Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

FUGA

fuga [wł. < łac. ], forma imitacyjna ( imitacja), zarówno instrumentalna, jak i wokalna, o ściśle ustalonej liczbie głosów (2–8, najczęściej jednak 3-, 4- lub 5-głosowa), wykorzystująca różnorodne środki techniki polifonicznej, podporządkowane określonym założeniom tonalnym; Rozwinęła się w XVIII w. z różnych form przeimitowanych, takich jak: ricercar, capriccio, fantazja. W XIV–XV w. f. nazywano kanon, imitację; dosłownie „fuga” znaczy ucieczka (tematu w głosach). F. rozpoczyna się tematem (zw. dux lub proposta) prowadzonym przez jeden głos, podjętym następnie w tzw. odpowiedzi (zw. comes lub risposta) głosu drugiego — przy jednoczesnym kontrapunkcie głosu pierwszego; podobnie wchodzą pozostałe głosy. Pierwsze przeprowadzenie tematu przez wszystkie głosy f. nazywa się ekspozycją. Między tematem a odpowiedzią zachodzi stosunek harmoniczny toniczno-dominantowy; rozróżnia się odpowiedź tonalną (zachowującą jedynie stosunki harmoniczne tematu) i realną (odwzorowującą dokładnie strukturę interwałową tematu). W dalszych przeprowadzeniach tematu następują często zmiany tonacji, zmiany kontrapunktów, są stosowane różne rodzaje imitacji i ich kombinacje: augmentacja, dyminucja, inwersja, rak (ruch wsteczny), rak w inwersji; w końcowym ogniwie f. występuje często tzw. stretto (imitacja ścieśniona, czyli kanon tematu). Między przeprowadzeniami tematu (także między jego wystąpieniami) występują łączniki lub epizod. F. mogą być 1-, 2- lub wielotematowe; mogą występować jako utwory samodzielne lub jako części cyklu sonatowego, wariacji, oratorium, opery, mszy. W okresie baroku f. instrumentalną, gł. organową, poprzedzano najczęściej preludium, toccatą lub fantazją. Doskonały kształt artyst. osiągnęła forma f. w dziełach J.S. Bacha (Kunst der Fuge ); posługiwali się nią także kompozytorzy XIX i XX w., zwłaszcza w cyklicznych formach wokalno-instrumentalnych. Fugato to odcinek utworu muz. wprowadzający imitację tematu w poszczególnych głosach na wzór f., będący najczęściej tylko jednym przeprowadzeniem tematu; fughetta to f. małych rozmiarów, najczęściej 2–3-głosowa.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 00:36 Ludwig van Beethoven Symphony No.7 in A major Opus 92 (4)
  • 00:44 Jean-Baptiste Lully Canarie
  • 00:46 Georges Bizet Carmen (Pieśń Toreadora)
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 281, Sunday, 12 May 2019
  • 1
    Lady Gaga / Bradley Cooper
    Narodziny gwiazdy
    Shallow
  • 2
    Michał Lorenc
    Psy
    Kołysanka
  • 3
    Elton John
    Faworyta
    Skyline Pigeon
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic