Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

KURPIŃSKI KAROL

Kurpiński Karol, ur. 6 III 1785, Włoszakowice k. Leszna (Wielkopolska), zm. 18 IX 1857, Warszawa, kompozytor, dyrygent, pedagog i organizator życia muzycznego. Wraz z J. Elsnerem wywarł decydujący wpływ na pol. muzykę przełomu klasycyzmu i romantyzmu. Początkowo działał na prowincji (Sarnów k. Rawicza, Moszków k. Lwowa, od 1808 we Lwowie) jako organista, skrzypek-kameralista i nauczyciel muzyki. W 1810 przybył do Warszawy, gdzie objął stanowisko 2. kapelmistrza orkiestry Teatru Narodowego (1819 mianowany też nadwornym kapelmistrzem Aleksandra I Romanowa). Po odejściu Elsnera z teatru został 1824 jedynym dyrygentem i dyr. Opery; funkcję tę pełnił do 1840. Jednocześnie zajmował się pracą pedag., wykładając m.in. w Szkole Muzyki i Sztuki Dram., a następnie w Szkole Śpiewu, którą zorganizował 1835 przy Teatrze Wielkim. Był założycielem i 1820–21 redaktor Tygodnika Muzycznego, pierwszego pol. czasopisma tego typu, które wypełniał własnymi artykułami, także tłumaczeniami tekstów obcojęzycznych i recenzjami. Wykazał zaangażowanie podczas powstania listopadowego 1830–31 (powstały m.in. słynna Warszawianka i Marsz obozowy, skomponowany „na odwachu Artylerii Gwardii Narodowej na warcie w nocy z 1 na 2 lutego 1831”). W swej twórczości kompozytorskiej (stawianej nawet wyżej od twórczości Elsnera) koncentrował się gł. na operze (opery komiczne lub komedioopery: Pałac Lucypera, wyst. Warszawa 1811, oraz wyst. tamże: Jadwiga królowa polska 1814, Zamek na Czorsztynie 1819, Kalmora czyli Prawo ojcowskie Amerykanów 1820, Leśniczy z Kozienickiej Puszczy 1821, Cecylia Piaseczyńska 1829), na pieśni solowej (m.in. 6 pieśni do Śpiewów historycznych J.U. Niemcewicza, romanse, dumy, dumki) oraz gatunkach tanecznych. Głównym jego dziełem dram. są tzw. Nowe KrakowiakiZabobon czyli Krakowiacy i Górale (wyst. Warszawa 16 VI 1816), najważniejsza opera pol. w dobie przedmoniuszkowskiej. Wzorował się w niej na muzyce operowej W.A. Mozarta i G. Rossiniego, wprowadzając zarazem motywy pol. muzyki ludowej. Swoją twórczością pieśniarską wywarł istotny wpływ na następców, m.in. ze względu na obecność w niej silnych akcentów nar. i patriotycznych; również jego twórczość instrumentalna (zwł. polonezy orkiestrowe i fortepianowe) oddziałała na późniejszych kompozytorów, także na F. Chopina i S. Moniuszkę. Na polu pedagogiki muz. odznaczył się K. jako autor kilku podręczników (zwł. Wykład systematyczny zasad muzyki na klawikord 1818, gdzie wprowadził terminologię harmoniczną J.Ph. Rameau), a w dziedzinie organizacji życia muz. był głównym współtwórcą ruchu koncertowego i operowego w Warszawie (współorganizował i 11 X 1830 jako dyrygent prowadził pożegnalny koncert Chopina przed jego wyjazdem za granicę). Inne zachowane, nie zawsze kompletnie, opery, melodramaty i operetki K. (wszystkie wyst. w Warszawie): Dwie chatki (1811), Ruiny Babilonu (1812), Marcinowa z Dunaju w Stambule w seraju (1812), Szarlatan (1814), Łaska imperatora (1814), Aleksander i Apelles (1815), Nagroda, czyli wskrzeszenie Królestwa Polskiego (1815), Dziadek i wnuk (1816), Jan Kochanowski w Czarnym Lesie (1817), Czaromysł, czyli Nimfy Jeziora Gopła (1818), balety (Nowa osada Terpsychory nad Wisłą, wyst. tamże 1818, Mars i Flora, wyst. 1820, Wesele krakowskie w Ojcowie, wyst. 1823, wspólnie z J. Damsem); muzyka orkiestrowa (Bitwa pod Możajskiem — Wielka symfonia bitwę wyobrażająca 1812), Koncert klarnetowy (1823), utwory fortepianowe (Chwila snu okropnego 1820, tańce, zwłaszcza polonezy, fugi, wariacje), chóralne (msze, kantaty, m.in. Elegia na śmierć Tadeusza Kościuszki 1818), pieśni solowe, śpiewy rel. (Pienia nabożne... 1925) i patriotyczne (Mazur Chłopickiego „Nasz Chłopicki wojak dzielny, śmiały”, Marsz obozowy „Bracia do bitwy nadszedł czas”, Litwinka czyli Śpiew legionistów litewskich „Wionął wiatr błogi na Lechitów ziemię”, Warszawianka „Oto dziś dzień krwi i chwały”); podręczniki (Zasady harmonii tonów z dołączeniem jenerałbasu praktycznego 1821, Zasady harmonii wykładane w sposobie lekcji dla lubowników muzyki 1844); wspomnienia z odbytej 1823 podróży muz. po krajach eur. (Dziennik podróży, wyd. 1954).

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 11:14 Antonin Dvorak Legendy op. 59 (No. 6 in C sharp minor)
  • 11:24 Cecilia Krull My life is going on
  • 11:28 Alexandre Desplat Daylight Express to Lutz
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 296, Sunday, 10 November 2019
  • 1
    John Barry
    Tańczący z wilkami
    The John Dunbar Theme
  • 2
    John Barry / Shirley Bassey
    Goldfinger
    Goldfinger
  • 3
    Cecilla Krull
    Dom z papieru
    My Life Is Going On
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic