Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

DYRYGOWANIE

dyrygowanie, kierowanie zespołem wykonującym utwór muzyczny. Rozwój d. przebiegał wraz z rozwojem muzyki zespołowej i wzrostem trudności interpretacyjnych. W średniowieczu kantor (regens chori), czyli kierownik chóru wykonującego jednogłosowy chorał gregoriański, ograniczał się do przypominania przebiegu melodii ruchami ręki (tzw. cheironomia). W polifonicznej muzyce menzuralnej (której rytm był wymierny; menzuralna notacja) d. polegało na uzgadnianiu przebiegu rytmicznego głosów; dyrygent wybijał ręką takt, odmierzając stałą jednostkę rytmu i tempa, tzw. brevis, której czas trwania określano jako „oddech lub krok spokojnie idącego człowieka” (ok. 70–80 uderzeń na min). Rozwój zespołów, zwłaszcza instrumentalnych, wpłynął na poszerzenie zakresu zadań dyrygującego. Zespołem kierował muzyk realizujący na klawesynie partię basso continuo. W dużych zespołach operowych podawano takt i tempo za pomocą głośnego d. (np. J.B. Lully dyrygował, uderzając laską o podłogę). Kiedy we wczesnym klasycyzmie ze składu orkiestry usunięto klawesyn, pojawiły się próby przejęcia roli dyrygenta przez koncertmistrza, co jednak pozbawiało orkiestrę najlepszego skrzypka; dlatego praktyka ta utrzymała się dłużej tylko w małych zespołach typu salonowo-kawiarnianego. Już w XVIII w. pojawili się dyrygenci prowadzący zespoły za pomocą umownych ruchów rąk; zwykle trzymali oni w ręku smyczek, rulon nut, wreszcie pałeczkę, zw. batutą (taki sposób d. obowiązuje — z pewnymi modyfikacjami — do dziś). Jednocześnie wzrosła rola dyrygenta, odpowiedzialnego nie tylko za zgodne pod względem rytmicznym wykonanie utworu, lecz także za jego artyst. interpretację, przygotowaną w czasie prób przed publicznym wykonaniem. Nie brakowało przy tym głosów kryt., wskazujących, że gestykulacja dyrygenta przeszkadza w odbiorze utworu (R. Schumann o koncertach F. Mendelssohna-Bartholdy’ego). W XX w. niektórzy dyrygenci orkiestrowi powracają do d. bez pałeczki; w ten sposób dyrygują na ogół dyrygenci chórów a cappella. Niektóre współcz. utwory wymagają obecności 2 lub więcej dyrygentów. W muzyce awangardowej, zwłaszcza tworzonej techniką aleatoryczną ( aleatoryzm), d. jest niekiedy wspomagane odmierzaniem przebiegu jednostek czasowych za pomocą metronomu. Dyrygentura, umiejętność i sztuka d., także przedmiot nauczania, klasa, wydział w konserwatoriach.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 05:08 Polowanie na tygrysa
  • 05:10 Wojciech Kilar Portrait of a Lady - Epilog
  • 05:15 Hector Berlioz Potępienie Fausta (Marsz węgierski)
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 286, Sunday, 23 June 2019
  • 1
    Daniel Bloom / Leszek...
    Słodki koniec dnia
    Poetessa
  • 2
    Elton John
    Król lew
    Can You Feel The Love Tonight
  • 3
    Lady Gaga / Bradley Cooper
    Narodziny gwiazdy
    Shallow
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic