Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

FILMOWA MUZYKA

filmowa muzyka, jeden z głównych składników dzieła filmowego, niekiedy też funkcjonujący samodzielnie. Wraz z innymi składnikami dzieła filmowego (warstwą wizualną, słowną i efektami akustycznymi) zapisanymi na tym samym nośniku i wspólnie odtwarzanymi muzyka filmowa współdziała w kształtowaniu treści i formy za pomocą środków onomatopeicznych, ekspresyjnych i symbolicznych. Z jednej strony muzyka filmowa może być komponowana do określonego filmu, a jej właściwości (forma, faktura, instrumentacja, nastrój) — podporządkowane treści scenariusza; częstą praktyką jest też adaptowanie do filmu gotowej muzyki (autonomicznej); z drugiej strony sam film może być inspirowany muzyką: właściwościami formalnymi lub treściami programowymi utworów muzycznych, librettami musicali, oper itp. W epoce filmu niemego muzyka istniała osobno, była grana na żywo (zwykle przez pojedynczych instrumentalistów, choć w prestiżowych kinach występowały nawet orkiestry symfoniczne), później odtwarzano ją z płyt gramofonowych. Współcześnie muzyka filmowa — oczyszczona z efektów akustycznych i zintegrowana wewnętrznie — może funkcjonować również poza kinem, wtórnie. W przeciwieństwie do kompozycji samodzielnych muzyka filmowa ma formę otwartą, wewnętrznie rozluźnioną, często pozbawioną wyraźnego początku i końca. Umożliwia to scalanie jej z pozostałymi warstwami dzieła filmowego dzięki zabiegom technicznym: cięciom, nagłaśnianiom lub wyciszaniom, przerywaniu; ostateczny kształt muzyki filmowej powstaje na etapie montażu, kiedy muzyka do filmu przekształca się w muzykę w filmie. W trakcie produkcji filmu muzyka może wyprzedzać powstanie obrazu, a nawet być podstawą filmowania i montażu (playback) lub przeciwnie — powstawać do gotowego obrazu (postsynchronizacja). W dziele filmowym muzyka pełni różnorodne funkcje: stanowi przeciwwagę dla wrażeń wzrokowych, wyznacza lub podkreśla rytm zdarzeń (taniec, ruch postaci w burlesce, figur w obrazie abstrakcyjnym), wywołuje nastrój, ujawnia stany wewnętrzne postaci, określa stosunek jej autora do przedstawionych sytuacji; wchodzi w różne relacje semantyczne z elementami wizualnymi (czasami akustycznymi: słowem, dźwiękiem naturalnym) — od ścisłej zgodności sensu (synchroniczności zdarzeń), przez komentowanie i interpretację (np. dopowiadanie stanów psychicznych), antycypację zdarzeń (wyprzedzanie sekwencji wizualnych), aż po samodzielną narrację (kontrapunkt wobec pozostałych warstw). W filmie współczesnym dominuje zasada kontrapunktu, który buduje się za pomocą asocjacji (analogii), antytezy (wzmocnienia treści dzięki kontrastowi) i motywów przewodnich. Muzyka może istnieć wewnątrz kadru jako składnik świata przedstawionego, obecny w sposób jawny lub domyślny w samym obrazie (np. grający muzyk, tańcząca para, zasłuchani ludzie), albo też stanowić zewnętrzne narzędzie opisu, niezwiązane materialnie z obiektami. W epoce filmu niemego muzyka wspomagała odbiór fabuły, a także zagłuszała terkotanie aparatury. Ilustracja dźwiękowa była improwizowana lub kompilowana, czemu służyły zawierające często fragmenty popularnych utworów katalogi efektów muzycznych odpowiadających najróżniejszym scenom i sytuacjom dramaturgicznym, takim jak pocałunek, noc, walka, pościg itd. Pojawiały się też kompozycje tworzone do konkretnych filmów niemych, niekiedy przez wybitnych autorów: C. Saint-Saënsa (Zabójstwo księcia Gwizjusza 1907), A. Honeggera (Koło udręki 1923), D. Milhauda (Nieludzka 1924). Do wczesnych filmów dźwiękowych muzykę filmową pisali m.in. D. Szostakowicz (w latach 20. pracował jako pianista taper w leningradzkich kinach) i S. Prokofiew. O, Lucky Man 1972, z muzyką A. Price’a); w serialach jest czynnikiem identyfikującym, wzmacniającym poczucie ciągłości. Szczególne funkcje treściowe, dramaturgiczne i formalne pełni muzyka w różnych odmianach filmu muzycznego: w obrazach biograficznych staje się jedną z postaci dramatu (Młodość Chopina A. Forda, 1952, z muzyką K. Serockiego, Amadeusz M. Formana, 1984). Ekranizacja opery lub musicalu jest podporządkowana partyturze i librettu, a medium filmowe służy przezwyciężaniu ograniczeń inscenizacyjnych, zwłaszcza przestrzennych (Don Giovanni P. Brooka, musical G. McDermonta Hair 1979 w reżyserii Formana). W dziełach rozwijających ideę „korespondencji sztuk” (tzw. muzyka wzrokowa, symfonie wizualne), wewnętrzna kompozycja kadru oraz rytmiczno-czasowa organizacja ujęć i montażu są wyznaczane przez partyturę dźwiękową (Symfonia diagonalna i Symfonia horyzontalna V. Eggelinga). Skojarzenia onomatopeiczne są podstawą fabularyzacji muzyki, tj. tworzenia akcji wizualnych sterowanych cechami utworu (tempem, rytmem, dynamiką itd.), czasami fabularyzacji sugerowanej tytułem lub wskazówkami programowymi (Menuet Mozarta O. Fishingera, liczne animacje z wytwórni Disneya). W 2. połowie XX w. muzyka, jako ważny element życia młodzieży, stała się kanwą, a nawet swoistym bohaterem filmów wyrażających ideologię i estetykę kontrkultury (Hair, filmy oparte na piosenkach zespołu The Beatles: Help, Żółta łódź podwodna, na albumie zespołu Pink Floyd: The Wall w reżyserii A. Parkera). Film sięga chętnie po przeboje, ale także wiele melodii filmowych staje się przebojami (np. skomponowany przez K.J. Alforda marsz z filmu D. Leana Most na rzece Kwai 1957, temat F. Laia z Love story A. Hillera 1970, motyw przewodni N. Roty z Ojca chrzestnego F.F. Coppoli 1972). Muzyka filmowa nie tworzy odrębnego stylu ani form; jej cechy zależą od indywidualnego stylu kompozytora i gatunku uprawianej przez niego muzyki (np. symfonizm — W. Kilar, J. Williams, jazz — K. Komeda-Trzciński, M. Davis, muzyka elektroniczna — Vangelis, E. Serra), także od przyjętych założeń (np. sposobu narracji i osadzenia w realiach historyczno-kulturowych przez archaizację, użycie egzotycznych instrumentów itp.). Niektóre gatunki filmowe (western, kryminał, melodramat) preferują określony typ środków muzycznych — instrumentarium, formę, fakturę. Mody, szkoły lub kierunki filmowe mogą również kształtować charakter muzyki filmowej, np. w latach 40. dominowała muzyka filmowa oparta na wzorach XIX-wiecznej symfoniki, do czego w dużym stopniu przyczynił się D. Tiomkin, autor muzyki do ponad 100 filmów (m.in. W samo południe F. Zinnemana 1952, Rio Bravo H. Hawksa 1959). W latach 60. znaczny wpływ na brzmienie i funkcje muzyki filmowej miał rozwój techniki elektroakustycznej i filmowej; jeszcze większe zmiany wprowadziła w latach 90. technika komputerowa. Rekordzistą pod względem liczby opracowań muzycznych jest M. Steiner (ponad 300 filmów). Do znanych twórców muzyki filmowej należą: M. Legrand, Ch. Mangione, E. Morricone, Rota, M. Theodorakis, Williams, a spośród Polaków: B. Kaper (ok. 150 filmów w USA, m.in. Dzień na wyścigach braci Marx 1937, Szkarłatne godło odwagi J. Hustona 1951, Lili Ch. Waltersa 1953 — Oscar za muzykę), Kilar (ok. 100 filmów, m.in. K. Kutza, K. Zanussiego, A. Wajdy, R. Polańskiego, Coppoli), H. Wars (95 obrazów; oprócz przedwojennych polskich ok. 40 w USA), Z. Preisner (głównie do filmów K. Kieślowskiego), J.A.P. Kaczmarek (ponad 30 filmów, m.in. Całkowite zaćmienie, Plac Waszyngtona, Trzeci cud A. Holland, Niewierna A. Lyne’a, Marzyciel M. Forstera — 2004 Oscar za muzykę), M. Lorenc; autorami muzyki filmowej są też: T. Baird, H. Kuźniak, A. Markowski, K. Penderecki, K. Serocki, Z. Turski, A. Walaciński. Zobacz też teledysk.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 05:03 Piotr Czajkowski Dziadek do orzechów (Walc kwiatów)
  • 05:09 Ennio Morricone Nostalgia / Looking for You
  • 05:13 Sebastian de Yradier y Salaverri La Paloma
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 299, Sunday, 1 December 2019
  • 1
    John Barry
    Tańczący z wilkami
    The John Dunbar Theme
  • 2
    Alan Silvestri
    Forrest Gump
    Suita
  • 3
    Łukasz Pieprzyk
    Legiony
    Zakończenie
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic