Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

ORKIESTRA

orkiestra [gr. ], typ muzycznego zespołu instrumentalnego; W tym znaczeniu termin „orkiestra” pojawił się w 2. poł. XVII w. (w teatrze starogr. oznaczał wydzielone miejsce dla chóru, w teatrze rzymskim — widownię dla patrycjuszy). Rozróżnia się m.in. o.: symfoniczną (mała, wielka, zwiększona), operową, kameralną, smyczkową, dętą (np. mała, zw. fanfarą, średnia, zw. harmonią), także wojskową, rozrywkową, taneczną, jazzową ( band). W historii muzyki największą rolę odegrała kierowana przez dyrygenta o. symfoniczna, w której skład wchodzi współcześnie 50–120 instrumentalistów. Obejmuje ona: instrumenty smyczkowe (tzw. kwintet smyczkowy), dęte drewniane i blaszane, perkusyjne, także harfy, fortepian, organy i in. Zalążkiem o. symfonicznej były zespoły powstałe w okresie baroku, ograniczone początkowo do instrumentów smyczkowych (np. we Francji orkiestra król. złożona z 24 skrzypków). Na pocz. XVIII w. instrumenty smyczkowe wzmocniono dętymi; w orkiestrach barok. stosowano ponadto klawesyn (i wiolonczelę) do realizacji basso continuo. O. klasyczna (mała o. symfoniczna) uformowała się w szkole mannheimskiej i u klasyków wiedeńskich; jej podstawą był kwintet smyczkowy (ok. 20 skrzypiec, 4 altówki, 4 wiolonczele, 4 kontrabasy), podwójnie obsadzone instrumenty dęte i kotły. L. van Beethoven zwiększył skład o., wprowadzając 4 rogi, 3 puzony, flet piccolo, kontrafagot i powiększoną perkusję. Dalsza rozbudowa o. nastąpiła w romantyzmie i neoromantyzmie, zwłaszcza u R. Wagnera, który ustalił skład wielkiej i zwiększonej o. symfonicznej (potrójna lub poczwórna obsada instrumentów dętych, zwiększona grupa smyczkowych i perkusji, wprowadzone na stałe tuby i harfy). Wyrazem tendencji do powiększenia o. była np. VIII Symfonia (1907) G. Mahlera, zw. Symfonią tysiąca (wykonawców ). Na pocz. XX w. zaznaczyła się tendencja do kameralizacji obsady orkiestrowej (np. Symfonia kameralna op. 9 A. Schönberga, na 15 instrumentów, 1912), a po II wojnie świat. — do posługiwania się nietypowymi zestawami instrumentów (zwł. perkusyjnych, także elektronicznych), uzależnionymi każdorazowo od koncepcji brzmieniowej przyjętej przez kompozytora. Skład o. rzutował w pewnym stopniu na odpowiednie rozmieszczenie instrumentów na estradzie, konieczne ze względu na zachowanie proporcji brzmień. Układy przestrzenne instrumentów o. ewoluowały, np. w drezdeńskiej o. operowej J.A. Hassego w centrum znajdowały się klawesyn i wiolonczela, realizujące basso continuo, otoczone z prawej instrumentami smyczkowymi, z lewej — dętymi. Zasadą w późniejszych układach (klas., niem., amer.) było wysuwanie na pierwszy plan instrumentów smyczkowych, przede wszystkim grupy skrzypiec, i umieszczanie perkusji stosunkowo daleko od słuchaczy. Od XX w. stosowano też układy nietypowe, układy topofoniczne (np. współdziałające ze sobą 2–3 o.). Zobacz też: gamelan, kapela.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 04:52 Johann Strauss II Uwertura do Zemsty nietoperza
  • 05:00 Jean-Baptiste Lully Prelude & Entree
  • 05:02 Dmitri Szostakowicz II Suita na orkiestrę jazzową (Pierwszy taniec)
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 286, Sunday, 23 June 2019
  • 1
    Daniel Bloom / Leszek...
    Słodki koniec dnia
    Poetessa
  • 2
    Elton John
    Król lew
    Can You Feel The Love Tonight
  • 3
    Lady Gaga / Bradley Cooper
    Narodziny gwiazdy
    Shallow
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic