Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

ORMIAŃSKA MUZYKA

ormiańska muzyka, muzyka Ormian. Licząca ponad 3000 lat m.o. rozwijała się początkowo w ścisłym związku z kulturą Asyryjczyków, Hetytów, Aramejczyków, wchłonęła też osiągnięcia wysoko rozwiniętej kultury Urartu. Istotny wpływ na jej rozwój miała później muzyka perska, gr., syryjska, bizant.; wiadomości o dawnej m.o. pochodzą m.in. z pism Mojżesza z Chorenu i P. Buzarda z V w. Starożytna i średniowieczna m.o., zarówno świecka, jak i rel., była gł. monodyczna, jednogłosowa, chociaż zawierała elementy wielogłosowości ( burdon); typowa wielogłosowość pojawiła się dopiero w XIX w. Głównymi nurtami m.o. były śpiewy lud. (chłopskie), pieśni gusanów (lud. poetów i zarazem kompozytorów) i pieśni sakralne. Chrystianizacja dała początek muzyce kośc.; M. Masztoc, twórca alfabetu armeńskiego, S. Partew i ich uczniowie przełożyli na przeł. IV i V w. na język ormiański Biblię, teksty mszalne oraz stworzyli wiele hymnów, tzw. szarakanów. Śpiewy były zapisywane notacją neumatyczną. System chazów (neum) powstał VIII–IX w. i rozwijał się do XIV–XV w., do kopiowania starych zabytków piśmienniczych używany zaś był aż do XIX w. Organizacja modalna, podobna do bizant. oktoechos (system 8 modi), zawierała XII–XIV w., wg S. Komitasa, ok. 150 formuł — modeli melodycznych. Ormiańska hymnografia obejmuje m.in. 4 gatunki: kycurd (troparion) i kontakion (hymn pochodzenia bizant., w armeńskim nabożeństwie w formie wielozwrotkowej ody), występujące V–XV w. pod wspólną nazwą szarakan, oraz kanon i tag, rozbudowane utwory wokalne, świeckie i rel., o charakterze lirycznym, epickim lub dramatycznym. We wszystkich gatunkach ormiańskiej muzyki rel. znalazły wyraz cechy różnych odmian muzyki lud., miejskiej i gusańskiej. Szarakany typu psalmodycznego nawiązują do pieśni chłopskich, tagi do lud. i miejskich pieśni typu romansu, tzw. meghedi, szarakany do gusańskich pieśni o charakterze improwizacyjnym, albo do miejskich lub wiejskich, szeroko rozbudowanych fantazji instrumentalnych. Bogate instrumentarium ormiańskie tworzą m.in.: występujący parami dęty dudek (zwykle jeden prowadzi melodię, drugi wydaje dźwięk burdonowy), flet błuł, zurna (prototyp oboju), dudy parakapzuk, smyczkowy kemancze, szarpany tar (występujący najczęściej w zespołach instrumentalnych) oraz strunowe szarpane instrumenty aszughów — saz i czongur. Autorami tagów w średniowieczu (X–XII w.) byli m.in. poeci G. Narekaci, Ch. Taronaci oraz słynny pisarz i muzyk N. Sznorhali. W XVIII w. sztukę tagów przejęli aszughowie — lud. śpiewacy i poeci. Na pocz. XIX w. A. Limondżian stworzył nowe pismo muz., za pomocą którego była notowana muzyka lud. i sakralna. W poł. XIX w. rozpoczął się proces formowania nar. szkoły kompozytorskiej w muzyce Armenii; pojawili się tacy twórcy, jak T. Czuchadżian — autor pierwszej ormiańskiej opery Arszak II (1868), S. Komitas — twórca ormiańskiej etnomuzykologii, mistrz polifonii, zasłużony organizator życia muz., A. Spendiarian — kompozytor klas. w muzyce Armenii dzieł operowych (Ałmast 1928, wyst. Moskwa 1930) i symfonicznych, R. Melikian — twórca ormiańskiej liryki wokalnej. W 2. poł. XIX w. pod wpływem idei wyzwoleńczych nastąpił w Armenii rozkwit literatury, teatru i muzyki. Odrodziło się życie muz. również poza Armenią, m.in. w wielkich centrach Zakaukazia i Turcji (Konstantynopol, Tyflis), gdzie mieszkało wielu Ormian; powstawały tam ormiańskie stowarzyszenia muz., czasopisma, zespoły instrumentalne, małe orkiestry symfoniczne. W latach 30. i 40. XX w. doszła do głosu nowa generacja kompozytorów: A. Stepanian, L. Chodża-Ejnatow, S. Bałasanian, A. Tigranian i in. Światową sławę zdobyła muzyka A. Chaczaturiana. Do kompozytorów tworzących po II wojnie świat. należą: A. Harutiunian, A. Babadżanian, E. Mirzojan, E. Oganesian, D. Ter-Tatewosjan, A. Terterian, T. Mansurian, M. Israelian, z młodszych — A. Zograbian, W. Babajan, E. Ajrapetian, L. Czauszian, R. Sarkisjan, G. Melikian, A. Satian, A. Bojamian, E. Jerkanian; współcześnie wybijają się ormiańscy śpiewacy, m.in. świat. sławy mezzosopranistka Z. Dołuchanowa, T. Sazandarian, G. Gasparian, P. Lisician; dyrygenci — K. Saradżew, G. Budagian, S. Melikian, T. Ałtunian i in. Po proklamowaniu w Armenii władzy sowieckiej powstało 1921 z inicjatywy R. Malikiana studium muz. w Erywaniu, 1923 przekształcone w konserwatorium; 1932 otwarto tamże Filharmonię Armeńską i zał. Związek Kompozytorów Armeńskiej SRR, 1933 zaś otwarto Armeński Teatr Opery i Baletu (od 1938 im. A. Spendiarowa).

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 23:44 Franz Schubert Kwintet fortepianowy A-dur Pstrąg (2)
  • 23:54 Pascal Gaigne El faro de las orcas
  • 23:56 Iggy Pop, Goran Bregović In The Deathcar
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 286, Sunday, 23 June 2019
  • 1
    Daniel Bloom / Leszek...
    Słodki koniec dnia
    Poetessa
  • 2
    Elton John
    Król lew
    Can You Feel The Love Tonight
  • 3
    Lady Gaga / Bradley Cooper
    Narodziny gwiazdy
    Shallow
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic