Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

LITEWSKA MUZYKA

litewska muzyka, kultura muzyczna Litwinów. Muzyka profesjonalna. Po chrystianizacji Litwy (1387) istotną rolę w krzewieniu muzyki odgrywały szkoły przykośc.; XVI–XVIII w. muzyka rozwijała się na dworach książęcych, gdzie utrzymywano kapele instrumentalne i wokalne, często z udziałem obcych muzyków (w XVI w. m.in.: M. Gomółka, Wacław z Szamotuł, C. Bazylik, H. Finck, V. Bakfark); pojawiły się śpiewniki z litew. tekstem, kancjonały katol. i protestanckie. W 2. poł. XVII w. działali w Wilnie: ukr. kompozytor i teoretyk M. Dylecki i pol. teoretyk W. Tylkowski; 1636 M. Scacchi jako pierwszy wystawił tam operę wł.; opery wł. i fr. oraz balet fr. prezentowano XVII–XVIII w. w teatrach dworskich. Muzykę rel. i instrumentalną pisali: S. Berentas, K. Rudamina-Dusiacki, A. Gobiata, S. Raukas, E. Grotus. Na przeł. XVIII i XIX w. większe znaczenie zyskała świecka muzyka dram.; 1785 założono w Wilnie teatr miejski; opery i balety tworzyli: M.K. Ogiński, J.D. Holland, M. Radziwiłł, A. Tiesenhausen. W XIX w. wzrosło zainteresowanie nar. historią i folklorem, ukazywały się zbiory pieśni lud. (L. Reza, S. Stanevičius, S. Daukantas); 1840–58 działał w Wilnie S. Moniuszko. Po stłumieniu powstania styczniowego 1863–64, mimo restrykcji ros., w Kownie i Wilnie nie zamarło życie muz.; organizowano chóry i orkiestry, szkoły dla organistów; powstawały msze w języku litew. (J. Kalvaitis i M. Racevičius-Račas); poeta i kompozytor-amator, V. Kudirka, stworzył hymn L. (śpiewany 1918–40 i od 1990). Na przeł. XIX i XX w. rozpoczęli działalność kompozytorzy wykształceni w Petersburgu, Warszawie i Lipsku: J. Naujalis, Č. Sasnauskas, twórcy muzyki kośc. i chóralnej, M. Petrauskas, autor pierwszej litew. opery Birute (1906), i najwybitniejszy z nich — kompozytor i malarz M.K. Čiurlionis. W 1918–40 centrum kultury muz. było Kowno; powstał tam teatr operowy (1920), kilka orkiestr, Tow. Filharmoniczne, uczelnie muz. (1919, 1933 konserwatorium). Pojawili się znakomici wykonawcy (zarazem kompozytorzy): pianista i dyrygent B. Dvarionas, dyrygent V. Marijošius, pianiści S. Vainiūnas i V. Bacevičius, także śpiewacy: K. Petrauskas, A. Sodeika, I. Mažeika. W latach 30. i 40. wśród kompozytorów byli: kontynuatorzy tradycji romant. (Naujalis, T. Brazys, J. Karnavičius, S. Šimkus, J. Tallat-Kelpša), przedstawiciele późnoromant. stylu nar. (K.V. Banaitis, V. Jakubėnas, J. Nabažas, na czele — J. Gruodis) i moderniści (Bacevičius, J. Kačinskas, J. Gaidelis). W okresie tym powstały pierwsze litew. symfonie (Gruodis, J. Šimkus, Gaidelis, Bacevičius, J. Pakalnis, Nabažas, Jakubėnas, I. Žilevičius), balety (Gruodis, Dvarionas, Bacevičius), koncerty instrumentalne i opery (J. Karnavičius, A. Račiunas); muzykę kameralną tworzyli: Gruodis, K.V. Banaitis, Bacevičius, Kačinskas, Jakubėnas; uprawiano muzykę chóralną. Rozwijała się krytyka muz. (Jakubėnas) i muzykologia (Brazys, J. Čiurlionytė). II wojna świat. zahamowała rozwój muzyki litew., wielu kompozytorów wyemigrowało (K.V. Banaitis, Bacevičius, Jakubenas, Kačinskas, Gaidelis, J. Švedas, D. Lapinskas). Po wojnie w m.l. do lat 50. dominowała tradycja romantyzmu, nawiązywano powszechnie do folkloru (A. Račiunas, Dvarionas, S. Vainiūnas, J. Juzeliūnas, E. Balsys, V. Klov), przeważały klas. formy: opera, balet, oratorium, kantata, koncert instrumentalny, symfonia. W końcu lat 60. nasiliło się dążenie do zespolenia elementów lud. z nowymi środkami kompozytorskimi — dodekafonią, serializmem, sonorystyką, aleatoryzmem, techniką kolażu (V. Barkauskas, B. Kutavičius, F. Bajoras, O. Balakauskas). Po 1970 przewagę uzyskała muzyka symfoniczna i kameralna, zaznaczył się wpływ minimalizmu, nowego romantyzmu, neoklasycyzmu itp., ożywiły się kontakty z muzyką pol. (m.in. dzięki inicjatywom muzykologów K. Droby i V. Landsbergisa). W latach 80. debiutowali kompozytorzy: A. Martinaitis, M. Urbaitis, V. Bartulis, J. Tamulionis, O. Narbutaitė, a w latach 90. — R. Kabelis, R. Mažulis, N. Valančiūtė, Š. Nakas. Obecnie na L. działają 3 orkiestry symfoniczne i 2 kameralne, Teatr Opery i Baletu (Wilno), 2 teatry muz. (Kowno, Kłajpeda), 3 konserwatoria (Wilno, Kowno, Kłajpeda), nadto wiele zespołów chóralnych; odbywają się festiwale folklorystyczne (Baltica, Gaida), konkursy (m.in. Międzynar. Konkurs dla Pianistów i Organistów im. M.K. Čiurlionisa). Muzyka ludowa. L.m. ludowa ma wiele cech wspólnych z muzyką łotewską, fińską, słow., zachowała też liczne rysy archaiczne. Tradycję pieśniową podtrzymują zwł. kobiety; mężczyźni śpiewają gł. przy sianokosach oraz grają na instrumentach. Przeważa jednogłos; osobliwością w północno-wsch. Litwy są tzw. sutartines (rodzaj kanonu). Z pieśni (zw. dainami, także giesme) najliczniejsze są pieśni obrzędowe, miłosne i związane z pracą; mają rytm płynny i spokojny, przeważnie sylabiczny; częste są metra parzyste i 3-miarowe; skale — przeważnie o wąskim zakresie, także pentatonika i skale modalne. Z tańców wyróżniają się korowody obrzędowe oraz tańce związane z pracą; tańczą osobno mężczyźni i osobno kobiety. Popularnymi instrumentami są: kankles (strunowy szarpany), skudučiai (fletnia Pana), trimitai (zespół 5 drewnianych trąb), birbine (flecik), rogi, trąby.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 04:07 Anna Maria Jopek Nielojalność
  • 04:13 Trevor Jones, Randy Edelman The Kiss
  • 04:16 Maurice Ravel Bolero
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 288, Sunday, 15 September 2019
  • 1
    Hans Zimmer
    Dunkierka
    End Titles
  • 2
    Elton John / Taron Egerton
    Rocketman
    Rocket Man
  • 3
    Henryk Kuźniak
    Vabank
    Ragtime Vabank
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic