Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

INDYJSKA MUZYKA

indyjska muzyka, muzyka rozwijana w kręgu kultury indyjskiej. Kultura muzyczna Indii nie jest jednolita. Rozróżnia się muzykę indoeur. przybyszów i odmienną, ale również wysoko rozwiniętą muzykę ludów tubylczych. Z czasem zarysowały się odrębności między muzyką północnych i południowych Indii. Na północy muzyka odznacza się bogactwem barw instrumentalnych (wpływy arabskie). Na południu zachowała wiele cech dawnych, zarówno muzyki indoeur. (Weddów), jak i tubylczej. Odrębności muzyki południa zaznaczają się również w rytmice i instrumentarium. Dokładne pomiary interwałów zaczęto stosować w Indiach dopiero w XVIII w. (w starożytnych Indiach rozmiar interwałów regulowała praktyka wykonawcza). Odróżnia to zdecydowanie muzykę I. zarówno od muzyki eur., jak i chiń., a ponadto wskazuje na jej wokalny charakter. Dawna muzyka instrumentalna przyczyniła się do rozwoju rytmiki (dzięki zróżnicowanym membranofonom). Instrumenty melodyczne (flet, instrumenty strunowe) utrwaliły i rozwinęły melodykę wokalną (chromatyka). Muzyka Indii jest jednogłosowa. Efekty burdonu (praktykowane na instrumencie wina) mają raczej znaczenie kolorystyczne. Natomiast częsta jest polirytmia. Muzyka klasyczna Według traktatów Bharaty (powstałych prawdopodobnie przed III w.) muzyka liturgiczna, zgodnie z zaleceniami bogów Brahmy i Śiwy, stanowiła zespolenie słowa, muzyki i tańca. Stąd bezwzględny rygor w wykonywaniu tekstów, melodii i tańców. Rozróżniano 2 podstawowe style wykonawcze: Rygwedy — starszy, powszedniejszy, o charakterze recytacji, i Samawedy, późniejszy, przeznaczony wyłącznie na uroczyste okazje, zachowany szczątkowo w ośrodkach dawnego kultu, z dominującą melodyką, większym ambitusem (do oktawy), licznymi melizmatami. Istniały przepisy określające typ melodii, np. dla każdego hymnu Rygwedy określano zawsze 3 podstawowe dźwięki: udatta (środkowy), anudatta (najniższy) i swarita (najwyższy). Teoria Podstawowym systemem tonalnym był system modalny, zbliżony do systemu starogr.; interwały i skale budowano dodając tzw. śruti, czyli mikrointerwały (1 śruti = 1 /22 oktawy). Następstwo interwałów decydowało o rodzaju skali (gramma ). Podstawową skalą była sa-gramma, oprócz niej ma-gramma . Stanowiły one bazę melodyczną dla modi, czyli tzw. murchanas, budowanych od następnych stopni w kierunku opadającym. Poszczególne stopnie podlegały alteracji, zwł. stopień VII, który mógł być podwyższony lub jednocześnie podwyższony i obniżony w zależności od kierunku melodii. Później alterowano wszystkie dźwięki poza podstawowym i jego kwintą. Rozpad oktawy na 2 tetrachordy doprowadził do powstania sztucznych skal. Dźwięki początkowy i końcowy, centrum tonalne i rodzaj skali są określane przez tzw. jati. Z kombinacji jati powstały ragi ( raga), czyli modele melodyczne o określonym obliczu wyrazowym; rozróżniano męskie ragi i żeńskie raginie. Wykonywano je w charakterystyczny sposób: obszerny wstęp realizowano na instrumencie strunowym szarpanym (wina, sitar), następnie dołączał się instrument melodyczny (flet, skrzypce), wreszcie bęben (często z wirtuozowskimi popisami solowymi); na lutni (tambura) wykonywano dźwięki burdonowe; mogły pojawiać się również partie wokalne. System rytmiczny rozwijał się od prozodii do stopniowego usamodzielnienia rytmiki. W miejsce dawnych modeli identyfikowanych wg liczby sylab, rozpowszechnił się system oparty na jednostkach rytmicznych słabych i mocnych. Na zróżnicowanie akcentów miała prawdopodobnie wpływ muzyka przedindoeur., o wyraźnych cechach tanecznych. Opisywany przez Bharatę system operował 5 jednostkami rytmicznymi. Oprócz podziału trójdzielnego istniał podział dwudzielny. Niejednolite zasady podziału prowadziły do skomplikowanych rytmów (np. metrum 14 /8, 10 /8 ). Jednostki rytmiczne mogły mieć różną wartość czasową. Z 7 podstawowych wzorów konstruowano aż 35 modeli rytmicznych, tzw. tali. Dla bębnów były charakterystyczne bardzo rozbudowane modele (np. 56 /8 ). Instrumentarium Instumenty dzielą się na 4 grupy: bębny, flety (rodzime), strunowe szarpane (częściowo rodzime, częściowo perskie) i smyczkowe. Do instrumentów wspomnianych przez Bharatę należy mridanga — bęben obciągany dwustronnie pergaminem (napięcie regulowały skórzane paski); dzisiejszym odpowiednikiem mridangi jest pakhawaj. Drugim klas. bębnem jest tabla. Instrumenty szarpane reprezentuje wina, być może pochodzenia egipskiego. Istnieje kilka jej odmian: najstarsza, północna, jest właściwie cytrą wspartą na 2 rezonatorach, opatrzoną wysokimi, nieprzesuwanymi progami; odmiana południowa jest bliższa gitarze z dużą liczbą strun rezonujących, szarpanych małym palcem. Zbliżony do winy jest sitar o przesuwanych progach; tambura i sarod są prawdopodobnie pochodzenia perskiego. Instrumenty smyczkowe reprezentuje rawanatta, prymitywne skrzypce z rezonatorem z orzecha kokosowego przywiązanego do drążka (szyjka). Współczesność Współczesna muzyka Indii kultywuje wiele dawnych form; nadal powszechnie są wykonywane ragi. Uprawiane formy charakteryzuje wariacyjność; dominują konstrukcje typu ronda, są również znane formy o 2 tematach. Nową muzykę Indii (od czasów R. Tagorego) cechuje nawrót do ludowości. Formy dawne, ściśle liturgiczne, związane ze środowiskiem elitarnym, stopniowo zanikają. Muzyka eur. i jej instrumenty przyjmują się szybko. Szczególną popularnością cieszy się muzyka impresjonistyczna, a także jazzowa, łącząca ulubioną w I. barwność z energicznym rytmem i z tańcem. Opisowość i relatywność teorii muzyki w Indiach nie sprzyjały rozwinięciu notacji muzycznej. Wskazówki dotyczące funkcji dźwięków i rodzaju rytmu zawierał tekst utworów. W praktyce podstawowe informacje były przekazywane za pomocą ruchów ręki (tzw. bal). Wybitni wirtuozi indyjscy, grający na instrumentach tradycyjnych, stali się obecnie międzynar. autorytetami (Ravi Shankar, Ali Akbar Khan).

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 21:56 Felix Mendelssohn Sen Nocy Letniej (Marsz weselny)
  • 22:00 Ludwig van Beethoven IV Koncert fortepianowy G-dur (3)
  • 22:10 Marcin Przybyłowicz Hunt or Be Hunted
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 286, Sunday, 23 June 2019
  • 1
    Daniel Bloom / Leszek...
    Słodki koniec dnia
    Poetessa
  • 2
    Elton John
    Król lew
    Can You Feel The Love Tonight
  • 3
    Lady Gaga / Bradley Cooper
    Narodziny gwiazdy
    Shallow
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic