Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

CYKLICZNA FORMA

cykliczna forma, forma muz. złożona z 2 lub więcej części; w tym znaczeniu f.c. jest przeciwieństwem formy jednoczęściowej. Istotą f.c. jest następstwo części zróżnicowanych agogicznie, rytmicznie, metrycznie, melodycznie, a często nawet harmonicznie i fakturalnie. Owe różnice są przyczyną kontrastu wyrazowego, który zachodzi między poszczególnymi ustępami. Mimo że każda część z osobna stanowi zamkniętą całość i na ogół kończy się pełną kadencją, f.c. nie jest przypadkowym zbiorem samodzielnych utworów, lecz org. przebiegiem muz., w którym wszystkie części mają do spełnienia ściśle określone zadanie. Tak więc między częściami istnieje zależność wyrażająca się zarówno w narastaniu kontrastów, jak i ich rozwiązywaniu. Liczba ustępów w f.c. waha się 2–7 (niekiedy więcej). Poszczególne części bywają formowane na podstawie wszystkich podstawowych schematów formalnych (forma dwuczęściowa, trzyczęściowa, wariacyjna, sonatowa, rondo). Ponadto o postaci odcinków decyduje charakter f.c., np. w koncercie opierają się one na technice koncertującej, w suicie są na ogół tańcami. Do głównych f.c. należą: suita, sonata (solowa i kameralna, np. sonata skrzypcowa, trio, kwartet itp.), symfonia, koncert, divertimento (i formy pokrewne, jak kasacja, serenada). Zwartość f.c. bywa rozmaita; w niektórych utworach związek między częściami jest dość słaby i trudny do uchwycenia. Często jednak stosuje się specjalne środki kompozytorskie, które służą silniejszemu zespoleniu części, np.: wprowadza się we wszystkich częściach wspólny lub podobny materiał tematyczny, usuwa się cezury między ustępami (wówczas utwór wykonuje się bez przerw, a poszczególne części przechodzą płynnie jedna w drugą, czasem za pośrednictwem łącznika), wprowadza się w dalszych częściach nawiązania melodyczne do poprzednich odcinków. W skrajnych przypadkach f.c. zbliża się do formy jednoczęściowej, wskutek czego rozróżnienie obu pojęć staje się trudne lub nawet niemożliwe. Z drugiej strony na gruncie form w zasadzie jednoczęściowych już w XVII w. zarysowała się tendencja do kształtowania cyklicznego (np. w fudze, toccacie, capricciu, w XVIII i XIX w. także w fantazji i rapsodii). Również w tych przypadkach rozróżnienie formy jednoczęściowej i f.c. jest często niemożliwe. Specjalny rodzaj f.c. stanowią pary utworów o podobnym lub kontrastowym charakterze (np. para tańców, preludium i fuga), przez niektórych autorów nie zaliczane do f.c. O f.c. można mówić również w odniesieniu do złożonych form wokalnych i wokalno-instrumentalnych (np. kantata, opera, oratorium, msza); tam jednak o cykliczności dzieła decyduje struktura tekstu słownego oraz koncepcja dram. lub liturgiczna, a nie tylko konstrukcja muzyczna.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 13:51 Hans Zimmer The Da Vinci Code Orchestra Suite: Part 3 – Chevaliers De Sangreal
  • 14:03 Bruce Channel Hey! Baby
  • 14:05 Axel F
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 297, Sunday, 17 November 2019
  • 1
    John Barry
    Tańczący z wilkami
    The John Dunbar Theme
  • 2
    Alan Silvestri
    Forrest Gump
    Suita
  • 3
    Łukasz Pieprzyk
    Legiony
    Zakończenie
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic