Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

BALLADA

ballada, rodzaj utworu wokalnego (solowego lub chóralnego) z towarzyszeniem instrumentalnym lub a cappella o różnym — w zależności od epoki — charakterze i właściwościach formalnych. B. wokalna przechodziła dwukrotnie rozkwit w swym rozwoju: w średniowieczu i w okresie romantyzmu. Jak wskazuje jej nazwa (wł. ballare tańczyć ), pierwotnie była piosenką taneczną. Jednak już w twórczości trubadurów, truwerów i minnesingerów straciła taneczny charakter. Teksty b. miały w średniowieczu różną treść: erotyczną, mitol., opisową. O podstawowych cechach średniowiecznej b. wokalnej decydowała jej forma poetycka. Składała się ona z 3 zwrotek 7- lub 8-wierszowych, w których ostatni wers lub 2 ostatnie wersy stanowiły refren. Pod względem muz. była utworem solowym z towarzyszeniem instrumentów i miała budowę AAB lub AABB z refrenem w zakończeniu ostatniej części. Jako utwór wielogłosowy występowała w okresie ars nova (G. Machault) i w szkole burgundzkiej (N. Grenon, G. Binchois, G. Dufay), sporadycznie jeszcze w twórczości Josquina des Prés. Pojawiła się ponownie dopiero w muzyce ang. XVIII w., dając początek operze balladowej ( ballad opera). Prekursorami b. romantycznej byli: J.R. Zumsteeg, K.F. Zelter, J.F. Reichardt. B. romantyczna nie miała ustalonej budowy. O jej istocie decydował epicki charakter tekstu czerpanego z poezji romant. lub z twórczości ludowej. F. Schubert uprawiał 3 rodzaje b.: zwrotkową (Edward ), kantatową, z częściami kantylenowymi i recytatywami (Der Taucher ), i pieśniową, z elementami lirycznymi (Erlkönig ). Najwybitniejszym kompozytorem b. był C. Loewe, w muzyce pol. — S. Moniuszko. H. Wolf rozbudował b., wprowadzając chóry i partie solowe z orkiestrą. Rozwinięte b. tworzyli również kompozytorzy późniejsi: I. Strawinski, S. Prokofjew, w Polsce T. Baird i S. Wiechowicz. W muzyce lud. tradycje średniowiecznych b. jako pieśni refrenowych wykonywanych w czasie tańczenia najlepiej zachowały się na W. Owczych. W eur. kulturze ludowej b. są dziś pieśniami liryczno-epickimi z częstym motywem zbrodni i kary. Rodzaj utworu instrumentalnego, przeważnie solowego (gł. fortepianowego), o swobodnej budowie. B. czysto instrumentalna pojawiła się w twórczości F. Riesa. Twórcą artystycznie rozwiniętej b. fortepianowej był F. Chopin. Gatunek ten uprawiali również F. Liszt i J. Brahms. B. instrumentalna nie ma ustalonej budowy. Chopin wykorzystywał w swoich b. elementy formy sonatowej, formy wariacyjnej lub budował formę, szeregując kontrastujące części. Brahms stosował formę trzyczęściową z kontrastującą częścią środkową. Niekiedy b. przybierała postać utworu orkiestrowego (Ballada na fortepian i orkiestrę L. Różyckiego).

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 19:51 Goran Bregović Underground Tango
  • 19:55 Robert Wright Kismet - Main Title
  • 20:00 Franz Schubert Symfonia C-dur (3)
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 285, Sunday, 16 June 2019
  • 1
    Elton John
    Król lew
    Can You Feel The Love Tonight
  • 2
    Daniel Bloom / Leszek...
    Słodki koniec dnia
    Poetessa
  • 3
    Alan Silvestri
    Forrest Gump
    Suita
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic