Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

DRUK NUTOWY

druk nutowy, odmiana druku wykorzystywana do powielania zapisu utworów muzycznych. Wprowadzenie d.n. przypada na 2. poł. XV w., wkrótce po wynalezieniu czcionek drukarskich (Biblia J. Gutenberga 1455). Najpierw drukowano wyłącznie linie, wpisując nuty ręcznie; 1476 Hahn wprowadził czcionki nut wg notacji chorałowej (nota quadrata), drukowanych w kolorze czarnym na czerwonych liniach (wyd. w Rzymie Missale Romanum ); za nim poszli J. Reyser (Würzburg), O. Scotus (Wenecja) i in. O. dei Petrucci zastosował na pocz. XVI w. w Wenecji druk podwójny do notacji menzuralnej, uzyskując (przy użyciu czcionek metalowych) druki o wyjątkowej perfekcji (Odhecaton 1501); podobne rezultaty osiągnął w tej technice P. Schoeffer w Moguncji (Tabulatura A. Schlicka, 1512); P. Attaignant zlikwidował 1527 w Paryżu druk podwójny, wprowadzając czcionki P. Haultina, które łączyły znak nutowy z przynależnym mu wycinkiem pięciolinii. Technika ta, stosowana powszechnie do poł. XVII w., ustąpiła z czasem technikom graficznym, by odrodzić się częściowo w poł. XVIII w., dzięki ulepszeniom zastosowanym 1755 przez G.I. Breitkopfa w Lipsku (czcionki cząstkowe). Typografia nutowa (typografia) była stosowana w różnych odmianach niemal do końca XX w., prawie wyłącznie jednak do druku śpiewników lub przykładów nutowych w książkach. Jednocześnie stosowano techniki graficzne. Od wyd. 1487 w Bolonii Musices opusculum N. Burtiusa przykłady nutowe w traktatach teoret. odbijano zazwyczaj z drzeworytów; A. Antiquis użył 1516 w Rzymie do powielenia nut techniki miedziorytniczej (kupfersztych), dopiero jednak od czasu zastosowania przez S. Verovio (Diretto spirituale 1586) zaczęła się ona rozpowszechniać. Z czasem płyty miedziane zastąpiono cynkowymi, a rylec stemplami i młotkami wynalezionymi 1730 przez J. Washa. W 1799 A. Senefelder zastosował do druku nut wynalezioną przez siebie technikę litograficzną (na specjalnym kamieniu), która, użyta samodzielnie, nie dała zadowalających rezultatów (stosuje się ją jeszcze czasem do powielania nut pisanych); połączona ze sztychem, jako jego uzupełnienie, opanowała niemal całkowicie nutową produkcję wydawniczą świata. Ewolucja, jakiej podlegała, była związana gł. z przemianą techniki litograficznej w offsetową (fotolitografia). W 1959 podjęto w Stanach Zjedn. próby zastosowania przy pisaniu nut maszyn elektronicznych. Od lat 90. coraz powszechniejsze staje się pisanie i drukowanie nut za pomocą specjalnych programów komputerowych. W Polsce d.n. pojawił się na pocz. XVI w.; w drukowanych w Krakowie u J. Hallera, F. Ungera i H. Wietora traktatach S. Monetariusa (Epitoma utriusque musices ok. 1515) i Sebastiana z Felsztyna (Opusculum musices mensuralis ok. 1515) stosowano drzeworyt; od poł. XVI w. zaczęto — przy druku pieśni wielogłosowych Wacława z Szamotuł, C. Bazylika, M. Gomółki, K. Klabona i in. — stosować typografię nutową. Przodowali w niej M. Siebeneycher, M. Wierzbięta i Ł. Andrysowicz z Krakowa. Kancjonały dysydenckie z nutami ukazywały się m.in. w Toruniu, Gdańsku, Królewcu, Wilnie, Nieświeżu, Brześciu, Pińczowie, Szamotułach. W XVII w. nastąpił upadek drukarstwa nutowego. Pierwszą w Polsce sztycharnię nut prowadził ok. 1770 w Warszawie J. Engel (Mélanges de Musique 1773); P. Zawadzki wynalazł 1780 ulepszenia druku czcionkowego. Od 1803 działała w Warszawie sztycharnia, zał. przez J. Elsnera, I. J. Cybulskiego i A. Płacheckiego (seria wydawnicza Wybór pięknych dzieł muzycznych ); od 1820 zaczęły pojawiać się tamże zakłady litograficzne: L. Letronne’a, I. Klukowskiego, M. Fajansa i in. oraz nowe sztycharnie (szczególnie od 2. poł. XIX w.), m.in. R. Friedleina oraz Gebethnera i Wolffa. Większość wydawców pol. korzystała jednak do wybuchu II wojny świat. ze sztycharni i drukarni zagranicznych (C.G. Röder w Lipsku, J. Eberle w Wiedniu i in.), a utwory kompozytorów pol. ukazywały się najczęściej albo obcym nakładem, albo obcym sztychem i drukiem. W 1945 powstało w Krakowie Pol. Wydawnictwo Muz., które drukowało nuty techniką offsetową. Były one kreślone na kalce techn., częściowo przez specjalne maszyny do pisania nut.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 04:56 Johann Strauss II Annen-Polka
  • 05:00 Aram Chaczaturian Waltz ze suity baletowej Masquerade
  • 05:04 Sergiusz Rachmaninow II Koncert fortepianowy (2)
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 293, Sunday, 20 October 2019
  • 1
    Henry Mancini / Audrey Hepburn
    Śniadanie u Tiffaniego
    Moon River
  • 2
    Kortez
    Kamerdyner
    Stare drzewa
  • 3
    John Barry
    Tańczący z wilkami
    The John Dunbar Theme
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic