Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

BRYTYJSKA MUZYKA

brytyjska muzyka, kultura muzyczna Brytyjczyków. Muzyka profesjonalna Anglia. Chorał gregoriański został wprowadzony w Anglii już ok. 600 przez św. Augustyna z Canterbury. Do rozwoju muzyki organowej przyczyniły się doskonałe, jak na owe czasy, instrumenty, m.in. zbudowane w X w. organy w Winchester o olbrzymiej wówczas liczbie 400 piszczałek. Wcześnie też w muzyce ang. pojawiła się wielogłosowość ( organum); z XI w. zachował się słynny zbiór tropów (wstawek melodycznych w melodiach chorałowych) Winchester Troper ; ok. 1100 powstał jeden z pierwszych traktatów teoret. o muzyce wielogłosowej — J. Cottona; po nim działali we Francji inni teoretycy pochodzenia ang.: w XIII w. J. de Garlandia, w XIII–XIV W. Odington. W Anglii powstał również gymel, pierwowzór fauxbourdonu, a pierwszy znany kanon, słynny 6-głosowy Sumer is icumen in, został zapisany ok. 1310 w rękopisie klasztoru w Reading. W XIV w. muzyka ang. zachowała tradycyjny styl konduktu ( konduktus), nie ulegając wpływom nowej muzyki fr. i wł. ( ars nova), i w tym kierunku oddziaływała z kolei na muzykę eur. XV w. (na szkołę burgundzką), zwł. przez twórczość J. Dunstable’a, najwybitniejszego kompozytora szkoły ang. tego okresu. Należeli do niej również L. Power, J. Benet, R. Fayrfax; kompozycje ich, zapisane w londyńskim Old Hall Manuscript i w kodeksach trydenckich, to gł. parafrazy pieśni kośc., opracowania ordinarium missae (części stałe mszy), ale także świeckie pieśni wielogłosowe do tekstów ang. i fr.; Fayrfax komponował też motety, do tego czasu sporadycznie uprawiane w Anglii; po nim podjęli tę formę w XVI w. J. Taverner, Ch. Tye i T. Tallis, pierwsi kompozytorzy piszący również muzykę rel. związaną z reformacją, m.in. anthemy ( anthem). W okresie elżbietańskim nastąpił rozkwit madrygału, który był wprawdzie pochodzenia wł., lecz w Anglii nabrał specyficznego charakteru, zatracając wł. konwencjonalizm na rzecz muzyki żywej, opierającej się w znacznym stopniu na elementach nar.; madrygały komponowali wszyscy wybitni kompozytorzy ang. przeł. XVI i XVII w.: J. Wilbye, T. Weelkes, W. Byrd, T. Morley i J. Dowland, który zasłynął również jako kompozytor utworów na lutnię. Madrygał uprawiały, powstające w tym celu, liczne stowarzyszenia, wykonujące również popularne kanony towarzyskie, zw. catches. Ten specyficzny rodzaj klubów przetrwał do XIX w. W muzyce instrumentalnej XVI i XVII w. oprócz organistów, jak H. Aston i J. Redford, zasłynęli przede wszystkim wirginaliści angielscy, m.in.: W. Byrd, T. Morley, J. Bull, G. Farnaby, O. Gibbons. W 2. poł. XVII w. w muzyce ang. zaczęły przeważać wpływy fr. i wł.; styl koncertujący i arię wprowadził do muzyki rel. J. Blow. Jego uczeń, H. Purcell, jeden z najwybitniejszych kompozytorów ang., rozwinął formy muzyki klawesynowej, kameralnej, a zwł. kośc.: anthemy, services (psalmy psałterzowe), psalmy i hymny; jest on też twórcą opery ang. (Dido and Aeneas, ok. 1689). Styl Purcella wywarł zasadniczy wpływ na powstałe w Anglii dzieła G.F. Händla. Typową formą muzyki ang. XVIII w. była ballad opera, widowisko sceniczne z tekstem mówionym, przeplatanym tzw. numerami muz., stanowiącymi rodzaj pastiszu lub parodii ówczesnych oper lub muzyki lud.; typowa i najbardziej popularna była The Beggar’s Opera (1728) z muz. J. Pepuscha. Równie typowe dla tego okresu były tzw. glees, wielogłosowe utwory na 3 lub więcej głosów męskich bez akompaniamentu, popularne zarówno wśród muzyków zawodowych, jak i amatorów zrzeszonych w specjalnych stowarzyszeniach-klubach, w których je komponowano i wykonywano. Jako twórca glees zasłynął S. Webbe. Następny okres, od reakcji purytańskiej aż do poł. XIX w., był w muzyce ang. okresem stagnacji twórczej i epigonizmu. W tym czasie wyróżnili się m.in. Irlandczyk J. Field, pianista i kompozytor, twórca nokturnu, W.S. Bennett, piszący muzykę orkiestrową i fortepianową, oraz A.S. Sullivan, twórca oper i operetek. Pod koniec XIX w. nastąpiło odrodzenie twórczości kompozytorskiej, gł. pod wpływem muzyki niem., zwł.: R. Schumanna, R. Wagnera i J. Brahmsa. Na przeł. XIX i XX w. działali Ch.H. Parry, Ch.V. Stanford i E. Elgar. W pocz. XX w. zaznaczyły się wpływy impresjonizmu, znaczenia nabrały też elementy muzyki nar.; tworzyli wówczas: F. Delius, wprowadzający do swych kompozycji elementy egzotyki indiańskiej (fantazja Appalachia na chór i orkiestrę), R. Vaughan Williams, nawiązujący do dawnej lud. muzyki ang., P. Grainger, A. Bax i C. Scott. W XX w. ang. twórczość muz. osiągnęła znów poziom świat. dzięki takim kompozytorom, jak: G. Holst, J. Ireland, A. Bliss, F. Bridge, W. Walton, M. Tippett, nawiązujący do I. Strawinskiego, B. Bartóka, a także do kompozytorów ang. epoki elżbietańskiej, M. Seiber, z pochodzenia Węgier, A. Bush, R. Addinsell, L. Berkeley, C. Lambert. Uprawiali oni wszystkie gatunki i formy muzyki współcz., należeli do twórców o estetyce i warsztacie umiarkowanie nowoczesnych. Najwybitniejszym kompozytorem tej generacji był niewątpliwie B. Britten, uznany za największego twórcę w muzyce ang. po Purcellu. Jego muzyka, obejmująca niemal wszystkie gatunki i formy, odznacza się — mimo pewnego eklektyzmu — indywidualnym stylem, bogactwem inwencji oraz perfekcją warsztatową. W porównaniu z awangardową muzyką w innych krajach współcz. muzyka ang., nawet pokolenia debiutującego po II wojnie świat., wykazuje cechy konserwatywne. Niemniej jednak od wystąpienia E. Lutyens, która była pionierką dodekafonii w Anglii, grupa kompozytorów stosujących nowe techniki twórcze znacznie się powiększyła. Prócz nieżyjącego H. Searle’a i nestorów I. Hamiltona i Th. Musgrave’a, tworzą ją urodzeni w latach 30.: A. Goehr, H. Birtwistle, P.M. Davies, R.R. Bennett, C. Cardew, D. Bedford, R. Gerhard. Pokolenie wojenne i powojenne reprezentują: B. Ferneyhough, E. Cowie, M. Finnissy, T. Souster, B. Cole, P. Patterson, N. Osborne, M. Berkeley, M. Colin, R. Marsch, S. Oliver, Ch. Hobbs, R. Steptoe, A. Poppy, J. MacMillan, G. Benjamin, M.A. Turnaque. Popularne musicale tworzy A. Lloyd Webber. Wahania poziomu artyst., charakterystyczne dla twórczości kompozytorskiej w Wielkiej Brytanii, nie dotyczyły powszechnego uprawiania muzyki, zwł. wokalnej. Zamiłowanie do śpiewu zbiorowego prowadziło w Wielkiej Brytanii do powstawania form organizacji nie spotykanych gdzie indziej (np. catch clubs). Życie koncertowe rozwijało się bujnie, wytwarzając z kolei specyficzne formy koncertów popularnych, jak odbywające się od 1838 w Londynie słynne Promsy (skrót od: Promenade Concerts). Wielka liczba doskonałych chórów amatorskich, które umożliwiły niegdyś Händlowi realizację jego oratoriów, działa także obecnie i prezentuje swą twórczość na licznych festiwalach chóralnych, cieszących się stałą popularnością. Słynne w świecie są orkiestry: filharmonii londyńskiej, BBC, Saint Martin in the Fields, English Chamber Orchestra, Hallé-Orchestra w Manchesterze oraz opera Covent Garden i Royal Ballet w Londynie. W Wielkiej Brytanii istnieje też wiele zespołów o najwyższym poziomie świat., specjalizujących się w wykonywaniu muzyki dawnej. Światową sławę zdobyli dyrygenci: D. Atherton, J. Barbirolli, Th. Beecham, A.C. Boult, J.E. Gardiner, A. Gibson, A. Hopkins (także kompozytor i pianista), G. Melachrino (reprezentujący muzykę rozrywkową), R. Norrington, J.M. Pritchard, S. Rattle, M. Sargent, G. Solti, W. Susskind, klawesyniści i zarazem dyrygenci: Ch. Hogwood, R. Leppard, T. Pinnock, organista S. Preston, pianiści: G. Malcolm (także klawesynista i dyrygent), G. Moore, J. Ogdon, Solomon, J. Tilbury, związany z Polską skrzypek N. Kennedy, skrzypaczka pochodzenia chiń. V. Mae, altowiolista W. Primrose, wiolonczelistka J. Du Pre, śpiewaczki: G. Jones, E. Kirkby, śpiewacy: P. Esswod, R. Lloyd, P. Pears. Szkocja. Muzyka profesjonalna zaczęła się w Szkocji rozwijać XV–XVI w.; 1501 Jakub IV zał. w Edynburgu kapelę; zachowało się wiele cennych rękopiśmiennych zabytków muzyki kośc. i zbiorów muzyki świeckiej (Scone Antiphonary między 1513 a 1546, Dunkeld Antiphonary pocz. XVI w., The Art of Music Collecit ok. 1540, St. Andrews’s Psalter 1562, The Leyden Manuscript 1639, Raitt Manuscipt 1676–89, The Margaret Sinkler Manuscipt 1710 i in.). Na przeł. XVI i XVII w. spopularyzował się we Francji taniec szkocki — écossaise, a w dawnej Polsce tańczono szota lub szkota. W XVIII w. wzmogło się zainteresowanie rodzimym folklorem; wydawano zbiory muzyki lud. (Original Scottish Tunes 1701, Orpheus Caledonius 1726, The Scots Musical Museum 1787–1803); A. Ramsey oparł na melodiach lud. ballad szkockich operę balladową The Gentle Shephers (1725), pierwszą szkocką operę pastoralną. Powstałe 1725 w Edynburgu towarzystwo muz. organizowało od 1728 regularne koncerty; w 2. poł. XVIII i na pocz. XIX w. działali kompozytorzy: T. Erskin, J. Ferges, U. Macgibbon i in. W XIX w. tworzyli H. MacCunn, A.C. Mackenzie (autor 5 oper, oratoriów, kantat, orkiestrowych rapsodii), J.B. McEwen, W. Wallace; w XX w.: E. Chisholm, G.F. Linstead, Ch. Macpherson, I. Whyte. Oprócz Edynburga, gdzie 1890 założono akademię muz., a od 1947 odbywają się znane festiwale muz. i teatr., ważnym ośrodkiem muz. jest Glasgow, gdzie od 1929 działa akademia muzyczna. Muzyka ludowa W ludowej m.b. wyodrębnia się muzykę ang., szkocką, walijską, a także muzykę mieszkańców wysp, związanych w pewnym stopniu ze Skandynawią, zwł. z Norwegią (Szetlandy, Hebrydy, Orkady, na których zachowały się tradycje kultury celtyckiej), oraz wysp cieśn. La Manche, pozostających pod wpływem pobliskiej Normandii. Anglia. Do najstarszych śpiewów w Anglii należą śpiewy towarzyszące tańcom wokół drzewa lub miecza, pieśni dotyczące śmierci i zmartwychwstania. Z pieśni dorocznych, zw. carols, szczególnie popularne są późniejsze kolędy (Christmas Carols ). Żywa jest tradycja śpiewania dawnych ballad, najlepiej zachowanych na wyspach, w Walii i Szkocji oraz wśród emigrantów w Appalachach (Stany Zjedn.). W balladach ang. (których ulubionym bohaterem jest Robin Hood) spotyka się reminiscencje modalnych skal ( skala, ) i rytmów. Popularne są pieśni żeglarzy, tzw. szanty, towarzyszące naciąganiu lin i stawianiu żagli (później ich nazwą objęto też inne pieśni pracy). Z dawnych tańców wykonuje się do czasów obecnych: morris (taniec grupowy mężczyzn, związany zwł. z maskaradami) oraz country dance (tańczony na wolnym powietrzu w 2 szeregach). Z instrumentów bogatą tradycję mają harfa i dudy; dawne zespoły do tańca składały się jednak z piszczałki i bębna (tabor ), dopiero później spopularyzowały się skrzypce i dudy. W krzewieniu pieśni i folkloru ang. zasłużyli się m.in.: R. Vaughan Wiliams, C. Sharp, M. Karpeless. Walia. W muzyce walijskiej są wyraźniejsze pozostałości celtyckie (np. ślady pogańskich zwyczajów związanych z Nowym Rokiem, śpiewane prośby o jałmużnę z tzw. rymami żebrzącymi). Od X w. działali w Walii bardowie; źródła pisane i ikonografia poświadczają, że grali oni na takich instrumentach, jak harfa, róg i crwth ( chrotta). Od XI w. na walijską muzykę lud. wpływała muzyka kościelna. W XV–XVII w. muzycy grający na harfie stowarzyszali się w cechach. Z XVII–XVIII w. pochodzą pierwsze zapisy lud. pieśni i ballad, m.in. pieśni dorocznych i związanych z pracą (np. wybielaczy płótna); w pieśniach związanych z kulturą pasterską (przy poganianiu wołów, strzyżeniu owiec) zachowały się elementy archaicznych skal; typowe dla tej kultury były też trąbki klarnetowe. Pieśni wykonywano solo lub w duecie, a podczas wiosennych świąt śpiewano je wspólnie z chórem. W XVIII w. nastąpił rozwój chórów i twórczości hymnicznej; XVIII–XIX w. znaczną popularność osiągnęły melodie taneczne. Szkocja. Szkocka muzyka lud., zespolona mocno z ang., stanowi częściowo spuściznę dawnej muzyki dworskiej (ballady, m.in. o Osjanie, królu Arturze, mają często konkretnego autora). Najdawniejsze jej przejawy, przechowane w tradycji ustnej do XVIII w., są uważane za pozostałości celtyckie. Muzyka z terenów górzystych różni się od muzyki z terenów nizinnnych (ta ostatnia jest bliższa tradycji celtyckiej). Ambitus melodii pieśniowych ogranicza się do kwinty lub seksty, występują elementy pentatoniki i skal modalnych, oraz oddziaływanie tonów psalmowych. W XVIII w. zaczęto wydawać pieśni lud. (A. Ramsay, Th. Percy i in.). Muzyka instrumentalna ma równie bogatą tradycję. Instrumentem występującym od wczesnego średniowiecza jest harfa, po niej pojawiły się dudy, które z czasem stały się nar. instrumentem szkockim; w XVIII w. do lud. instrumentarium weszły również skrzypce; zapomniane crwth ( chrotta) i rebec wprowadza się obecnie ponownie do tradycji ludowej. Muzyka instrumentalna towarzyszy tańcom lub występuje samodzielnie; charakteryzuje się na ogół szybkim tempem i częstymi rytmami punktowanymi, szczególnie tzw. rytmem szkockim. Z tańców charakterystyczny jest reel, częste są też marsze.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 04:03 Włodek Pawlik, Stanisław Moniuszko Aria Halki z opery "Halka" - „Gdyby rannym słonkiem...”
  • 04:07 Anna Maria Jopek Nielojalność
  • 04:13 Trevor Jones, Randy Edelman The Kiss
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 288, Sunday, 15 September 2019
  • 1
    Hans Zimmer
    Dunkierka
    End Titles
  • 2
    Elton John / Taron Egerton
    Rocketman
    Rocket Man
  • 3
    Henryk Kuźniak
    Vabank
    Ragtime Vabank
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic