Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

MONIUSZKO STANISŁAW

Moniuszko Stanisław , ur. 5 V 1819, Ubiel k. Mińska, zm. 4 VI 1872, Warszawa, kompozytor, dyrygent, organista i pedagog muzyczny. Życie Uczeń m.in. A. Freyera w Warszawie, D. Stefanowicza w Mińsku i C.F. Rungenhagena w Berlinie. W 1840 osiadł w Wilnie, gdzie działał jako organista w kościele Św. Jana, dyrygent orkiestry teatralnej i nauczyciel gry fortepianowej. Tamże 1842 rozpoczął pracę nad Śpiewnikiem domowym, zbiorem własnych pieśni solowych. W 1846 wystawił w Warszawie operetkę Loteria . Rok później ukończył 2-aktową wersję opery Halka do libretta W. Wolskiego (wykonanie estradowe Wilno 1848, sceniczne 1854). Podróże M. do Petersburga (1849 i 1856) zaowocowały sukcesami kompozytorskimi (entuzjastyczna recenzja A. Sierowa) i przyjaźnią z A. Dargomyżskim, któremu dedykował wykonaną tam uwerturę fantastyczną Bajka (1848). W 1857 ukończył 4-aktową wersję Halki . Jej wystawienie 1 I 1858 w Warszawie (z P. Rivoli w roli głównej) odnosło wielki sukces. W 1858 M. odbył podróż po krajach zachodniej Europy: odwiedził w Weimarze F. Liszta, który wydawał jego polonezy, poznał B. Smetanę; w Paryżu, gdzie bez powodzenia zabiegał o wystawienie Halki, zetknął się G. Rossinim i D.F. Auberem oraz zaprzyjaźnił z Ch. Gounodem; dzięki poparciu pianisty J. Wieniawskiego wydał tam 34 pieśni Écho de Pologne . Po powrocie w tymże roku do Warszawy został mianowany dyrygentem naczelnym Teatru Wielkiego, na którego użytek napisał opery: Flis (wystawiona 1858 tamże), Hrabina (1860), Verbum nobile (1861). Demonstracja patriotyczna po premierze jego opery Straszny dwór do libretta J. Chęcińskiego (Warszawa 1865) dała cenzurze pretekst do zawieszenia dalszych przedstawień. Kompozytor następnie prowadził wielokrotnie w Warszawie, Lwowie i Krakowie wykonania kantaty Widma wg cz. II Dziadów A. Mickiewicza, a 1869 wystawił w Warszawie operę Paria . Jego dzieła zaczęły zyskiwać rozgłos za granicą, m.in. Halkę wystawiono1868 w Pradze (pod dyrekcją Smetany), 1869 w Moskwie, 1870 w Petersburgu (w obecności kompozytora). Od 1864 M. wykładał w Instytucie Muzycznym Apolinarego Kątskiego w Warszawie, gdzie jego uczniami byli m.in. Z. Noskowski i H. Jarecki (poprzednio uczył się u niego C. Cui). Cechy twórczości i dorobek kompozytorski M. jest uważany za twórcę polskiej opery narodowej i najwybitniejszego po F. Chopinie przedstawiciela stylu narodowego w muzyce polskiej, zwłaszcza w liryce wokalnej. W jego operach uwidaczniają się wprawdzie pewne wpływy włoskiej muzyki operowej (G. Donizettiego, Aubera, V. Belliniego i Rossiniego), ale narodowy charakter nadają im wyraziste elementy folkloru polskiego oraz wątki tematyczne librett (problematyka historyczna i społeczna, utrwalanie wzorców patriotycznych i piękna narodowego obyczaju). Do rodzimego folkloru (częściowo też folkloru białoruskiego i litewskiego) nawiązywał M. w swych operach m.in. poprzez cytaty melodii ludowej (piosenka myśliwska Pojedziemy na łów w Hrabinie, piosenka myśliwska Siedzi sobie zając pod miedzą w Strasznym dworze ) oraz stylizacje polskie tańców ludowych (mazury w: Halce, Strasznym dworze, Hrabinie, polonezy w: Halce, Strasznym dworze, Verbum nobile, polonez Pan Chorąży w Hrabinie, tańce góralskie w Halce, krakowiak w Jawnucie ). W pieśniach czerpał z tradycji rodzimej liryki wokalnej (pieśni K. Kurpińskiego, F. Lessla, M. Szymanowskiej), w pewnej mierze także z tradycji romantyzmu europejskiego, zwłaszcza twórczości pieśniowej F. Schuberta. Wykorzystywał często utwory polskich poetów XIX w.: K. Brodzińskiego, T. Lenartowicza, Mickiewicza, W. Pola, W. Syrokomli, S. Witwickiego i in. Wpływ muzyki ludowej w pieśniach M. uwidacznia się nie tylko w ich melodyce, lecz także w formie muzycznej (liczne pieśni zwrotkowe) i w tekstach, opartych często na typowej dla pieśni ludowych prozodii. Z ponad 300 pieśni solowych większość została opublikowana w Śpiewnikach domowych (zeszyty 1–6 1844–59, zeszyty 7–12 wydane pośmiertnie 1876–1910). Do najpopularniejszych należą m.in.: Prząśniczka (znana też w transkrypcji fortepianowej H. Melcera), Pieśń wieczorna, Znasz-li ten kraj, Dziad i baba, O matko moja, Stary kapral, także ballady: Trzech Budrysów (przed 1840, w wersji z orkiestrą 1857), Czaty (przed 1846, w wersji z orkiestrą 1860), Pani Twardowska (1869). Liryka wokalna oddziaływała na inne kompozycje M., a zwłaszcza na opery, w których arie przybierały niejednokrotnie charakter pieśni (Szumią jodły na gór szczycie, Gdyby rannym słonkiem w Halce ). Arię koloraturową wprowadzał kompozytor tylko tam, gdzie wymagała tego akcja dramatyczna (tzw. aria włoska w Hrabinie ). Wpływ liryki wokalnej zaznaczył się również w kantatach M., zwłaszcza w Sonetach krymskich na głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę (1867), stanowiących cykl pieśni. Oprócz pieśni i oper M. pozostawił operetki i wodewile (Nocleg w Apeninach, Wilno 1839, Karmaniol, tamże 1842?, Nowy Don Kichot, Lwów 1849, Jawnuta, Wilno 1852), balety (Monte Christo, Warszawa 1866, Na kwaterunku, tamże 1868), kantaty (Milda 1848, Nijoła 1852), utwory orkiestrowe (głównie tańce), kameralne (2 kwartety smyczkowe: d-moll 1839, F-dur przed 1840) i fortepianowe (polonezy, mazury, polki, galopy, walce, nokturny, miniatury; także opracowania i transkrypcje własnych i cudzych utworów na fortepian na 2 i 4 ręce lub na organy); jest też autorem muzyki religijnej (msze, także żałobne, hymny, psalmy, pieśni na chór a cappella albo z towarzyszeniem organów, orkiestry lub fortepianu, 4 Litanie ostrobramskie na głosy solowe, chór mieszany i orkiestrę lub fortepian 1843–55) oraz prac teoretycznych (Pamiętnik do nauki harmonii 1871). Od 1965 ukazują się zamierzone na 34 tomy Dzieła M. pod redakcją W. Rudzińskiego, który wydał też Listy zebrane (1969) kompozytora. Od 1992 odbywa się w Warszawie, zainicjowany przez M. Fołtyn (która zasłużyła się też wystawieniem głównie oper M. w wielu krajach świata), Międzynarodowy Konkurs dla Młodych Wokalistów im. S. Moniuszki.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 09:54 Miloš Karadaglić And I Love Her
  • 10:03 Gioacchino Rossini Fragment Uwertury do Wilhelma Tella
  • 10:06 John Williams Star Wars - Main Title
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 297, Sunday, 17 November 2019
  • 1
    John Barry
    Tańczący z wilkami
    The John Dunbar Theme
  • 2
    Alan Silvestri
    Forrest Gump
    Suita
  • 3
    Łukasz Pieprzyk
    Legiony
    Zakończenie
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic