Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

OPERETKA

operetka [wł. operetta mała opera ], gatunek teatralno-muzyczno-taneczny, powstały w XIX w. we Francji; także utwór tego gatunku oraz teatr muz. jako instytucja i gmach, w którym są wystawiane o. O. jako gatunek muz. wywodzi się z opery komicznej (opera comique, opera buffa), z XVII-wiecznego fr. wodewilu grywanego na jarmarkach i z gatunków XVIII-wiecznych: niem. singspielu i ang. opery żebraczej (tzw. beggar’s opera i wcześniejsza ballad opera). Podobnie jak opera, o. składa się z fragmentów wokalnych (arie, duety, tercety i in. ansamble, także partie chóralne) oraz instrumentalnego akompaniamentu i samodzielnych partii orkiestrowych, takich jak: rozpoczynająca o. i zapowiadająca najważniejsze wątki melodyczne uwertura, partie o charakterze tanecznym, towarzyszące układom choreograficznym, interludia itp. O. często kończy się rozbudowanym finałem, czyli sceną z solistami, chórem, baletem i orkiestrą. W odróżnieniu od opery stałymi składnikami o. są taniec i partie mówione (monologi, dialogi, sceny zbiorowe), zdominowane jednak przez muzykę (inaczej niż w komedii muz., gdzie muzyka jest tylko przerywnikiem dla tekstów mówionych). Za pierwszą o. zwykło się uważać utwór J. Offenbacha Dwóch ślepych (wyst. 1855 w Les Bouffes Parisiens w Paryżu), kompozytora tego zaś za twórcę o. jako gatunku, zwłaszcza odmiany fr., charakteryzującej się dowcipem, lekkością, barwną instrumentacją, pokpiwaniem z życia fr. arystokracji II Cesarstwa (co odróżniało ją od powstałej nieco później o. wiedeńskiej). Z ok. 90 o. Offenbacha największą popularnością cieszą się do dziś m.in. : Orfeusz w piekle (1858), Piękna Helena (1864), Życie paryskie (1866), a także Perichola, napisana dla pol. śpiewaczki L. Sobolewskiej. Niedługo po paryskich początkach gatunek ten pojawił się także w Wiedniu, gdzie działał rówieśnik Offenbacha, F. von Suppé, twórca m.in. Pięknej Galatei (1865) i Boccacia (1879). Znacznie większą popularność zdobył swoimi utworami inny wiedeńczyk, J. Strauss mł., zw. królem walca. Oprócz słynnych do dziś walców napisał kilka popularnych o.: Zemstę nietoperza (1874), Noc w Wenecji (1883), Barona cygańskiego (1885) i in. Trzecim reprezentantem o. wiedeńskiej był K. Millöcker, autor Studenta żebraka (1882) i Gasparone (1884). W początkowym okresie rozwoju o. powstał też 3. ośrodek — Londyn, gdzie działał m.in. Sir A. Sullivan, twórca ok. 20 dzieł tego gatunku, niektóre z nich, np. Piraci (1879) czy Mikado (1885), weszły do tzw. żelaznego repertuaru teatrów muzycznych. Niecałe 4 lata po hist. premierze w Paryżu pierwszej o. wystawiono 1859 w Teatrze Wielkim w Warszawie, staraniem śpiewaka i reż. L. Matuszyńskiego, utwór Małżeństwo przy latarniach Offenbacha. Poza Teatrem Wielkim od lat 70. XIX w. o. były wystawiane w stołecznych teatrach ogródkowych (Alhambra, Alkaz, Eldorado, Tivoli). O ówczesnej popularności tego gatunku świadczy fakt, iż nawet otwarcie 1870 sceny rządowej (Teatr Letni) uhonorowano premierą Pięknej Heleny Offenbacha. Do najwybitniejszych twórców o. z przeł. XIX i XX w. należą przede wszystkim: F. Lehár, autor jednej z najpopularniejszych o., Wesoła wdówka, I. Kálmán (Księżniczka czardasza i Hrabina Marica ), R. Friml (Rose Marie i Król włóczęgów ), S. Jones (Gejsza ), P. Ábráham (Bal w Savoyu i Kwiat Hawajów ) i K. Zeller (Ptasznik z Tyrolu ).

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 22:52 Hans Zimmer Rise
  • 23:00 Sandro di Stefano Where The Words End
  • 23:02 Ennio Morricone Metti una sera a cena
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 286, Sunday, 23 June 2019
  • 1
    Daniel Bloom / Leszek...
    Słodki koniec dnia
    Poetessa
  • 2
    Elton John
    Król lew
    Can You Feel The Love Tonight
  • 3
    Lady Gaga / Bradley Cooper
    Narodziny gwiazdy
    Shallow
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic