Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

ESTOŃSKA MUZYKA

estońska muzyka, kultura muzyczna Estończyków. Muzyka profesjonalna. Udokumentowane początki muzyki estońskiej sięgają XIII w. (pieśni wikingów i in. pieśni śpiewane przez mężczyzn). Charakterystyczny dla tej muzyki jest śpiew chóralny (hymny), dawniej uprawiany zwł. przez luterańskie kongregacje oraz przez bractwa zakonne, które 1729 dotarły do Estonii. W latach 60. XIX w. powstawał obfity repertuar pieśni patriotycznych; 1869 odbył się w Turku pierwszy Estoński Festiwal Pieśni Patriotycznej; kolejne festiwale (1891, 1894, 1896) zorganizował, w okresie nasilającej się rusyfikacji, muzyk-samouk, K.A. Hermann. W kultywowaniu estońskiej pieśni wyróżniła się M. Härma. Pierwsza estońska orkiestra symfoniczna powstała 1900 w Dorpacie (ob. Tartu) pod dyrekcją A. Läte. Pierwszym twórcą wielkich form (m.in. oratorium Des Jona Seundung ) był R. Tobias. W 1905 powstała grupa kompozytorów Noor Eesti (Młodzi Estończycy), zafascynowana kulturą francuską. W tym czasie do Estonii przeniknęły nowe prądy, których wyrazicielem był M. Saar, autor kilku skomponowanych 1909 utworów atonalnych. W tym samym roku A. Lemba stworzył pierwszą estońską symfonię i pierwszą operę, Córka Lembitusa, a A. Kapp skomponował 1906 — z okazji otwarcia profesjonalnych scen w Dorpacie i Tallinnie — Suitę opartą na motywach estońskich. Muzyka chóralna osiągnęła najwyższy poziom w patriotycznych utworach K. Türnpu, Saara i C. Kreeka. W 1919 założono w Tallinnie konserwatorium (od 1993 Talliński Uniw. Muz.). W latach niepodległości (1920–40) zasłużył się Kapp, nauczyciel G. Erneskasa, mistrza pieśni chóralnej, i E. Kappa, kompozytora oper, baletów, symfonii. Cenionym twórcą wielkich form orkiestrowych i kameralnych, a także pierwszego estońskiego koncertu skrzypcowego (1934) był, działający w Tartu, wychowawca wielu kompozytorów estońskich, H. Eller. Do jego uczniów należał E. Tubin, twórca m.in.: 10 symfonii, koncertów, pierwszego estońskiego baletu Goblin (1940) i 2 oper. Po II wojnie świat. życie muz. Estonii rozwijało się, mimo trwającej do 1991 okupacji sowieckiej i wyjazdu wielu kompozytorów na emigrację, m.in.: J. Aawika, a także twórców wielu pieśni dla dzieci — R. Toi i K. Raida. Innymi wybitnymi uczniami Ellera byli: E. Oja, J. Bleive, wiodąca postać środowiska muz. Tartu, A. Garchnek, J. Koha, J. Rääts, H. Jurisalu, A. Pärt, którego muzyka zyskała świat. rozgłos, A. Poldmäe i L. Sumera — autor 3 symfonii i baletu. Saar wykształcił kompozytorkę E. Mägi. E. Tamberg, wychowanek E. Kappa, jest twórcą 3 oper, 3 baletów, 3 oratoriów; V. Tormis, uczeń M. Szebalina w Moskwie, nawiązuje do folkloru; K. Sink, twórca muzyki rel. (msze), posługuje się techniką aleatoryczną ( aleatoryzm). Wśród kompozytorów debiutujących od lat 70. XX w. na uwagę zasługują: M. Kuulberg, zw. estońskim Hindemithem, R. Kangro, autor utworów orkiestrowych, scenicznych i kameralnych, R. Espere, twórca baletów, E.-S. Tüür, autor symfonii, oraz U. Sisask, kompozytor wielkich form chóralnych. Ludowa muzyka estońska wykazuje znaczne zróżnicowanie regionalne i hist.; w warstwie najstarszej są widoczne nawiązania do muzyki Finów, Czeremisów, Mordwinów i in. W kultywowaniu tradycji pieśniowej ważną rolę odgrywają kobiety. Muzyka lud. jest w zasadzie monofoniczna; burdonowy wielogłos występuje tylko w niektórych południowych regionach. W dawniejszych pieśniach obrzędowych (weselnych, kołysankach, opłakiwaniach zmarłych), pieśniach pracy i in. tekst nie ma budowy zwrotkowej, lecz stychiczną lub zdaniową, ambitus melodii jest wąski (tercja–kwinta), rytmika recytatywna, często trocheiczna, melodia oparta na litanijnej zasadzie formowania. W niektórych okolicach w poszczególnych gatunkach pieśniowych występują różne refreny (np. w weselnych kaske, kasike) lub okrzyki (w pasterskich). Pieśni epickich i hist. prawie nie ma. Charakterystyczną formą pieśniową są runy, zawsze jednogłosowe, o rytmice sylabicznej, często pentatoniczne, wykonywane zazwyczaj solowo przez śpiewaka, po którym poszczególne wiersze powtarza chór; związek tekstu z melodią jest w runach luźny, tzn. do jednej melodii można śpiewać różne teksty. Oprócz skal wąskozakresowych występują skale dur i moll, a także frygijska i miksolidyjska. Metrorytmika jest zróżnicowana (liczne metra dwumiarowe). Od XIX w. (i wcześniej) zaznaczały się wpływy zachodnioeur., zwł. niem. (rymowanie, stroficzna budowa, większy ambitus), a także rosyjskie. Wśród instrumentów jest ważny reliktowy strunowy kannel, służący do gry solowej i towarzyszenia przy śpiewie; liczne są instrumenty dęte — piszczałki, trąby pasterskie, rogi kozie, dudy, oraz strunowe smyczkowe — chijukannel, moldpill. Od końca XVIII w. coraz popularniejsze stają się skrzypce, a od końca XIX w. — harmonia. Dawne tańce były grupowe (ringtantsud, sabatansbud), w powolnym tempie; w XIX w. pojawił się zwyczaj tańczenia parami (labajalg, krakowiak), w tempie szybkim. Pierwsze opublikowane zapisy pieśni pochodzą z końca XVIII w. (J.G. Herder). Do ważniejszych zbieraczy i badaczy muzyki lud. należeli w XIX w.: A.H. Neus, K.R. Jakobson, A. Tomson, K.A. German, a w XX w.: O. Kallas, A. Launis, H. Tampere, O. Loorits (łącznie zgromadzono ok. 20 tys. zapisów melodii).

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 13:51 Hans Zimmer The Da Vinci Code Orchestra Suite: Part 3 – Chevaliers De Sangreal
  • 14:03 Bruce Channel Hey! Baby
  • 14:05 Axel F
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 297, Sunday, 17 November 2019
  • 1
    John Barry
    Tańczący z wilkami
    The John Dunbar Theme
  • 2
    Alan Silvestri
    Forrest Gump
    Suita
  • 3
    Łukasz Pieprzyk
    Legiony
    Zakończenie
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic