Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

ORATORIUM

oratorium [łac. ], gatunek muzyki dram., niesceniczny, z tekstem najczęściej o tematyce rel., wykonywany w kościele (poza liturgią) lub w sali koncertowej; także utwór tego gatunku; Składa się z partii wokalnych (sola, ansamble, chóry) i instrumentalnych; często zawiera też śpiewaną lub mówioną partię narratora (wł. testo ), objaśniającego akcję dramatu. Źródłami o. były średniow. dramaty liturgiczne, misteria i dialogowane laudy. Pierwsze o. powstały w 2. poł. XVI w. w Rzymie; zał. tam przez św. Filipa Neri kongregacja oratorian (Congregazione dell’Oratorio) kultywowała ten rodzaj muzyki, organizując w kaplicach modlitewnych, zw. też oratoriami (), nabożeństwa połączone ze śpiewaniem laud, często w formie dialogowej, oraz zbliżonych do nich utworów zw. rappresentazione, storia lub esempio . Do tego typu utworów należy m.in. E. Cavalieriego Rappresentazione di anima e di corpo (1600). Na przeł. XVI i XVII w. ustaliły się 2 typy o.: latino, z łac. tekstem nieliturgicznym i z przewagą partii chóralnych, oraz volgare (o. ludowe), z tekstem wł. i z przewagą partii solowych. W 1. poł. XVII w. gł. przedstawicielami o. byli reprezentanci szkoły rzymskiej: S. Landi (Daniel ) i D. Mazzocchi (Querimonia di S. Maria Maddalena ). Dwuczęściową formę o. ustalił działający w XVII w. w Wenecji G. Carissimi (Jephtha, Judicium Salomonis, Extremum Judicium ). Do o. Carissimiego nawiązali: jego uczeń A. Charpentier (Le reniement de St. Pierre ), A. Draghi, A. Stradella (S. Giovanni Battista, Susanna ). Tradycje szkoły rzymskiej (dającej przewagę fragmentom chóralnym) podtrzymywali w swych o. A. Lotti i A. Caldara, natomiast o. A. Scarlattiego, L. Lea, J.A. Hassego (La conversione di S. Agostino ), N. Jommellego (La Passione ), a także wczesne o. G.F. Händla (np. La Resurrezione ) wykazują wyraźne wpływy opery neapolitańskiej, czego wyrazem są liczne wyodrębniające się partie solowe. W XVIII w. najwybitniejsze dzieła oratoryjne stworzyli J.S. Bach (Oratorium na Boże Narodzenie, Oratorium Wielkanocne ) i Händel (m.in. Izrael w Egipcie, Mesjasz, Juda Machabeusz ). W okresie klasycyzmu do twórczości oratoryjnej Händla nawiązał J. Haydn, wydatnie powiększając partie orkiestrowe (Siedem słów Chrystusa na Krzyżu, Stworzenie świata, Pory roku ); jedyne o. L. van Beethovena (Chrystus na Górze Oliwnej ) jest utrzymane w późnym stylu neapolitańskim. W XIX w. do o. Händla nawiązał F. Mendelssohn (Paulus, Eliasz ). W okresie neoromantyzmu wybitnym przedstawicielem o. był F. Liszt, wykorzystujący elementy chorału gregoriańskiego (Legenda o Św. Elżbiecie, Chrystus ). Poza nim komponowali o.: H. Berlioz (L’Enfance du Christ ), C. Franck (Les Béatitudes ), A. Dvořák (Św. Ludmiła ), V. d’Indy (La Légende de Saint-Christophe ); w XX w. — A. Honegger (Król Dawid ), I. Strawinski (Król Edyp ), P. Hindemith (Das Unaufhörliche ). Pierwsze o. kompozytorów pol., m.in. T. Zygmuntowskiego, J.D. Hollanda, pochodzą z końca XVIII w.; w XIX w. powstały m.in. Św. Cecylia F. Lessla, Męka Chrystusa Pana J. Elsnera, w XX w. — Quo vadis F. Nowowiejskiego, Stabat Mater K. Szymanowskiego, o. T. Kiesewettera, J. Łuciuka (Św. Franciszek z Asyżu ), T. Machla, K. Pendereckiego, P. Perkowskiego, K. Sikorskiego, S. Skrowaczewskiego i in.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 13:55 Carlos Gardel Por Una Cabeza
  • 14:02 Franz von Suppe Lekka Kawaleria (Uwertura)
  • 14:10 Reinhold Heil, Tom Tykwer, Johnny Klimek Cloud Atlas End Title
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 325, Sunday, 28 June 2020
  • 1
    Harry Gregson-Williams /...
    Mulan
    Loyal Brave True
  • 2
    Alan Silvestri
    Forrest Gump
    Suita
  • 3
    Hans Zimmer / Lisa Gerrard
    Gladiator
    Now We Are Free
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2020 RMF Classic