Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

NIEMIECKA MUZYKA

niemiecka muzyka, muzyka rozwijana w niemieckim kręgu kulturowym. Muzyka profesjonalna Średniowiecze. Profesjonalna m.n. w okresie średniowiecza rozwijała się w ośrodkach klasztornych i na dworach. Jednocześnie z przyjęciem chrześcijaństwa podstawą praktyki muz. stał się chorał gregoriański. Już w IX w. były znane tropy i sekwencje oraz wielogłosowe organa. Z XI w. pochodzą traktaty muz. Berna von Reichenau i Hermannusa Contractusa. Najstarsza niem. pieśń rel., Christ ist erstanden, jest datowana na ok. 1000. Twórczość poet.-muz. trubadurów znalazła w Niemczech odzew w twórczości minnesingerów, w XII w. skupiających się na dworze ces. Fryderyka Barbarossy. Lirykę minnesingerów do najpełniejszego rozkwitu doprowadzili na przeł. XII i XIII w.: Walther von der Vogelweide i Wolfram von Eschenbach, w XIII w.: Wizlav von Rügen, Neidhardt von Reuenthal, Heinrich Frauenlob, na przeł. XIV i XV w.: Oswald von Wolkenstein. Ukształtowali oni formę pieśni złożoną z 2 zwrotek i refrenu (Barform ). Wraz z rozwojem kultury mieszczańskiej w XV i XVI w. w miastach, zwł. w południowych i południowo-zachodnich Niemczech, tworzyły się bractwa cechowe muzyków, meistersingerów. Do najbardziej znanych meistersingerów należeli M. Behaim i H. Sachs. Zabytki niem. pieśni wielogłosowej są zawarte w zbiorach: Lochamerliederbücher (1453), Glogauerliederbücher (ok. 1480) i Münchnerliederbücher (ok. 1500). W zbiorach tych znajdują się także utwory G. Dufaya, J. Okeghema, A. Busnoisa i in. kompozytorów. Wielogłosowa niem. muzyka wokalna wykazywała w 2. poł. XV i w XVI w. wpływy kompozytorów szkoły burgundzkiej i szkoły flamandzkiej (niektórzy z nich, np. H. Isaac, osiedlali się w miastach niem.). Najsłynniejszymi kompozytorami tego okresu byli Adam z Fuldy, H. Finck (wykształcony w Krakowie i działający długo w Polsce) oraz P. Hofhaimer; uprawiali oni formę tradycyjnej pieśni z cantus firmus w tenorze oraz muzykę kośc. (msza, motet, magnificat). Renesans. Młodsza generacja kompozytorów działających w XVI w. była związana z reformacją, która odegrała znaczną rolę w rozwoju m.n.; do generacji tej należeli m.in.: L. Senfl, B. Ducis, G. Rhaw, S. Dietrich, C. Othmayr, M. Agricola, G. Forster, a zwł. najbliższy współpracownik M. Lutra — J. Walther. Luter był również twórcą melodii i tekstów rel.; wprowadzenie przez niego do liturgii języka nar. stało się inspiracją do powstawania licznych pieśni rel. z tekstem niem., zarówno jedno-, jak i wielogłosowych. Najbardziej znane zbiory pieśni reformacyjnych wydali drukiem: G. Rhaw (Wittenberga 1544) i L. Osiander (Norymberga 1586). Pieśni tego okresu były rezultatem skrzyżowania śpiewów liturgicznych i niem. pieśni rel. sprzed reformacji z wielogłosową muzyką szkoły flamandzkiej i wpływami ludowymi. Od poł. XV w. rozwijała się muzyka instrumentalna — organowa i lutniowa. Z 1452 pochodzi Fundamentum organisandi C. Paumanna, zabytek świadczący o bujnym rozwoju muzyki organowej, który zawiera opracowania utworów wokalnych, ćwiczenia kontrapunktyczne i pierwsze samodzielne utwory organowe. W dziedzinie muzyki lutniowej wyróżnili się H. Judenkünig i H. Newsidler. W XVI w. powstawały i ukazywały się drukiem liczne tabulatury organowe i lutniowe (m.in. A. Schlicka, N. Ammerbacha). W 2. poł. XVI w. muzyka niem. pozostawała w ścisłym kontakcie ze środowiskiem wł. i flamandzkim. W Dreźnie działali m.in. Mattheus le Maistre i A. Scandello, w Monachium (od 1556) — O. di Lasso, którego wpływ jest widoczny zwł. w twórczości jego uczniów: J. Eccarda, przedstawiciela protest. muzyki kośc., oraz L. Lechnera. We Włoszech u A. Gabrielego kształcił się H.L. Hassler, uczniami G. Gabrielego byli: G. Aichinger, a następnie H. Schütz. Świeckie formy muz. wł. renesansu: villanellę i madrygał, wprowadził do Niemiec przede wszystkim Hassler, a także J. Regnart. Barok. Pod wpływem wł., potem także fr., rozwinęły się w Niemczech, chociaż stosunkowo późno, opera, oratorium, kantata oraz gatunki barok. muzyki instrumentalnej. Najbardziej znanymi przedstawicielami muzyki niem. XVII w., łączącymi wł. styl koncertujący z tradycjami rodzimymi, byli: M. Praetorius, kompozytor i teoretyk, H. Schütz, twórca wokalno-instrumentalnej muzyki kośc., pasji, oratoriów i oper, także J.H. Schein i S. Scheidt. Ich dzieła stworzyły podstawę dla twórczości mistrzów późnego baroku, zwł. J.S. Bacha i G.F. Händla. Niemiecka pieśń solowa z towarzyszeniem instrumentalnym wzięła początek z wł. monodii; we wczesnym okresie jej reprezentantami byli: H. Albert, A. Krieger, A. Hammerschmidt, J.W. Franck, Ph.H. Erlebach i C.Ch. Dedekind. Opera wł. stała się powszechnie znana na dworach i w miastach niem. pod koniec 1. poł. XVII w. Sceny operowe powstały m.in. w Dreźnie, Monachium, Lipsku i Hamburgu. Pierwszą niem. operą była Daphne H. Schütza, wyst. 1627 w Torgau (zaginiona). Centrum opery niem. w końcu XVII w. stał się Hamburg. W ośrodku tym działali: N.A. Strungk, J. Theile, J.S. Kusser, R. Keiser, J. Mattheson, a przez pewien czas także G.Ph. Telemann i Händel. W 1. poł. XVII w. w dziedzinie muzyki instrumentalnej żywe były 2 tradycje: J.P. Sweelincka (reprezentowana przez jego uczniów: Scheidta, P. Sieferta, M. Schildta i H. Scheidemanna) oraz G. Frescobaldiego (reprezentowana w twórczości J. Frobergera). Ricercary, fantazje i canzony tych kompozytorów były wstępnymi formami fugi. Rozwój sonaty da chiesa, przypadający na koniec XVII i pocz. XVIII w., wiąże się z nazwiskami D. Buxtehudego, J. Kuhnaua i Telemanna. Suita w swej odmianie orkiestrowej rozwijała się w Niemczech już 1600–50 w twórczości M. Francka, P. Peuerla, Scheina, J. Rosenmüllera, a w XVIII w. — m.in. w twórczości Telemanna. Suity na instrumenty klawiszowe tworzyli Froberger i J.K. Kerll. W 2. poł. XVII w. w wielu ośrodkach powstawały szkoły organowe (skupiające wybitnych organistów, a zarazem kompozytorów), m.in. w Lüneburgu (G. Böhm), Lubece (Buxtehude), Norymberdze (J. Pachelbel) i Monachium (Kerll). Ostateczne wyzyskanie wszystkich możliwości tkwiących w formach wokalnych i instrumentalnych wówczas kultywowanych nastąpiło w twórczości J.S. Bacha, który stosując technikę polifoniczną na gruncie systemu dur-moll, doprowadził do doskonałości formy: fugi, suity, toccaty i koncertu instrumentalnego; jego pasje, kantaty, Msza h-moll stanowią muz. syntezę epoki baroku. Drugi niem. mistrz tego okresu, Händel, twórca oratoriów, oper i muzyki instrumentalnej, działalność twórczą związał bardziej z Anglią, gdzie przebywał od 1712. Klasycyzm. Wczesny klasycyzm w Niemczech był reprezentowany przez kompozytorów szkoły mannheimskiej, częściowo pochodzenia czeskiego, takich jak: F.X. Richter, I. Holzbauer, J.V. Stamic i J.Ch. Cannabich. Stworzyli oni podstawy instrumentacji klas. i ukształtowali zasadnicze elementy allegra sonatowego i formy cyklicznej. W ustaleniu się formy sonatowej ważną rolę odegrała twórczość synów J.S. Bacha: Wilhelma Friedemanna, Carla Philippa Emanuela i Johanna Christiana. W poł. XVIII w. zaznaczył się także bujny rozwój liryki wokalnej, zwł. w zakresie pieśni solowej z towarzyszeniem fortepianu, o formie zwrotkowej i przekomponowanej. Kompozytorami pieśni byli m.in.: C.Ph.E. Bach, Ch. Krause, A. Hiller, D. Schubart, Ch. Rheineck, J.R. Zumsteeg, J.F. Reichardt i K.F. Zelter. Niemiecka twórczość operowa w poł. XVIII w. ulegała silnemu wpływowi szkoły neapolitańskiej. Wyróżniającym się kompozytorem oper był J.A. Hasse, 1731–56 kapelmistrz opery drezdeńskiej. W operze w Stuttgarcie działał 1753–69 Włoch N. Jommelli; w Berlinie, w którym 1742 powstał teatr operowy, w stylu wł. komponował K.H. Graun, następnie J.F. Reichardt. W 2. poł. XVIII w. próbowano stworzyć niem. operę narodową. Pod wpływem fr. opery komicznej i ang. opery balladowej (ballad opera) powstał singspiel, rodzaj wodewilu, w którym przeważały pierwiastki lud.; jego przedstawicielami byli: J. Benda, J.A. Hiller i Ch.G. Neefe. Epoka dojrzałego klasycyzmu w muzyce niem. wiąże się gł. z ośrodkiem wiedeńskim i działalnością zwł. 3 mistrzów, zw. klasykami wiedeńskimi: J. Haydna, W.A. Mozarta i L. van Beethovena. Twórczość van Beethovena, znajdująca się na pograniczu klasycyzmu i romantyzmu, wywarła ogromny wpływ na rozwój muzyki eur. w XIX w. Romantyzm i neoromantyzm. Na kształtowanie się kierunku romant. w m.n. oddziałała w znacznym stopniu literatura tego okresu, stanowiąca często źródło inspiracji zarówno dla twórców muzyki wokalnej, jak i instrumentalnej. W okresie romantyzmu w Niemczech rozkwitła opera, liryka wokalna i miniatura instrumentalna. Przejęte z poprzedniej epoki gatunki muzyki symfonicznej i kameralnej uległy modyfikacjom w zakresie środków techn.-formalnych i wyrazowych. Już w okresie wczesnego romantyzmu powstała nar. opera niem., która wyparła dominującą operę włoską. Aura romant., przejawiająca się w mieszaniu elementów świata realnego i nadprzyrodzonego, także w zainteresowaniu ludowością, cechuje już operę E.T.A. Hoffmanna Undine (wyst. 1816), ale dopiero wyst. 1821 opera Wolny strzelec C.M. von Webera stała się ideałem romant. stylu operowego; linia rozwojowa niem. opery romant. prowadzi następnie przez twórczość L. Spohra i H. Marschnera do wczesnych oper R. Wagnera. Wówczas A. Lortzing, O. Nicolai i F. Flotow uprawiali gatunek opery komicznej. Silne jeszcze związki z tradycją klas. łączą muzykę F. Mendelssohna-Bartholdy’ego, twórcy symfonii i uwertur, koncertów instrumentalnych, muzyki kameralnej, miniatur fortepianowych (zwł. gatunku pieśni bez słów, którego był twórcą), pieśni i oratoriów. Mendelssohn był także dyrygentem i organizatorem życia muz., gł. w Lipsku (przyczynił się do renesansu muzyki Bacha). Drugi wybitny romantyk niem., R. Schumann, rozwijał gł. drobne formy muzyki fortepianowej (miniatury fortepianowe), najczęściej łączone w cykle, oraz formy liryki wokalnej, opartej na poezji romant.; wzorując się na dokonaniach F. Schuberta, osiągnął w gatunku pieśni solowej mistrzostwo w zespoleniu słowa z muzyką. W późniejszej twórczości zwrócił się ku wielkim formom symfonicznym i oratoryjnym. Zajmował się też krytyką muz.; był założycielem czasopisma Neue Zeitschrift für Musik . Znanymi twórcami pieśni byli również C. Loewe i R. Franz. Działalność koncertową, pedag. i kompozytorską prowadzili słynni w XIX w. pianiści niem.: J.N. Hummel, I. Moscheles i S. Thalberg. Romantyczna koncepcja syntezy sztuk dojrzała w 2. poł. XIX w. (w okresie neoromantyzmu) w Wagnerowskiej teorii dramatu muz., przedstawionej w rozprawie Opera i dramat i urzeczywistnionej w tetralogii Pierścień Nibelunga oraz w Tristanie, Śpiewakach norymberskich i Parsifalu . Koncepcje Wagnera w dziedzinie dramatu muz., a także jego nowatorskie środki kompozytorskie w zakresie harmoniki i instrumentacji znalazły silny oddźwięk w całej muzyce eur. tego okresu. Z muzyką niem. neoromantyzmu była związana także twórczość działającego 1848–61 w Weimarze F. Liszta. W kręgu wpływów Liszta i Wagnera pozostawała grupa kompozytorów zw. szkołą nowoniem. lub weimarską (J. Raff, P. Cornelius, H. von Bülow, również wybitny dyrygent, F. Draeseke, E. Humperdinck). Osobne miejsce w m.n. 2. poł. XIX w. zajmuje J. Brahms, który w swej twórczości symfonicznej, kameralnej i fortepianowej przeciwstawił się ideom programowości i nawiązał do van Beethovena, a nawet do kompozytorów okresu przedklasycznego. Uprawiał także gatunki wokalno-instrumentalne (Niemieckie Requiem ), zwł. pieśń solową. Muzyka Brahmsa, ideowo neoklas., zapoczątkowała odrodzenie się polifonii i form ścisłych, wyraźne zwł. w twórczości organowej, kameralnej i symfonicznej M. Regera. Na przeł. XIX i XX w. do tradycji neoromant. w muzyce niem. nawiązał R. Strauss; jego poematy symfoniczne (Don Juan, Dyl Sowizdrzał, Don Kichot ) i symfonie programowe (Symfonia alpejska, Sinfonia domestica ) odznaczają się wirtuozowską techniką instrumentacji; w dziełach scenicznych (Salome, Elektra ) rozwinął idee wagnerowskiego dramatu muzycznego. Z innych przedstawicieli tego kierunku należy wymienić zwł. H. Pfitznera i J. Haasa. W XIX w. rozwinęło się w Niemczech bujne życie muz.; powstały liczne orkiestry symfoniczne (m.in. Berliner Philharmonisches Orchester 1882), instytucje muz., stowarzyszenia chóralne (także ruch Liedertafel, zapoczątkowany 1809 działalnością chóru męskiego prowadzonego przez K. Zeltera), konserwatoria, towarzystwa muz. (m.in. 1850 Tow. Bachowskie w Lipsku). W 1876 otwarto w Bayreuth teatr wagnerowski. Powstały wielkie firmy wydawnicze: Breitkopf und Härtel, Simrock, Schott, Peters. Od końca XVIII w. prowadzono, zapoczątkowane przez M. Gerberta i J.N. Forkela, systematyczne badania w zakresie teorii i historii muzyki; w XIX w. dziedziny te reprezentowali: F. Chrysander, R. Eitner, Ph. Spitta, H. Kretzschmar, H. Riemann, a w XX w. znani muzykolodzy m.in.: J. Wolf, F. Ludwig, H. Leichtentritt, A. Schering, A. Einstein, C. Sachs, E. Bücken, H. Mersmann, H. Besseler. Wiek XX i XXI. Kontynuatorem najlepszych tradycji m.n. i austriackiej był w XX w. P. Hindemith, twórca estetyki tzw. nowej rzeczowości w muzyce (Neue Sachlichkeit). W jego bogatej i różnorodnej twórczości dominuje polifonia, osadzona w indywidualnie potraktowanym systemie tonalnym dur-moll (opisanym w rozprawie Unterweisung im Tonsatz 1937). Oryginalny język dźwiękowy cechuje twórczość B. Blachera, który w centrum swoich zainteresowań umieścił metrorytmikę; w 7 studiach fortepianowych Ornamente (1950) przedstawił własny system tzw. metrów zmiennych. Za wybitnego symfonika XX w. został uznany K.A. Hartmann, autor 8 symfonii, demonstrujących nowoczesny, choć odległy od dodekafonii język muzyczny. Naczelne miejsce wśród reformatorów teatru muz. zajął działający w Monachium i Salzburgu C. Orff. Dążył on również (m.in. w trylogii Trionfi : Carmina burana, Catulli Carmina, Trionfo di Afrodite ) do wskrzeszenia starożyt. sztuki synkretycznej (łączącej słowo z muzyką i tańcem), syntetyzując w swojej twórczości różne techniki i style, od prymitywnych po nowoczesne, czerpiąc też z niem. pieśni lud., zwł. bawarskiej. Do kompozytorów nawiązujących do wiedeńskiej szkoły dodekafonicznej należeli m.in.: B.A. Zimmermann, G.M. Koenig, D. Schoenbach, R. Kayn oraz najwybitniejszy z nich — K. Stockhausen. Rozwinął on (wspólnie z P. Boulezem i L. Nono) Webernowską metodę uniwersalnej organizacji materiału muz., był współtwórcą wielu nowych technik kompozytorskich wyznaczających nowe kierunki w muzyce współcz. (m.in.: muzyka elektroniczna, muzyka przestrzenna, live electronic music, forma otwarta). Prócz Stockhausena do znanych kompozytorów muzyki elektronicznej, realizowanej w studiach eksperymentalnych w Kolonii, Berlinie, Darmstadcie i Monachium, są zaliczani: H. Eimert, H. Heiss i Koenig. Rok 1989 zaznaczył się w muz. życiu Niemiec wyraźną cezurą — zmarli: C. Dahlhaus, wybitny muzykolog, i H. von Karajan, znakomity dyrygent; rozpoczął się również proces jednoczenia podzielonego po II wojnie świat. państwa. W dziedzinie muzyki proces ten miał znaczenie zwł. dla Berlina, w którym znalazły się instytucje muz. należące wcześniej do dwóch państw. W pocz. XXI w. w Berlinie działały 3 sceny operowe, występowało regularnie 6 orkiestr profesjonalnych i wiele amatorskich, kilkanaście zespołów kameralnych, liczne chóry; na stałe byli zatrudnieni dyrygenci: C. Abbado (od 1989 następca von Karajana), R. Frühbeck de Burgos, D. Barenboim, W. Aszkenazi (dwaj ostatni występują również jako pianiści); Berlin stał się muz. metropolią. Najważniejszymi festiwalami muz. są: Festspiele (dawne wschodnioberlińskie Musik-Biennale, odbywające się od 1967, prezentujące gł. najnowsze utwory kompozytorów niem. i wschodnioeur.) i istniejące od 1951 Berliner Festwochen, łączące muzykę klas.-romant. z najnowszą. Chociaż w wielu wielkich miastach niem. (Drezno, Lipsk, Monachium, Kolonia, Hamburg, Hanower, Brema) i w kilku mniejszych (np. Witten, Schwetzingen) odbywają się festiwale promujące muzykę współcz., jednak jej gł. centrami pozostają: Darmstadt, gdzie od 1946 są organizowane słynne międzynar. wakacyjne kursy nowej muzyki, i Donaueschingen — od 1950 miejsce festiwalu Musiktage. Na przeł. XX i XXI w. w Donaueschingen duże znaczenie przywiązuje się do twórczości kompozytorów urodzonych na przeł. lat 50. i 60. (m.in. J. Ullmann, J. Kalitzke, H. Kyburz). Ważną funkcję w popieraniu muzyki współcz. pełnią rozgłośnie radiowe: Südwestfunk w Baden-Baden (związana z festiwalem w Donaueschingen), Mitteldeutscher Rundfunk w Lipsku, Hessischer Rundfunk we Frankfurcie n. Menem, Norddeutscher Rundfunk w Hamburgu i Westdeutscher Rundfunk w Kolonii; przy rozgłośni w Kolonii H. Eimert zał. 1951 Studio Muzyki Elektronicznej, które odegrało istotną rolę w rozwoju muzyki tego gatunku. Związek Kompozytorów Niem. (reaktywowany 1950 przez W. Egka) za prezesury K.H. Wahrena (od 1990) liczył ok. 1200 czł.; przewodniczący niem. sekcji Międzynar. Tow. Muzyki Współcz. jest od 1990 F. Goldmann. Za najwybitniejszego współcz. kompozytora niem. starszej generacji jest uznawany H.W. Henze, od 1953 mieszkający we Włoszech, jeden z najbardziej płodnych i uniwersalnych kompozytorów niem., zarówno pod względem uprawianych gatunków muz., jak i stosowanych technik kompozytorskich. P.-H. Dittrich, twórca tzw. poezji fonetyczno-instrumentalnej, 1991 zainicjował Brandenburgisches Colloquium für Neue Musik (podczas berlińskich Festwochen 1993 odbyło się prawykonanie utworu Laudatio pacis Dittricha, S. Gubajduliny i M. Kopelenta). D. Schnebel, kontynuator eksperymentów muz. J. Cage’a, przedstawiciel ruchu Concept Art, 1972 zał. w Monachium Arbeitsgemeinschaft für Neue Musik; od 1973 komponuje również utwory dla amatorów. H. Lachenmann, uczeń L. Nona i K. Stockhausena, komponuje za pomocą tradycyjnych środków muz., jednak w opozycji do zastanych form (Tanzsuite mit Deutschlandlied 1980, Tableau 1989). G. Katzer, uczeń H. Eislera i L. Spiesa, 1986 zał. w Berlinie Wschodnim Studio Muzyki Elektroakustycznej; komponuje on w różnych stylach, również utwory dla dzieci (balet Geschichte vom Zwiebelchen 1971, opera Das Land Bumbum 1974). F. Schenker, uczeń P. Dessaua, 1970–93 czł. lipskiego zespołu Neue Musik Hanns Eisler, jest autorem m.in. utworów na instrumenty dęte. Wybitną postacią pokolenia kompozytorów urodzonych po II wojnie świat. jest W. Rihm, uczeń Stockhausena i K. Hubera, mający w swym dorobku opery, symfonie, utwory wokalne i instrumentalne; komponuje on muzykę dynamiczną, niespokojną, niekiedy o charakterze z zamierzenia szkicowym (Schattenstück 1985, Spur 1985, Umriá 1985). S. Schleiermacher, kompozytor i pianista, kier. grupy Junge Musik w Lipsku, jest autorem m.in. utworu Kreon na orkiestrę kameralną (1986). Na uwagę zasługuje również twórczość kompozytorek niem.; ich najstarsze pokolenie reprezentuje nestorka (rocznik 1899), G. von Zieritz; młodsze kompozytorki to m.in.: R. Zechlin, A. Hölszky, S. Pomorin, I. Mundry, A. Schlünz. Od 1985 w Heildelbergu odbywa się corocznie Międzynar. Festiwal Kompozytorek. Muzyka współcz. przestaje dzielić się (na wzór XIX-wieczny) na nar. enklawy. Dotyczy to również Niemiec, które spośród krajów eur. przyjęły po 1945 bodaj największą liczbę obcokrajowców. W Niemczech mieszkają i tworzą, a także wykładają na uczelniach muz., kompozytorzy innych narodowości, m.in.: Koreańczyk I. Yun (od 1957), Argentyńczyk M. Kagel (od 1957), Słoweniec V. Globokar (od 1968), Węgier G. Ligeti (od 1973), Estończyk A. Pärt (od 1981), także Polacy — W. Szalonek (od 1973, zm. 2002 w Berlinie) i K. Meyer (od 1987). Najnowsza m.n. z trudem poddaje się klasyfikacji — charakterystyczny jest dla niej pluralizm i indywidualizm. Mimo że wielu kompozytorów niem. posługiwało się początkowo techniką dodekafoniczną (W. Fortner, H.W. Henze, G. Katzer), później techniką serialną (Stockhausen), trudno jednak przyznać rację Schönbergowi, który 1923 przepowiadał, że odkrycie dodekafonii zapewni muzyce niem. hegemonię na najbliższe 100 lat. M.n. stanowi przedmiot refleksji muzykologii, dyscypliny nauk., której kolebką były właśnie XIX-wieczne Niemcy. Współczesna muzykologia niem. reprezentuje wysoki poziom nauk., jest też instytucjonalnie niezwykle rozwinięta. W Berlinie, wskutek połączenia 1989 wschodniej i zachodniej części miasta, znalazło się 5 instytutów muzykologii (na 3 uniwersytetach i w 2 konserwatoriach); wiele katedr muzykologii znajduje się w uczelniach w innych miastach. Badania muzykologów niem. z lat 90. XX w. (publikowane m.in. jako materiały kolokwiów organizowanych przez drezdeńskie Zentrum für Zeitgenössische Musik) przyczyniły się np. do ocalenia od zapomnienia muzyki komponowanej w niem. obozach koncentracyjnych (utwory m.in.: P. Haasa, G. Kleina, H. Krsy, V. Ullmanna). Muzyka ludowa Ludowa m.n. podlegała przez wiele stuleci oddziaływaniu muzyki rel. i świeckiej wyższych warstw społ., mimo to w wielu regionach (Bawaria, Szwabia, Turyngia) nie utraciła swego dawnego oblicza i specyficznych własności. Dobrze zachowane źródła ikonograficzne i pisane pozwalają poznać dawną niem. pieśń i muzykę. Zróżnicowanie regionalne, niegdyś bardzo wyraźne (zwł. między północną i południową częścią Niemiec), już się trochę zatarło. Muzyka obrzędowa i ballady zachowały się u mieszkających w niewielkich enklawach na terenie środkowej i wschodniej Europy (Kočevje w Słowenii, Spisz, Baczka na Węgrzech) byłych emigrantów wiejskich, którzy po II wojnie świat. zostali przesiedleni do Niemiec; nowsze pieśni zachowały się też u Niemców nadwołżańskich w Rosji. Dokumentacja tego repertuaru (gł. nagrania i transkrypcje oprac. przez W. Wiorę i J. Künziga) potwierdza zachowanie obrzędów dorocznych, tańców w kole, pieśni i zabaw dziecięcych. Dawniejszy materiał jest znany z terenów północno-wschodniego (Altmark). Nad M. Bałtyckim zachowały się też pieśni związane z rybołówstwem. Z instrumentów lud. długą żywotnością odznaczają się instrumenty dziecięce (grzechotki, terkotki), tzw. burczybas, towarzyszący zabawom dorocznym, oraz rogi. Dawniej występowały różne odmiany fideli, dudy (Bawaria), tubmaryna i lira korbowa. Dawny repertuar był zdominowany przez pieśń rel. i epicką, kultywowaną przez wędrownych grajków — spielmanów i żonglerów. Pieśni epickie i późniejsze ballady, o wątkach ogólnoeur., ujawniają oddziaływanie tonów psalmowych ( chorał gregoriański). Melodykę tych pieśni znamionuje recytacyjność i podporządkowanie tekstowi, w pieśniach o szerokich łukach melodycznych fraza rozpoczyna się na tym samym dźwięku, na którym skończyła się poprzednia. Już ok. XII w. nastąpił podział muzyki na wiejską i miejską. Cennym źródłem do poznania dawnej muzyki miejskiej jest Kronika Limburska (XIV w.). Incipity pieśni lud. można odnaleźć w licznych kronikach i tabulaturach. Wiele pieśni średniow., choć już zmodyfikowanych, wykonywano jeszcze w XVI i XVII w., np. Pieśń o Hildebrandzie . W XVI w. dużą popularność zdobyły tańce łączone parami (VortanzNachtanz ), tańczone przy akompaniamencie lutni, znane również w Polsce. Formę tych tańców i pieśni stanowi często okres, z powracającą na końcu frazą początkową. Repertuar zachowany do XX w. nie jest starszy niż XVIII-wieczny. W dużej mierze był rozpowszechniany za pomocą drukowanych ulotek (Flugblätter ). Według H. Mersmanna niem. pieśń XVIII-wieczną charakteryzuje oscylacja między toniką i dominantą, a w pieśniach nowszych wyraźna jest już obecność subdominanty. Muzykę i tańce, zwł. XIX i XX w., znamionują często rytmy walca (także jego odmiany lendlera) i polki; pieśni dziecięce mają rytm bardzo prosty. Tonalność tych pieśni jest jednoznacznie durowa, wykazują one rozwinięte poczucie harmoniczne, mają budowę okresową. Dla stosunkowo dobrze zachowanych pieśni z południa i pieśni Niemców śląskich typowe są metra mieszane (część środkowa ma często odmienne metrum). Do niem. pieśni lud. zalicza się także: pieśni uliczne, przedstawiające różne wydarzenia (Zeitungslieder ), niektóre pieśni wojsk., wodewilowe i szlagiery (Schlagerballade ). W nowszym instrumentarium znajduje się wiele instrumentów mech., np. różnego rodzaju katarynki. Na południu bardzo często występują orkiestry dęte. Mimo zainteresowania młodego pokolenia muzyką popularną i rockową nie brak zespołów próbujących kultywować muzykę tradycyjną (gł. u mniejszości nar., np. u Łużyczan).

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 13:17 Paul Cantelon Inside-Out
  • 13:23 Jezioro łabędzie (Taniec łabędzi)
  • 13:24 Tomaso Albinoni Concerto in F major for 2 Oboes Opus 9 No.3 (1)
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 265, niedziela, 13 stycznia 2019
  • 1
    Jóhann Jóhannsson
    Nowy początek
    Kangaru
  • 2
    Kortez
    Kamerdyner
    Stare drzewa
  • 3
    John Williams
    Poszukiwacze zaginionej Arki
    Theme
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic