Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

BUŁGARSKA MUZYKA

bułgarska muzyka, kultura muzyczna Bułgarów. Muzyka profesjonalna. O wysokim poziomie bułg. muzyki profesjonalnej przed XIV w. świadczą m.in. liczne źródła ikonograficzne. Chorał bułgarski zachował starosłow. formuły melodyczne i teksty, wywierając wpływ na śpiew cerkiewny szkoły kijowskiej (IX w.); powstały ośrodki śpiewu kośc. (Ochryda, góra Athos), przeciwstawiające się unifikującemu oddziaływaniu chorału bizant.; z XIII w. pochodzą najstarsze zachowane zabytki notacji neumatycznej. Pierwszym znanym z nazwiska kompozytorem bułgarskim jest I. Kukuzeł, reformator śpiewu bułgarskiego. Niewola turecka (XIV–XIX w.) zahamowała rozwój muzyki artyst.; rozwijała się jedynie muzyka lud.; muzyka profesjonalna zaczęła ponownie się kształtować w poł. XIX w. Powstały wówczas pierwsze bułgarskie orkiestry (Szumen 1851) i zespoły chóralne; pojawiły się tzw. pieśni odrodzenia, tworzone przez kompozytorów-samouków, jak D. Czintułow, D. Wojnikow. Po wyzwoleniu Bułgarii (1878) uaktywniło się życie muz.; zostali sprowadzeni czescy kapelmistrzowie, którzy opracowywali bułgarskie pieśni i tańce. Za twórcę nar. muzyki bułgarskiej uchodzi E. Manołow, autor pieśni chóralnych i utworów instrumentalnych; stworzył on również pierwszą bułgarską operę Siramachkinja [nędzarka ] (1900, niedokończona). Z folkloru i tradycji muzyki cerkiewnej czerpali: A. Badew, A. Bukureszliew, A. Morfow, P. Pipkow, D. Christow, A. Krystew. Najwybitniejszym bułgarskim kompozytorem operowym pocz. XX w. był G. Atanasow; jego opery: Borisław, Cweta, Kosara zapoczątkowały nar. szkołę operową. Z oper tego okresu wyróżniają się także Kamen i Cena I. Iwanowa i W. Kauckiego oraz Tachirbegowica D. Chadżigeorgiewa. Do pierwszych kompozytorów bułgarskich należą także: M. Koczew, P. Bojadżijew, B. Triczkow, J. Czeszmedżiew. Autorem pierwszej bułgarskiej symfonii (1918) jest N. Atanasow; suity na orkiestrę dętą tworzyli: A. Stojanow, Christow, Pipkow i in. Nowy etap w dziejach muzyki bułgarskiej zapoczątkowali kompozytorzy wykształceni w Niemczech, Francji i Włoszech, tacy jak: P. Stajnow, P. Władigerow, D. Nenow, W. Stojanow, L. Pipkow, M. Goleminow, P. Chadżijew; tworzyli oni, w latach 20. XX w., muzykę symfoniczą, operową, kameralną i solową. F. Kutew, jedyny, który zdobył wykształcenie w rodzinnym kraju, przetwarzał artystycznie rodzimy folklor. Do tego samego pokolenia należeli: D. Dimitrow, S. Obretenow, A. Karastojanow, B. Ikonomow. Kompozytorzy następnej generacji, działający w latach 40. i 50. (L. Nikołow, A. Rajczew, K. Ilijew, G. Tutew, S. Pironkow, C. Cwietanow) i ich następcy (B. Elezer, I. Marinow, D. Tapkow, Ż. Lewi, P. Stojanow, A. Władigerow, D. Christow, W. Kazandżijew, G. Minczew) podnieśli muzykę bułgarską do poziomu eur.; współcześnie tworzą: A. Josifow, G. Kostow, A. Tekeliew, R. Bajraktarow, E. Tabakow, S. Dragostinow, A. Kandow, B. Spasow, G. Arnaudow, P. Petrow, D. Jordanow. Światową sławę zyskali bułgarscy śpiewacy: B. Christow, N. Giaurow, A. Tomowa-Sintow; znany jest zespół perkusyjny Polirytmia i Chór im. L. Pipkowa. Muzyka ludowa. W lud. muzyce bułg. stapiają się elementy trackie, iliryjskie, gr., bizant., starotureckie, turecko-osmańskie, arabskie i słow. (zwł. macedońskie i serbskie); występują właściwości związane z odrębnymi środowiskami: rytmika swobodna i regularna, pentatonika (w Rodopach) i skale wąskozakresowe (dominujące na terenie Bułgarii). Muzyka lud. ma charakter wokalny, śpiew charakteryzuje się nosową barwą; brak jest schematów formalnych, formę kształtuje w pewnym stopniu wykonanie. Podstawą systemu tonalnego jest tetrachord diatoniczny (z półtonem między I a II lub II a III stopniem). W południowo-zachodniej i zach. Bułgarii występują prymitywna wielogłosowość oraz recytacje na 2 dźwiękach. Najczęstszym interwałem jest sekunda, zarówno jako krok melodyczny, jak i współbrzmienie (pochody równoległych sekund). Znane są melodie oparte na strukturach tercjowych (o charakterze fanfarowym), na skali pentatonicznej i heptatonicznej. Podstawą wielogłosowości jest zasada burdonu lub śpiew responsorialny. W Rodopach występuje trzygłos, w którym gł. melodię prowadzi głos środkowy. Duże skoki interwałowe wiążą się gł. ze swobodnie artykułowanymi krzykami (tzw. gdakanie, ojkanie, sylabizowanie). Dawne pieśni mają melodię ograniczoną do kilku dźwięków i prostą formę, opartą na powtarzaniu jednego wiersza przez chóry. Rytmika wykazuje silne wpływy muzyki tureckiej, ma zasadnicze znaczenie w muzyce tanecznej, cechuje ją wielka rozmaitość struktur (tzw. rytmy bułgarskie). Dla pieśni jest znamienny element liryczny; występuje on w pieśniach solowych (miłosnych, balladach) i zespołowych (tzw. sedenki zastolne, pieśni na tłokę, pieśni związane z okazjami towarzyskimi, popularne zwł. w okresie zimowym, a także pieśni zalotne i przyśpiewki). Pieśni epickie są oparte gł. na 10- lub 12-zgłoskowcu, opiewają wydarzenia hist. (tzw. pieśni wykonywane za stołem), charakteryzują się specyficznymi manierami recytacji i początkowymi zwrotami skierowanymi do audytorium. Pieśni taneczne wykazują wpływy muzyki Bliskiego Wschodu; wiążą się z praktyką gry na bębnach, polegającą na realizowaniu rytmu zasadniczego na wielkim bębnie i rytmu wariacyjnego na małym bębnie. Występują rytmy oparte na jednolitym metrum oraz wiele odmian rytmiki swobodnej o różnych rozmiarach fraz rytmicznych. Wiele pieśni jest wykonywanych zespołowo, wiążą się one z tańcem, obrzędami, pracą, zabiegami magicznymi. Liczne są pieśni doroczne i związane z obrzędami rodzinnymi, zwł. weselne oraz pogrzebowe (lamenty). Tańce są reprezentowane gł. przez różnego typu korowody (hora), z tańców solowych słynna jest tańczona przez mężczyzn raczenica. Z instrumentów dętych występują flety krótkie, długie, zw. kaval, dzióbkowe, podwójne, zurny i oboje; ze smyczkowych — gadułka, gusle, kemancza; z szarpanych — tanbura i jej odmiany; z membranofonów — wielki bęben, tamburyn, darabuke; z idiofonów — grzechotki, koszyczki wypełnione kamykami, klepalo. Dużą rolę w propagowaniu muzyki lud. odgrywał zespół F. Kutewa. Akcję gromadzenia zapisów muzyki lud. zapoczątkowano 1924 (powstanie oddziału muzyki lud. przy Muzeum Etnogr. w Sofii). Szczególne zasługi w badaniach nad bułgarską muzyka lud. położyli: W. Stoin, R. Kacarowa, S. Dżudżew, T. Todorow, N. Kaufman.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 19:55 Robert Wright Kismet - Main Title
  • 20:00 Franz Schubert Symfonia C-dur (3)
  • 20:13 Enya May It Be
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 285, Sunday, 16 June 2019
  • 1
    Elton John
    Król lew
    Can You Feel The Love Tonight
  • 2
    Daniel Bloom / Leszek...
    Słodki koniec dnia
    Poetessa
  • 3
    Alan Silvestri
    Forrest Gump
    Suita
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic