Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

GRUZIŃSKA MUZYKA

gruzińska muzyka, kultura muzyczna Gruzinów. Muzyka profesjonalna. Od V w. podczas nabożeństw odprawianych w cerkwi śpiewano pieśni, które w średniowieczu układano w zbiory. Do najbardziej znanych należą śpiewniki M. Modrekili. Od XVIII w. istniały przy seminariach duchownych szkoły śpiewacze. Muzyka profesjonalna znalazła lepsze warunki do rozwoju na pocz. XIX w. Istotną rolę odegrało przyłączenie Gruzji do Rosji (1801). Tbilisi stało się centrum muz. całego Zakaukazia. W 1851 otwarto teatr operowy, gdzie występowała gościnnie trupa włoska. Rozwijało się muzykowanie amatorskie, zakładano prywatne szkoły muz.; 1883 powstał w Tyflisie (ob. Tbilisi) oddział Ros. Tow. Muz., kierowany przez M. Ippolitowa-Iwanowa. Wraz z rozwojem tendencji narodowowyzwoleńczych rosło zainteresowanie muzyką lud. i rel.; publikowano liczne zbiory pieśni, zorganizowano pierwszy chór, pielęgnujący muzykę lud., i Tow. Filharmoniczne. W 1922 utworzono konserwatorium w Tyflisie. Początkowo w twórczości kompozytorów gruzińskich dominowały romanse i pieśni oraz opery. Ich twórcami byli: M. Balancziwadze, W. Dolidze, D. Arakiszwili. Najważniejszą postacią był Z. Paliaszwili, twórca podstaw stylu nar. w muzyce gruzińskiej, autor oper Abesalom i Eteri, Daisi, Latawra . W latach 20. i 30. XX w. powstały instrumentalne dzieła G. Kiladze, I. Tuskija, I. Gokieli i in. Na pierwszy plan wysunęły się postacie Sz. Mszwelidze, twórcy utworów symfonicznych (Zwiadauri ) i oper (Opowieść o Tariele, Desnica wielkiego mistrza ), i A. Balancziwadze, który dokonał syntezy tradycji nar. z artyst. tendencjami współcz. muzyki ros., tworzył utwory symfoniczne (I Symfonia ), koncerty fortepianowe, utwory kameralne, balety. Od poł. lat 40. przejawiali aktywność: O. Taktakiszwili, autor symfonii, koncertów, oper, utworów kantatowo-oratoryjnych; A. Maczawariani, autor utworów instrumentalnych, wokalno-instrumentalnych, baletów, romansów; R. Lagidze, twórca obrazu symfonicznego Saczidao, opery Lela, pieśni; S. Cincadze, zasłużony gł. w dziedzinie muzyki kameralnej (9 kwartetów smyczkowych). Około poł. lat 50. nowe pokolenie kompozytorów nawiązało ściślejsze kontakty ze współcz. muzyką zachodnioeur.; do tej generacji należą: A. Kwernadze, N. Gabunia, N. Mamisaszwili, W. Azaraszwili i in. Świeżością inwencji odznaczają się utwory symfoniczne G. Kanczeli, nawiązujące do śpiewów cerkiewnych i folkloru miejskiego. Godne uwagi są utwory na chór a cappella I. Keczakmadze, nadto opera rockowa I. Bardanaszwili Alternatiwa . Z wykonawców należy wymienić śpiewaków: Z. Andugaladze, Z. Sotkilawa, C. Tatiszwili i P. Buczuladze, skrzypków M. Iaszwili i L. Isakadze, dyrygenta Dż. Kachidze, pianistkę E. Wirsaladze. Muzyka ludowa. G.m. ludowa wchodzi w skład muzyki narodów kaukaskich i zajmuje w niej czołową pozycję. Wielką rolę w jej ukształtowaniu odegrała kultura sąsiedniej Armenii. Związek z muzyką arabską był stosunkowo niewielki. Najstarsze informacje o instrumentach muz. i pieśniach pochodzą sprzed 3 tys. lat. Już w VIII–IV w. p.n.e. źródła wspominają o pieśniach pracy i pieśniach korowodowych. Dawny rodowód mają również pieśni obrzędowe i pieśni-wypominki. Artyści uprawiający twórczość pieśniowo-poet. towarzyszyli sobie grą na wołynce (dudy); zwano ich mestwiri. Wśród gatunków na pierwszy plan wysuwa się epos bohaterski, pieśni i tańce wojenne, często wykonywane z różnymi akcesoriami (np. z szablami, nożami), o ostro pulsujących rytmach, z popisami akrobatycznymi. Zróżnicowane instrumentarium wskazuje na spuściznę staroż. Wschodu: pandora, harfa zw. czang, trąbka zw. buki. Nie brak jednak instrumentów rodzimych, jak rogi (związane z muzyką wojsk.), dudy zw. cziboni, instrumenty w rodzaju fletni Pana. Specyficzną cechą muzyki gruzińskiej są dawne formy wielogłosowości (zazwyczaj trzygłos polegający na współdziałaniu burdonu w głosie najniższym z partiami melodycznymi głosów wyższych). Pieśni wielogłosowe są wykonywane przez mężczyzn (solista i chór, tercet, tercet i chór, 2 tercety korespondujące). Zwraca uwagę brak chromatyki oraz tłumionej barwy brzmienia; odznacza się ono klarownością. Charakterystyczne jest bogactwo gatunków oraz wyraźne wątki mitol. (np. mit o Prometeuszu).

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 15:48 Alexandre Desplat Travel to the Island
  • 15:51 Lalo Schifrin Mission Impossible - Theme
  • 15:55 Harry Gregson-Williams Making Water
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 281, Sunday, 12 May 2019
  • 1
    Lady Gaga / Bradley Cooper
    Narodziny gwiazdy
    Shallow
  • 2
    Michał Lorenc
    Psy
    Kołysanka
  • 3
    Elton John
    Faworyta
    Skyline Pigeon
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic