyczne; były też bardziej kunsztowne niż trubadurów, a ruch p. truwerów miał dużo szerszy zasięg terytorialny, np. znanym truwerem na ziemiach pol. był książę wrocławski, krakowski i wielkopolski Henryk I Brodaty (ok. 1168–1238). Truwerami zostawali zarówno królowie, np. słynny z wypraw krzyżowych Ryszard Lwie Serce, jak i hrabiowie czy prości rycerze, a pod koniec istnienia ruchu truwerów, nawet mieszczanie. Jeden z ostatnich wielkich truwerów Adam de la Halle (ok. 1245–ok. 1285) zw. też Adamem z Arras lub Garbusem, należał właśnie do stanu mieszczańskiego; przeszedł do historii jako twórca pierwszej znanej nam sielanki-śpiewogry Le jeu de Robin et de Marion, składającej się z cyklu pieśni i wyraźnie wzbogacającej p. europejskie o formę teatralno-muzyczną. Le jeu de Robin et de Marion jest sielanką opowiadającą o miłości pasterza Roberta do pasterki Marii, złożoną nie tylko z piosenek, ale i dialogów, napisaną prostym, zrozumiałym językiem. Symbolicznie otwiera ona dzieje eur. rozrywkowego teatru muz. i jest uznawana za „prababkę” XVIII-wiecznej śpiewogry i opery komicznej, XIX-wiecznej operetki i XX-wiecznego musicalu. Piosenkarstwo nowoczesne Wiek XIX. P. w dzisiejszym rozumieniu zaczęło się rozwijać w Europie na pocz. XIX w., przede wszystkim we Francji. Działały tam liczne kabarety i kawiarnie piosenkarskie (Café-chantants) oraz rewie. Piosenka stała się szybko jedną z najpopularniejszych form rozrywki, a p. — popularnym zawodem. Natomiast specyfiką W. Brytanii były od 1848 tzw. music-halle czyli tawerny i kafejki, w których występowali pieśniarze, akrobaci i kuglarze, zapowiadani przez wodzireja — konferansjera. Początkowo występowali w nich tylko mężczyźni. Pierwszą piosenkarką londyńskich music-hallów była J. Hill. Ważną cezurę w historii p. stanowił rok 1850. Założono wówczas w Paryżu pierwsze na świecie Tow. Autorów, Kompozytorów i Wykonawców Muz. chroniące prawa autorskie twórców piosenek. W sztuce estradowej następowało w tym czasie wyraźne zróżnicowanie rodzajowe i stylistyczne śpiewanego repertuaru. W 2. poł. XIX w. we Francji powstał nurt piosenki lit., którego pierwszą gwiazdą była debiutująca 1889 Y. Guilbert, pieśniarka i autorka tekstów. Kontynuacją tego kierunku rozwoju piosenki fr. był zrodzony pół wieku później (ok. 1950) nurt poezji śpiewanej. Tu z kolei symboliczną gwiazdą była J. Greco, która od 1949 śpiewała w paryskich kabaretach wiersze poetów fr. z muzyką J. Kosmy. W USA XIX stulecie było widownią wędrówek osiedleńczych na Zachód i wokół tego procesu ogniskowała swoje zainteresowania ballada amer., najpopularniejsza wówczas forma w p. tego kraju. Jej prototypem były ballady bryt., które przywędrowały do USA wraz z imigrantami, zarówno dramatyczno-przygodowo-bohaterskie, jak i dziewczęce ballady „złamanych serc”. Forma ballad bryt. i związana z realiami amer. treść ballad osadników tworzyły podwaliny bardzo ważnego nurtu p. amerykańskiego XX w. zw. country and western music. Do dziś przetrwało i zachowało swoją popularność wiele ballad z XIX w., opowiadających o czasach osadnictwa — gorączce złota, bandytach i niezłomnych szeryfach, Indianach i kawalerii, wojnie z Meksykiem o Teksas (m.in. Hangman, Railroad Corral, Alamo, Colorado Trail, Davy Crockett ). W poł. XIX w. w p. amerykańskim nastała era minstreli, czyli „poczernionych twarzy”. Ucharakteryzowani na Murzynów biali piosenkarze — tancerze muzycznie nawiązywali do pieśni i tańców czarnych niewolników oraz do lud. muzyki bryt., a także ang. „pieśni nonsensu” nasyconych słownymi paradoksami (Oh, Suzanna, Old Dan Tucker, Camptown Races, Nelly Bly ), utrzymanych w rytmie wiejskiego square dance. Po wojnie secesyjnej 1861–65 i zniesieniu niewolnictwa, do białych minstreli udających Murzynów, dołączyli też prawdziwi Murzyni-minstrele. Wiek XX. W Stanach Zjedn. w 1. poł. XX w. p. ogniskowało się wokół rytmicznej piosenki tanecznej, najczęściej wywodzącej się z coraz popularniejszego w USA jazzu lub pozostającej pod jego wpływami (utwory I. Berlina, G. Gershwina, C. Portera, J. Kerna, R. Rodgera i in.). Najpopularniejsze piosenki twórców amer. tego okresu charakteryzowały się silnym, acz prostym zrytmizowaniem (nierzadko nawiązującym do „rozkołysanej” rytmiki jazzowego swingu) oraz sentymentalizmem w melodyce i tekstach. Wiele piosenek wymienionej poprzednio „wielkiej piątki” stało się evergreenami wykonywanymi do dziś na całym świecie: Berlina np. White Christmas, Blue Skies, Always czy God Bless America (nieoficjalny hymn USA), Gershwina np. The Man I Love, Summertime, Lady Be Good, Somebody Loves Me, Fascinating Rhythm, Portera np. Night and Day, Love For Sale czy Begin The Bequine, Kerna np. Ol’Man River, Yesterdays czy Smoke Gets In Your Eyes oraz Rodgersa np. Blue Moon, My Funny Valentine czy With A Song In My Heart . Piosenki z USA były lansowane na całym świecie przez takie gwiazdy amerykańskiego p. jak: Al Jolson (właśc. Asa Yoelson), który zapisał się w historii świat. kinematografii, biorąc 1927 udział w pierwszym filmie dźwiękowym Śpiewak jazzbandu (reż. A Crosland), F. Sinatra — pierwszy piosenkarz amer., na którego występach słuchaczki popadały w histerię (wiele lat później podobne reakcje będą znamionowały koncerty E. Presleya i The Beatles), aktor filmowy (1953 nagrodzony Oscarem za rolę w filmie Stąd do wieczności ), zaprzyjaźniony z kolejnymi prezydentami USA (i prawdopodobnie z rodzinami mafijnymi); Sinatra wylansował dziesiątki przebojów od Day By Day po Stranger In The Night (1966), jest prawdziwą legendą p. światowego. W 2. poł. XX w. amerykańskie p. rozwijało się wielonurtowo, ze wzglądu na to, że w USA istniał najsilniejszy na świecie przemysł rozrywkowy, narzuciło wiele mód i wzorców p. europejskiemu (tytuł jednego z przebojów Berlina brzmiał No Business Like Show Business nie ma lepszego interesu od show biznesu ). Co prawda na pocz. lat 50. nadal jeszcze królowało p. spod znaku „sweet music” (z lekka swingującej „słodkiej muzyki” o sentymentalnym zabarwieniu) i nadal za „króla croonerów” (czyli piosenkarzy wykonujących nastrojowe piosenki) uchodził B. Crosby (obok Sinatry najpopularniejszy amer. piosenkarz, także aktor film.), jednak stopniowo narastało (już od lat 40.) zainteresowanie rhythm and bluesem (skomercjalizowaną i „zelektryfikowaną”, odwracającą się od instrumentów akustycznych, odmianą bluesa), który stał się bezpośrednim „ojcem rocka” (M. Waters, Ch. Berry, J. Brown, R. Charles). Również w latach 50. została zapoczątkowana amer. muzyka rockowa, wraz ze specyficznym dla niej rodzajem p. i ekspresji (B. Haley oraz „król rock and rolla” i współtwórca „rockandrollowej rewolucji” Presley zw. też Pelvisem.) Obok dynamicznie rozwijającego się p. rockowego, na amer. estradzie piosenkarskiej dużą popularnością od lat 60. cieszył się tzw. protest song (J. Baez, B. Dylan), a także folk music (W. Guthrie, P. Seeger, Donovan) i country and western music (W. Nelson, H. Williams) z czasem nazywana krótko „country”, kontynuująca XIX-wieczną tradycję i ciesząca się popularnością do dziś (J. Cash, K. Rogers, P. Cline, D. Parton, K. Kristofferson — także aktor film. i autor m.in. Me And Bobby McGee ). Kontynuatorem jazzowej tradycji w p. amerykańskim był nurt soul, czyli tzw. muzyka duszy wywodząca się z gospels (A. Franklin, R. Charles, D. Ross, O. Redding, The Supremes). Pomiędzy tymi nurtami rozwijała się w p. bliżej niedookreślona stylistycznie, ciągle zmieniająca się w zależności od mód „muzyka środka”, czyli pop music, z gwiazdami zyskującymi ogromną popularność (P. Anka, N. King Cole, B. Streisand, potem Madonna, M. Jackson, W. Houston, C. Dion, B. Spears). Mimo znacznej popularności amer. piosenkarzy i piosenek w Europie, w 2. poł. XX w. dużą rolę w rozwoju p. europejskiej odgrywały nurty rodzime: liryczna i rockopochodna piosenka wł. i hiszp. (piosenkarze A. Celentano, D. Modugno, R. Pavone, J. Iglesias), autorska piosenka fr. (autorzy muzyki, tekstów i zarazem wykonawcy: Ch. Aznavour, J. Brel, G. Brassens, G. Bécaud, L. Ferré, S. Gainsbourg), ros. nostalgiczne ballady i romanse, także dram. pieśni społ. i polit. (A. Wertyński — ulubiony pieśniarz marszałka J. Piłsudskiego, W. Wysocki, B. Okudżawa, wykonujący własne utwory), nurt etniczny związany z p. utanecznionym, z piosenką bałkańską na czele (początkowo reprezentowany przez gr. piosenkarkę M. Mercouri i M. Theodorakisa, a pod koniec stulecia przez serbskiego gitarzystę i kompozytora G. Bregovicia, łączącego w piosenkach elementy muzyki bałkańskiej i cygańskiej). Najprężniej jednak od poł. XX w. rozwijało się w Europie p. estradowe oparte na zmieniających modach świat. pop music, przy czym w niektórych krajach na popularną piosenkę estradową wywierała wpływ rodzima tradycja, nadając jej pewną specyficzną nar. odmienność, np. we Francji duże znaczenie miała tradycja kabaretowo-lit., częściowo też folklor podparyskich przedmieść (repertuar E. Piaf, Y. Montanda, M. Mathieu), w ZSRR — specyficzna śpiewność ros. piosenki lud., tradycja marszowej piosenki wojsk. (E. Piecha, T. Miansarowa, A. Pugaczowa, M. Magomajew) oraz ros. balladowość (Ż. Biczewska); w Czechosłowacji — specyficzny humor folkloru podmiejskiego i melodyka piosenek lud. (H. Vondračková, K. Gott), a także tradycja poet. folkloru (H. Hegerová, M. Kubišová); na Węgrzech — wpływy muzyki tanecznej Cyganów węgierskich (Z. Koncz, K. Kovacs); w Polsce — tradycja piosenki lit. (E. Demarczyk, M. Grechuta) i słowiańska śpiewność (A. German, Cz. Niemen) oraz muzyka dawna i folklor (Skaldowie, No To Co, Golec u’Orkiestra). Najbliższe amer. modom w p. narzucanym w całym świat. show businessie oraz charakterowi p. amerykańskiego jest p. angielskie, które wniosło do historii światowego p. swój autonomiczny i istotny wkład, gł. w latach 60. XX w., kiedy w ramach tzw. Liverpool sound (Mersey beat) podbijały młodzieżową publiczność takie zespoły jak The Beatles z Liverpoolu, a także The Rolling Stones i The Animals oraz ich ang. protoplasta rockowy T. Steel, a na przeł. lat 70. i 80. — grupa Queen. P. angielskie nurtu pop music nie odbiegało od amer.: na przeł. lat 80. i 90. sukcesy odnosili m.in. K. Wilde, R. Steward, wcześniej T. Jones. Dzięki rozwojowi elektronicznych środków przekazu p. w 2. poł. XX w. urosło do rangi najpopularniejszego (obok aktorstwa film.) zawodu, a jego przedstawiciele stają się często (obok sportowców i aktorów) najbardziej uwielbianymi przez masową publiczność idolami. Pod koniec XX w. niemal wszystkie nurty p. zostały zdominowane przez muzykę rockową; także piosenka lit., kabaretowa, poezja śpiewana oraz nurty folkowe traciły popularność na rzecz rocka. Jedynie pop music i jej piosenkarskie gwiazdy mogły w jakiejś mierze konkurować z rockiem, choć siła popularności piosenki pop w ostatnim półwieczu wyraźnie zmalała w stosunku do ekspansywnej piosenki rockowej. Piosenkarstwo w Polsce Początki. Proste formy śpiewu (solowego lub chóralnego jednogłosowego, najczęściej bez akompaniamentu, czasami z towarzyszeniem jednego lub kilku instrumentów) rozwijały się na ziemiach pol. od zamierzchłych czasów. Ich gł. źródłem, początkowo jedynym, była kultura lud., potem także rycerska, szlachecka i mieszczańska. Najstarszym znanym tego typu wytworem pol. kultury lud. jest piosenka weselna Oj, chmielu, chmielu, której źródła sięgają X, a nawet IX w., kiedy to prawdopodobnie była pieśnią kultową poświęconą bóstwu chmielowemu, opiekunowi wzrostu, urodzaju i płodności. W czasach chrześcijańskich, kiedy Oj, chmielu, chmielu stała się pieśnią weselną, jej śpiewaniu towarzyszyło obrzucanie młodej pary chmielem i ziarnami zbóż, nawiązujące do początkowego znaczenia pieśni. P. świeckie od średniowiecza po wiek XIX rozwijało się podobnie jak w innych krajach europejskich. Piosenkarstwo nowoczesne. O p. i piosence w dzisiejszym rozumieniu — tworzonej przez zawodowych kompozytorów i autorów-pieśniarzy — można mówić w odniesieniu do pol. utworów powstających od ok. poł. XIX w. Przykładem mogą tu być zeszyty Śpiewników domowych S. Moniuszki zawierające ok. 300 pieśni i piosenek, które przez blisko 100 lat stanowiły podstawowy repertuar domowego muzykowania. Również początki p. w Polsce (a więc zawodowego wykonawstwa piosenek) sięgają poł. XIX w. Były one związane z działalnością teatrzyków ogródkowych i wędrujących autorów-pieśniarzy (A. Bartels, S. Rozbicki). Do pierwszych popularnych piosenkarek zawodowych w XIX w. należały m.in. K. Ćwiklińska i A. Zimajer. Na pocz. XX w. na ziemiach pol. zaczął się rozwijać ruch kabaretowy (kabarety, teatrzyki piosenki, rewie) a wraz z nim nowy nurt p. — piosenki satyryczne śpiewane przez zawodowych aktorów-piosenkarzy, śpiewaków operetkowych, a czasami i autorów. Pierwszy znany kabaret — Zielony Balonik, powstał w Krakowie 1905. Rok później założono w tym mieście teatrzyk piosenki Figliki. Jego twórca, A. Szyfman, przeniósł się do Warszawy i 1909 założył tu kabaret Momus (w którym J. Boczkowski debiutował słynną piosenką Na Czerniakowskiej, wprowadzając na zawodową estradę warsz. folklor miejski). Podczas I wojny świat. i zaraz po odzyskaniu przez Polskę niepodległości powstawały w stolicy liczne sceny kabaretowe, będące wówczas gł. ośrodkami rozpowszechniania piosenki, m.in. Miraż, Czarny Kot, Sfinks, Argus. Dzięki nim, oprócz piosenek satyrycznych czy miłosnych, przebojami stawały się też znane już wcześniej piosenki żołnierskie, popularne w pol. formacjach wojskowych w okresie wojny świat., jak np. Rozkwitają pąki białych róż, Ułani, ułani, malowane dzieci, O mój rozmarynie, Jak to na wojence ładnie, Piechota (znana też pt. Maszerują strzelcy ). W okresie międzywojennym działały w Warszawie słynne sceny kabaretowe i teatrzyki: Qui Pro Quo, Morskie Oko, Banda, Perskie Oko, Cyganeria, Wielka Rewia, Cyrulik, Ali Baba. Od lat 30. piosenka była też lansowana przez muz. filmy dźwiękowe (m.in. H. Ordonówna w Szpiegu w masce, reż. M. Krawicz, wylansowała dwa wielkie przeboje H. Warsa z tekstami J. Tuwima: Miłość ci wszystko wybaczy oraz Na pierwszy znak ; tytułowa piosenka z filmu Każdemu wolno kochać przewija się w różnych wykonaniach przez cały film; duet T. Mankiewicz i A. Żabczyński w Manewrach miłosnych śpiewa dwa (późniejsze) evergreeny Powróćmy jak za dawnych lat oraz Taka noc i walc ; E. Bodo w komedii Piętro wyżej wylansował dwa przeboje śpiewane przez pol. piosenkarzy do dziś: Umówiłem się z nią na dziewiątą oraz Sex-appeal, J. Kiepura występował na całym świecie ze swoimi przebojami film. Brunetki, blondynki czy Ninon, ach uśmiechnij się ). Piosenkę upowszechniały też płyty gramofonowe, radio i wydawnictwa nutowe (fortepianówki) z pojedynczymi przebojami. Do grona piosenkarzy dołączali też znani śpiewacy operowi (świat. sławy tenor Kiepura czy baryton J. Czaplicki śpiewający zarówno w warsz. Adrii, jak i Operze Chicagowskiej, co w pewnej mierze nieco podniosło w oczach opinii publicznej dotąd nie najwyższy społ. prestiż zawodu piosenkarskiego). Najbardziej znanymi wówczas kompozytorami piosenek byli m.in.: J. Petersburski (którego Tango milonga zdobyło międzynar. popularność), H. Wars, Z. Wiehler, J. Boczkowski, A. Gold, Z. Karasiński; autorami tekstów — m. in. J. Brzechwa, M. Hemar, J. Jurandot, K. Tom, Tuwim, A. Włast. Czołówkę ówczesnego p. polskiego tworzyli tacy soliści jak H. Ordonówna, M. Zimińska, Z. Pogorzelska, L. Żelichowska, T. Mankiewiczówna, S. Nowicka, S. Górska, Z. Terne, a wśród mążczyzn: Bodo, T. Olsza, M. Fogg, A. Dymsza, Tom, K. Hanusz, M. Rentgen, Żabczyński. Dużą popularnością cieszyły się też zespoły rewelersów (czyli męskie kwartety „pieśniarzy biesiadnych”) — chóry: Dana, Juranda i Eryana. W czasie II wojny świat. rozwój p. polskiego został, ze zrozumiałych powodów, zahamowany, choć sama piosenka związana z walką z okupantem rozwijała się (zarówno ta żołnierska i partyzancka np. Oka, Czerwone maki na Monte Cassino, Dziś do ciebie przyjść nie mogę, jak i piosenka ulicy ze słynnymi przyśpiewkami warsz. Siekiera, motyka ). Po 1945, w okresie socrealizmu upowszechniano jedynie tzw. pieśni masowe (zw. powszechnie przez Polaków „musowymi”) nawołujące do pracy i budowy socjalizmu. Dopiero na fali odwilży po październikowym przesileniu polit. 1956, wraz z rozwojem studenckiego ruchu kabaretowego, nastąpiło ożywienie p. polskiego, bowiem studenccy twórcy i wykonawcy szybko przechodzili na estradę zawodową. Właściwie można powiedzieć, że gł. nurt polskiego p. od końca lat 50. ma swój rodowód w ruchu studenckim. Po 1956 znacznie wzbogacił się też wachlarz odmian gatunkowych piosenki prezentowanej na estradach i w radiu: od miłosnej, poetyckiej i satyrycznej po jazzową, a niebawem rockową. W 1958 powstał telewizyjny Kabaret Starszych Panów, dla którego J. Wasowski skomponował wiele popularnych piosenek. „Wylęgarnią” twórców i piosenkarzy na przeł. lat 50. i 60. była krakowska Piwnica pod Baranami z E. Demarczyk i kompozytorami jej piosenek Z. Koniecznym oraz A. Zaryckim, a niebawem z M. Grechutą i Z. Wodeckim, warsz. kabarety studenckie STS, Stodoła i Hybrydy z plejadą znakomitych twórców pol. piosenki 2. poł XX w.: A. Osiecką, W. Młynarskim, J. Koftą, J. Pietrzakiem. Do najpopularniejszych piosenkarzy należeli wówczas m.in. M. Koterbska, M. Mirska, R. Rolska, S. Przybylska, duet B. Dunin–Z. Kurtycz, M. Fogg, J. Gniatkowski; niebawem dołączyło do nich dwoje piosenkarzy cieszących się popularnością najdłużej wśród wszystkich gwiazd estrady okresu powojennego: I. Santor i J. Połomski. W latach 60. nastąpiła swoista „eksplozja” p. rockopochodnego: młodzieżowe zespoły z solistami szybko zaczęły dominować na estradach piosenkarskich. W 1966 opuścił zespół Niebiesko-Czarni i rozpoczął indywidualną karierę, prowadząc własne zespoły i występując solo, fenomen p. polskiego — Cz. Niemen. Ten wokalista, kompozytor, autor tekstów, instrumentalista i malarz stał się niewątpliwie najwybitniejszą postacią p. polskiego i być może eur. 2. poł. XX w.; wypracował własny, oryginalny styl interpretacji, a jako wokalista i kompozytor był pierwszym (i jedynym dotąd w Europie) twórcą, któremu z powodzeniem udało się połączyć pozornie odległe światy dźwiękowe: chropowatej i ostrej murzyńskiej muzyki soulowej z miękką i liryczną melodyką słowiańską, dynamicznie zrytmizowanego amer. rhythm and bluesa i rocka z pol. i ros. metrorytmiką, a także połączyć np. brzmienia cerkiewnego chóru (sam nagrywał wszystkie warstwy brzmieniowe śpiewanych przez siebie piosenek) i orientalne melizmaty z komercyjnymi standardami anglo-amer. mody rockowej. W nurcie pop music ostatnich dekad XX w. wśród najpopularniejszych piosenkarek pol. należy wymienić jeszcze m.in. H. Banaszak, Eleni, A. Jantar, A.M. Jopek, A. German, E. Górniak, N. Kukulską, H. Kunicką, A. Majewską, D. Rinn, M. Rodowicz, V. Villas, a wśród piosenkarzy: J. Kaczmarskiego, S. Krajewskiego, K. Krawczyka, A Rosiewicza, R. Rynkowskiego, S. Sojkę. Dziś różne nurty polskiego p. mają swoich zwolenników, lecz niewątpliwie najpowszechniejszą sympatią cieszą się pop i rock, a takie nurty jak piosenka poetycka czy satyryczna, jako na swój sposób „elitarne”, mogą liczyć na mniejszy krąg odbiorców.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 03:14 Antonin Dvorak IV Taniec słowiański op.46
  • 03:21 Alexis Ffrench Reborn
  • 03:25 William Boyce IV Symfonia F-dur
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 299, Sunday, 1 December 2019
  • 1
    John Barry
    Tańczący z wilkami
    The John Dunbar Theme
  • 2
    Alan Silvestri
    Forrest Gump
    Suita
  • 3
    Łukasz Pieprzyk
    Legiony
    Zakończenie
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic