Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

AUSTRIACKA MUZYKA

austriacka muzyka , muzyka rozwijająca się kręgu kultury austriackiej. Muzyka profesjonalna Muzyka na terenach dzisiejszej Austrii kształtowała się w ścisłej współzależności z kulturą muz. Niemiec i krajów wchodzących w skład monarchii habsburskiej. W średniowieczu gł. ośrodkami muz. były Wiedeń i Salzburg. Z przeł. IX i X w. pochodzą najstarsze zabytki chorału gregoriańskiego, powstałe w zasięgu wpływów klasztoru w Sankt Gallen i klasztoru w Metzu. Na dworze Babenbergów w Wiedniu na przeł. XII i XIII w. rozwijała się liryka minnesingerów, z których najsłynniejszymi byli Walther von der Vogelweide i Neidhardt von Reuenthal. Od XIV w. datuje się rozwój wielogłosowej pieśni w języku niem., rel. i świeckiej; jej twórcami na terenie Austrii byli m.in. Mnich z Salzburga i Oswald von Wolkenstein. Głównym źródłem muzyki wokalnej XV w. są kodeksy trydenckie. W okresie renesansu muzykę wielogłosową uprawiali kompozytorzy flamandzcy działający na dworach w Wiedniu, Innsbrucku i Salzburgu, m.in. H. Isaac, J. Vaet, Ch. Hollander, P. de Monte, J. Regnart oraz kompozytorzy pochodzenia austr. i niem. — P. Hofhaimer, L. Senfl, Arnold von Bruck i H. Finck. W okresie baroku w muzyce austr. przeważały wpływy wł., wyrażające się szczególną popularnością takich gatunków, jak opera i oratorium (sam ces. Leopold I był twórcą oratorium Il sacrifizio d’Abramo ), jak również angażowaniem na stanowiska kapelmistrzów dworskich czołowych kompozytorów wł. (m.in. M.A. Cesti, A. Draghi, A. Caldara i F. Conti). Pierwsze przedstawienie operowe w Wiedniu odbyło się 1626, od sezonu 1666/67 czynny zaś był teatr operowy. Działalność stuttgartczyka J.J. Frobergera w Wiedniu w latach 1641–45 i 1653–57 przyczyniła się do rozwoju muzyki instrumentalnej (organowej i klawesynowej), którą uprawiali też: A. Poglietti, F.T. Richter, G. Reutter, G. Muffat, później jego syn Gottlieb, H.I.F. Biber, twórca sonat skrzypcowych (solowych i triowych). Ówczesną teorię reprezentował J.J. Fux, rzecznik zachowawczej techniki kontrapunktycznej, zwł. w muzyce kośc.; w traktacie Gradus ad Parnasum (1725) sformułował on zasady kontrapunktu staroklas.; Fux był również kompozytorem; w jego twórczości operowej są widoczne wpływy włoskie. W 2. poł. XVIII w. Austria zaczęła odgrywać gł. rolę w rozwoju muzyki eur.; kompozytorzy szkoły starowiedeńskiej: M.G. Monn, G.Ch. Wagenseil, J. Starzer na równi z twórcami szkoły mannheimskiej przyczynili się do stworzenia podstaw stylu klasycznego. Na pierwszy plan wysunęły się wówczas gatunki muzyki symfonicznej (symfonia, koncert) i nowe gatunki muzyki kameralnej (kwartet, kwintet); jednocześnie wykształcono podstawy klas. instrumentacji. W 1752 osiedlił się w Wiedniu Ch.W. Gluck, wybitny reformator opery; na scenie wiedeńskiej wystawiono 2 reprezentatywne jego opery: Orfeusz i Eurydyka (1762) i Alcesta (1767). W końcu XVIII w. popularność zyskał w Austrii singspiel, którego wybitnymi reprezentantami byli: K. Ditters von Dittersdorf, I. Umlauff, P. Vranický, J.B. Schenk, J. Haydn, a przede wszystkim W.A. Mozart. Twórczość Haydna, Mozarta i L. van Beethovena należy do tzw. klasycyzmu wiedeńskiego; wytyczyła ona rozwój muzyki na cały XIX w. Przełomowy charakter miała też twórczość F. Schuberta — kompozytora symfonii, muzyki fortepianowej, kameralnej, a przede wszystkim pieśni. W 1. poł. XIX w. na terenie Austrii działali m.in. Włoch A. Salieri, J.N. Hummel, kompozytor czeski V. Jírovec. Do postępu techniki pianistycznej przyczynił się C. Czerny — pedagog muz. i kompozytor. W okresie tym nastąpił rozwój ruchu koncertowego; 1812 powstało w Wiedniu Tow. Przyjaciół Muzyki (Gesellschaft der Musikfreunde), 1817 z jego inicjatywy otwarto konserwatorium w Wiedniu, tworzyły się zespoły kameralne i orkiestrowe, występowali sławni wirtuozi. W 1842 powstała filharmonia w Wiedniu. Od początków XIX w. w Austrii rozwijała się muzyka taneczna, reprezentowana przede wszystkim przez walc wiedeński; formę tę uprawiali m.in. J. Lanner i J. Strauss (st.). Walc stał się później charakterystycznym gatunkiem muzyki wiedeńskiej, szczególnie często wprowadzanym w operetkach (F. Suppé, J. Strauss mł., K. Millöcker, C. Zeller, O. Straus, F. Lehár). W 2. poł. XIX w. nastąpił rozkwit austr. muzyki symfonicznej. Głównymi jej przedstawicielami byli A. Bruckner i G. Mahler, a także tworzący w Wiedniu hamburczyk J. Brahms; ze środowiskiem wiedeńskim wiąże się słynny spór między zwolennikami muzyki Brahmsa, reprezentowanymi przez E. Hanslicka, a zwolennikami twórczości R. Wagnera. W dziedzinie twórczości pieśniarskiej na czoło wysunęli się H. Wolf i G. Mahler. Kontynuatorami tradycji neoromant. w nowszej m.a. byli F. Schmidt, A. Zemlinsky, E.W. Korngold, F. Salmhofer. Natomiast w twórczości F. Schrekera i J. Marxa pojawiły się elementy impresjonizmu. W ośrodku wiedeńskim zostały wykształcone nowe zasady porządkowania materiału dźwiękowego, których wyrazem była dodekafoniczna technika serialna ( dodekafonia), stworzona przez A. Schönberga. Odcisnęła ona piętno na całej muzyce XX w. Niezależnie od Schönberga system muzyki dwunastotonowej wypracował J.M. Hauer. Dodekafonię Schönbergowską rozwinęli jego uczniowie: A. Berg i A. Webern, tworzący wraz z mistrzem wiedeńską szkołę dodekafoniczną. Kontynuatorami techniki dodekafonicznej w m.a. byli: H.E. Apostel i H. Jelinek, w twórczości zaś E. Křeneka (od 1937 w USA) nastąpiło jej indywidualne przekształcenie. Umiarkowane tendencje we współczesnej m.a. reprezentuje twórczość: J.N. Davida, T. Bergera, G. von Einema i A. Uhla. Nowsze techniki twórcze stosują m.in.: R. Schollum, K. Schiske, J. Radauer, F. Cerha — kompozytor i twórca (wraz z K. Schwertsikiem) zespołu kameralnego muzyki współcz. — Die Reihe, specjalizującego się w wykonawstwie utworów awangardowych, D. Kaufmann — twórca form eksperymentalnych i audiowizualnych. Następną generację reprezentują: G.F. Hass, W. Sanseng, G. Schedl, R. Dünser, Ch. Offenbauer, M. Zabelka, Ch. Hernedel, W. Lemberg. Wybitny poziom osiągnęła w A. muzykologia; badania w tej dziedzinie rozwijali m.in.: A.W. Ambros, G. Adler, E. von Hornbostel, H. Schenker, E. Wellesz (od 1938 za granicą), R. Haas, E. Schenk, H.F. Redlich, K. Blaukopf, F. Födermayr. Od końca XIX w. A. utrzymuje pozycję jednego z czołowych ośrodków międzynar. życia muz.; Wiedeńska Staatsoper i orkiestra Wiener Philharmoniker były prowadzone przez dyrygentów tej miary, co G. Mahler, B. Walter, F. Weingartner, W. Furtwängler, C. Krauss, R. Strauss, H. Swarowsky, E. Leinsdorf, K. Böhm, H. von Karajan, Th. Guschlbacher, H. Graf i in. Na scenie opery wiedeńskiej występowali najsłynniejsi śpiewacy, m.in.: L. Lehmann, A. Bahr-Mildenburg, L. Slezak, R. Tauber, M. Cebotari, E. Schwarzkopf, H. Güden, L. della Casa, M. del Monaco, O. Edelmann, K. Equiluz, W. Berry, Ch. Ludwig. Z pianistów należy wymienić A. Schnabla, R. Serkina, F. Guldę. Od 1920 odbywa się w Salzburgu coroczny festiwal muz.-teatr., a od 1951 w Wiedniu festiwal Wiener Festwochen. Muzyka ludowa Ludowa m.a. wykazuje wiele cech wspólnych z muzyką innych krajów alpejskich, zwł. Szwajcarii oraz południowych Niemiec. Ze Szwajcarią łączą Austrię zbliżone instrumenty pasterskie i sygnałowe (róg alpejski), zawołania na zwierzęta zw. Kuhreigen (w Szwajcarii „ranz de vaches” z charakterystycznymi zawołaniami „Liauba, Liauba” w miejsce niem.-austr. „Loba, Loba”) oraz maniera jodłowania. Wpływy muzyki południowych Niemiec są widoczne w pieśniach rel., obejmujących m.in. sekwencje (np. Christ ist erstanden ), w balladach, tańcach (lendler, polka), przyśpiewkach (Schnadahüpfel), pieśniach towarzyskich i cechowych, np. bractw strzeleckich. Do gatunków alpejskich należą zawołania (Juchezer, Alpruf) o opadającym kierunku melodii, wykonywane w wysokim rejestrze glissando lub portamento. Bardzo charakterystyczne są utwory jodłowane, śpiewane falsetem lub w rejestrze piersiowym, o symetrycznej formie, wykonywane 2- lub 3-głosowo, z podkreśleniem współbrzmień akordowych i efektów wybrzmiewania. Z gatunków nie związanych ze środowiskiem górskim należy wymienić przede wszystkim pieśni taneczne i towarzyskie oraz różnego rodzaju przygrywki instrumentalne. Dla austr. muzyki lud. typowa jest diatonika, obecnie reprezentowana przez tryb durowy. Spotykane są również anhemitonizmy i lidyzmy oraz intonacje neutralne. W rytmice przeważa metrum trójmiarowe, choć znane jest również 2-miarowe, oraz rytmika swobodna (np. w zawołaniach Juchezer). Cechą wyróżniającą austr. muzyki lud. jest wyjątkowe poczucie harmoniczne. Formę cechuje symetryczna partykulacja na odcinki 2-, 4-, 8-taktowe. Obok najprostszych konstrukcji formalnych występują formy przepojone harmoniką funkcyjną, oparte m.in. na zasadach powtórzenia, wariacji i sekwencji. Przejawy wielogłosowości są bardzo zróżnicowane; obejmują one dwugłos z gł. melodią w głosie górnym (tzw. sekundowanie), dwugłos z główną melodią w głosie dolnym, trójgłos z główną melodią w głosie dolnym, czterogłos i pięciogłos wynikające ze zdwojeń w trójgłosie. Do charakterystycznych zespołów instrumentalnych należą skrzypce, basy i cymbały, skrzypce i basy, skrzypce i harfa (podobnie jak w Czechach). W licznej grupie instrumentów dętych dominują flety poprzeczne i podłużne (niekiedy w zespołach po 3). W niektórych regionach pojawia się drumla.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 12:54 Ludwig van Beethoven IV Symfonia B-dur (4)
  • 13:03 Limahl The NeverEnding Story
  • 13:06 Hans Zimmer Homeland (Main Tittle)
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 265, niedziela, 13 stycznia 2019
  • 1
    Jóhann Jóhannsson
    Nowy początek
    Kangaru
  • 2
    Kortez
    Kamerdyner
    Stare drzewa
  • 3
    John Williams
    Poszukiwacze zaginionej Arki
    Theme
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic