Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

KOŁYSANKA

kołysanka, śpiew służący do usypiania dziecka, znany od najdawniejszych czasów wszystkim ludom świata, zwykle łączony z kołysaniem dziecka na rękach lub w kolebce. Czynność tę wykonują gł. kobiety z kręgu rodziny (matki, babki, starsze siostry), także mamki. W wielu kulturach noworodka izolowano, kołysano niemowlę dopiero od ok. 7. tygodnia życia; izolację noworodka kończono zaniesieniem go przez matkę do kościoła (tzw. wywód; Nowy Testament, Łk 2, 22). Z muz. punktu widzenia k. ludowe są pieśniami — w dużej mierze improwizowanymi, o prostej budowie refrenicznej (powtarzane aż do uśpienia dziecka), o niewielkim ambitusie, gł. kwarty, często w skali trychordalnej (3-dźwiękowej), np. gage, śpiewane nie za szybko i nie za głośno, pod koniec zwalniane i sciszane. Tekst słowny bywa rozbudowany (czasem zawiera — paradoksalnie — wątki wzbudzające w dziecku strach) lub jest ograniczony do glosolalii lub echolalii (w k. polskich aaa, lili, lulaj, nynaj, w ros. i innych słow. baju, baj da baj, w niem. hunne, sause, ninne ), wzorowanych na pierwszych zgłoskach wypowiadanych przez dziecko. Z punktu widzenia semiotyki k. ludowe są rodzajem komunikatu z dominującą funkcją fatyczną — podtrzymywania łączności między matką a dzieckiem, i wyeksponowanymi tzw. pomocniczymi kodami mowy: kinezycznym i proksemicznym, nadającymi znaczenie ruchom, gestom, mimice oraz czasowi (pora wieczorna) i przestrzeni („nad kołyską”, śpiewanie „przy uchu”). K. ludowa odgrywa zatem ważną rolę w rozwoju psychicznym i umysłowym dziecka, sprzyja zacieśnianiu więzi emocjonalnej z matką i opanowywaniu przez niego mowy. K. jest także nazywane berceuse, utwór muz. z tekstem lub bez, naśladujący k. ludową; zazwyczaj w prostej formie pieśni (ABA), wykorzystujący często basso ostinato. Gatunek uprawiany okazjonalnie w starożytności (k. śpiewane przez chór w starogr. dramatach) i w średniowieczu (k. minnesängera Gottfrieda von Neifen), przeżył rozkwit w romantyzmie (zwiastowany przez zbiór J.F. Reichardta Wiegenlieder für gute deutsche Mutter 1798). Rozróżnia się k. wokalne, jednogłosowe (zaliczane do tzw. śpiewów powszechnych) i chóralne (S. Wiechowicz), wokalno-instrumentalne (M. Musorgski, S. Moniuszko, G. Gershwin), instrumentalne, solowe (fortepianowa Berceuse F. Chopina), kameralne lub orkiestrowe (I. Strawinski, A. Panufnik). Antologie k.: Już gwiazdy lśnią... Najpiękniejsze kołysanki (1997, oprac. W. Sołtysik, wykonawcy K. Boreczko, K. Szmyt, S. Szczyciński), Kołysanki (1998, wykonawcy: R. Beldis, W. Malicki), wydane przez wytwórnię DUX.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 10:44 John Barry You Only Live Twice - Theme
  • 10:47 Taron Egerton, Elton John I'm Still Standing
  • 10:51 Sergiusz Prokofiew Romeo i Julia (Młodość Julii)
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 297, Sunday, 17 November 2019
  • 1
    John Barry
    Tańczący z wilkami
    The John Dunbar Theme
  • 2
    Alan Silvestri
    Forrest Gump
    Suita
  • 3
    Łukasz Pieprzyk
    Legiony
    Zakończenie
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic