Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

CHIŃSKA MUZYKA

chińska muzyka, kultura muzyczna Chińczyków. M.ch. odznacza się wyjątkową odrębnością, co wynika w znacznym stopniu z jej związku z religią i filozofią, które narzuciły niezmienne normy, miary, zakazy i nakazy. Wiara w nadprzyrodzoną siłę, oddziaływanie społ. i wychowawcze muzyki przyczyniły się do otoczenia jej kultem. Stąd ogromny rozkwit kultury muz. staroż. Chin, typowe dla niej ograniczenia, kultywowanie tylko pewnych gatunków, rodzajów opracowania, instrumentów, jej rygorystyczny konserwatyzm i archaizm. Pomimo nieprzerwanej tradycji można rozróżnić w muzyce chiń. 2 fazy rozwojowe: od zamierzchłych początków do 220 (dynastie: Zhou ok. 1122–256 p.n.e., Han 206 p.n.e.–220 n.e.) i od 220 n.e. (m.in. dynastie: Tang 618–907, Song 960–1279, Yuan 1279–1368, Ming 1368–1644, Qing 1644–1911) do okresu nowoż. przemian i rewolucji komunistycznej. Pentatoniczny system tonalny Uważa się go za jedną z najistotniejszych przyczyn odrębności muzyki chiń.; wyznacza on zwroty melodyczne oraz interwały harmoniczne. Dominacja następstw sekund i tercji oraz sekund i kwarty jest bardzo wyraźna. Skala pentatoniczna jest jednak typowa dla wielu dawnych kultur, nie tyle więc samo jej występowanie, ile wyjątkowa „wierność” pentatonice, aktualna do dzisiaj, jest cechą specyficznie chiń., podobnie jak dominacja słowa nad melodią. Recytatyw jest formą podstawową liryki wokalnej i dominuje w operze. W rytmice uderza surowa prawidłowość: metrum dwumiarowe ma bezwzględną przewagę, trójmiar pojawia się sporadycznie. Wielogłosowość ogranicza się do swych prymitywnych przejawów: organum, burdonu, nieskomplikowanej heterofonii, kanonu; przypuszczalnie wielogłosowość była dawniej bardziej rozpowszechniona niż obecnie, związane z nią były instrumenty: k’in (qin, cytra) i szeng (organki ustne). Efekty dynamiczne (np. szokujące uderzenia gongów) oraz agogiczne (przyspieszenia i zwolnienia) przyczyniają się do wyodrębnienia części utworu. Barwa dźwięku ma w m.ch. znaczenie symboliczne. W zależności od pór roku ustalano strój oraz zestaw instrumentów (stąd rozwój transpozycji). Szczególne znaczenie mają maniery wykonawcze instrumentalne i wokalne, elementy ilustracyjne (np. naśladownictwo śpiewu ptaków). Teoria muzyki Eksperymenty pomiarowe na instrumentach, rozpowszechnione już w staroż. Chinach, doprowadziły do rozwoju teorii (zwł. w okresie dyn. Han). Próby ustalenia kamertonu (czyli dźwięku wzorcowego) przeprowadzano na dzwonach i piszczałkach od IV w. p.n.e.; system transpozycji i modulacji był rozbudowywany począwszy od II w. p.n.e. Pentatoniczny system tonalny interpretowano mitologicznie; wywodzić się miał z 2 szeregów piszczałek: męskich: c (mąż), d (syn), e (wnuk) i żeńskich: g (żona), a (synowa). Wnukowi nie wolno było wstępować w związki małżeńskie ze względu na zachowanie „właściwości rodu-brzmienia” — tak interpretowano zakaz wprowadzania półtonu. Szczegóły budowy instrumentów ustalano za pomocą obliczeń matematycznych. O istnieniu notacji wspomina się w I w. p.n.e. Podstawowy system skalowy (Gong — c, Shang — d, Jue — e, Zhi — g, Yu — a ) stanowił materiał dla następnych 4 modi, tworzonych kolejno od poszczególnych stopni (np. od d : d, e, g, a, c ). Skala mogła być transponowana od każdego stopnia dwunastostopniowej skali chromatycznej (wspominanej już w traktatach z III w. p.n.e.). W ten sposób uzyskiwano 60 tonacji pentatonicznych. O wprowadzeniu pienów (bian ), tj. półtonów uzupełniających do skali heptatonicznej, wspominał już Konfucjusz; wiążą się one z muzyką przybyszy, którą Konfucjusz określał jako „nową, piękną, ale niebezpieczną”. Szczególne rozpowszechnienie się heptatoniki (skali durowej) przypada na okres panowania mongolskiego (dyn. Yuan). W określaniu barw instrumentów ważne znaczenie miała liczba 8, która łączyła się także z porami roku (4 gł. i 4 przejściowe). Rodzaje i gatunki muzyczne Można wyodrębnić 5 rodzajów m.ch.: muzykę kultową, lirykę wokalną, muzykę operową, kameralną i lud. (zbadaną dopiero w niewielkim stopniu). Muzyka kultowa była wokalno-instrumentalna, wykonywana w świątyniach i ogrodach, także podczas bankietów (w związku z kultem przodków). W latach późniejszych (VII w.) wzrosła znacznie liczba wykonawców w zespołach (np. 180 lutni, 200 organków ustnych zw. szeng, 20 obojów, bębny, dzwony). Z muzyką kultową łączyły się tańce. Całość ceremonii wiązała się z uroczystościami państw., z epizodami z życia rodziny cesarskiej (np. narodziny potomka), z paradami wojsk. i i wychowaniem. Liryka wokalna wiąże się z muzyką kultową i operą. Jej wyraźny rozwój można śledzić od IV w. Szczególne zainteresowanie badaczy wzbudziła forma ci (pieśń). Opera chiń. rozwinęła się z 3 elementów: tańców kultowych, liryki wokalnej i mongolskiej pantomimy. Jej prapoczątki sięgają dyn. Han, a nawet Zhou; właściwa opera rozwijała się od XIV w. Istniało kilka stylów tej formy, zróżnicowanych historycznie i regionalnie (np. opera północnych i pd. Chin). Styl Kunqu (XVI w.) jest uważany za klas. (do niedawna istniało w Chinach stowarzyszenie kultywujące Kunqu ). Style Erhuang (XVIII w.) i Xibi (XIX w.) dotrwały we fragmentach do czasów obecnych. Przedstawienia operowe trwały wiele godzin, partie wokalno-instrumentalne i mówione (recytowane ze specyficzną manierą) przeplatały się z wirtuozowskimi partiami instrumentów melodycznych (np. fletu). Typowy zestaw instrumentów dawnej opery to flet lub skrzypce oraz 3 grupy perkusji: klapki drewniane, niecki metalowe, bęben (niekiedy także gong). Treścią były intrygi, czyhanie złych sił, ciemnych charakterów; później elementy mitol. i wierzeniowe (szamańskie) stopniowo znikają z opery. Muzyka kameralna rozwijała się w związku z rozpowszechnieniem instrumentów lutniowych (zwł. pipa) i z wpływami południowoperskimi. Muzyka lud. obejmuje pieśni pracy (bardzo rytmiczne, nierzadko wielogłosowe, np. w formie kanonu), pieśni kulisów, a także pieśni obrzędowe (weselne) i taneczne. Instrumentarium Instrumentarium m.ch. obejmuje 4 grupy: idiofony, membranofony, aerofony i chordofony. Stare dokumenty wyliczają rodzaje surowca, z jakiego były budowane instrumenty: kamień, ziemię (glinę), bambus, metal, drewno, jedwab i skórę. Istotną cechą instrumentarium chiń. jest występowanie różnorodnych idiofonów niemetalowych, np. litofonów (instrumentów kamiennych), dzwonów z drewnianą kołatką oraz instrumentów pocieranych (np. „tygrys” zaopatrzony na grzbiecie w drewnianą piłę, po której pociągano pałeczką), a także fletów glinianych typu okaryny. Te prastare instrumenty pochodzą prawdopodobnie jeszcze z neolitu i wiele z nich występuje tylko w Chinach (pewnych odpowiedników można szukać jedynie w instrumentarium Indian amer.). Występowanie tych instrumentów, ich mitologicznie uzasadniane zasady strojenia zdecydowały o specyficznej, niezwykłej dla Europejczyka barwie muzyki chińskiej. Dla nowszej muzyki typowy jest rozwój instrumentów szarpanych (lutnie) i smyczkowych (skrzypce przejęli Chińczycy od Mongołów) przy bogactwie perkusji (dzwony, gongi). Szczególnie wyraźne różnice występują między muzyką wschodnich i środkowych (właściwych Chin) a muzyką pn. i zach. Chin (Sinkiang), w których bardzo wyraźne są elementy obce (mandżurskie, mongolskie). Współczesna muzyka chińska Po 1912, a zwł. po rewolucji 1949, nastąpiły w m.ch. radykalne zmiany. Zdezaktualizowały się dawne normy i zakazy, powiększyła się znacznie liczba uprawianych gatunków i używanych instrumentów, wzrósł wpływ muzyki eur.; podjęto próby wypracowania nowego stylu, asymilującego zdobycze muzyki eur., lecz nawiązującego do tradycji chińskiej. Rozpowszechniły się formy wokalno-instrumentalne o szerokim oddziaływaniu społ. (opera, oratorium, kantata), muzyka programowa i ilustracyjna, nawiązująca do folkloru; nadal jest uprawiana muzyka kameralna na instrumenty szarpane, lutniowe (pipa) oraz muzyka ludowa. Szczególną popularnością cieszy się w Chinach muzyka eur. okresu romantyzmu o silnym ładunku emocjonalnym oraz eur. style nar. nawiązujące do folkloru. Po 1965 modyfikująco na muzykę chiń. wpłynęła nowa polityka, propagowana na fali „rewolucji kulturalnej”, dziś pomyślnie ograniczana. Do wybitnych współcz. kompozytorów chiń. należą m.in.: Xi Xinghai, Nin Er, Ma Sicong, Li Kequan, Ma Ke. Wybitnymi pianistami chiń. są Fou Ts’ong i Yin Cheng-tsung. W 1956 powstało w Pekinie Tow. Filharmoniczne.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 09:54 Miloš Karadaglić And I Love Her
  • 10:03 Gioacchino Rossini Fragment Uwertury do Wilhelma Tella
  • 10:06 John Williams Star Wars - Main Title
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 297, Sunday, 17 November 2019
  • 1
    John Barry
    Tańczący z wilkami
    The John Dunbar Theme
  • 2
    Alan Silvestri
    Forrest Gump
    Suita
  • 3
    Łukasz Pieprzyk
    Legiony
    Zakończenie
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic