Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

AMERYKAŃSKA MUZYKA

amerykańska muzyka, kultura muzyczna Amerykanów (mieszkańców USA). Muzyka profesjonalna Głównym źródłami, z których zrodziła się i rozwinęła muzyka Stanów Zjedn. były: muzyka eur., przeszczepiona na teren Ameryki przez emigrantów z Europy, muzyka niewolników murzyńskich, wywiezionych z Afryki, i muzyka tubylczych plemion indiańskich. Dzieje muzyki amer. dzielą się na 3 okresy: 1620–1800, 1800–1900 i od 1900; w 2 pierwszych decydujący wpływ na jej kształtowanie się wywierała muzyka eur.; dopiero w 3. okresie, w wyniku połączenia elementów muzyki eur. z elementami muzyki murzyńskiej i indiańskiej, powstała oryginalna, odrębna stylistycznie od eur., muzyka amerykańska. Okres 1620–1800. Praktyka muz. pierwszych emigrantów (1620), ang. purytanów, sprowadzała się gł. do śpiewania psalmów. O instrumentach (wirginał, gitara, viola) wzmiankują dopiero dokumenty z końca XVII i pocz. XVIII w. Aktywność muz. wzrosła w XVIII w. wraz z przybyciem nowych emigrantów, zwł. z W. Brytanii (m.in. Walii), Niemiec, Szwecji. Głównymi ośrodkami kultury muz. były: gmina pietystów nad rz. Wissahickon (od 1694), zbudowany przez Niemców klasztor Ephrata i zał. przez C. Beissela (uważanego za pierwszego amer. kompozytora pochodzenia eur.) stowarzyszenie muz. Dunkers. W 1744 powstało w osadzie Bethlehem Collegium Musicum, którego członkowie wykonywali dzieła J. Haydna i W.A. Mozarta. Ośrodkami wpływów fr. stały się, oprócz Nowego Orleanu, stolicy fr. Luizjany, Charleston i Karolina Południowa, gdzie osiedliło się wielu fr. hugenotów. W Nowym Orleanie już w pocz. XIX w. istniała fr. trupa operowa, występująca również w innych miastach. Powstały nowe towarzystwa śpiewacze. Za pierwszego nar. kompozytora amer. uchodzi F. Hopkinson, twórca Ody do muzyki (1754) i pieśni My Days Have Been So Wondrous Free (1759). Prócz niego tworzyli także: J. Morgan, J. Ingalls i O. Holden. Pieśni niewolników murzyńskich, których liczba z ok. 1800 wzrosła do przeszło miliona, zaczęły wywierać pewien wpływ na twórczość amer. kompozytorów. Wyrazem umocnienia się poczucia wspólnoty nar. w poł. XVIII w. było powstanie i rozpowszechnienie się pieśni patriotycznej Yankee Doodle . Po ogłoszeniu niepodległości Stanów Zjedn. (1776) hymnem państw. stała się pieśń Hail Columbia z melodią President’s March F. Phile’a. Wiek XIX. Muzyka 1. poł. XIX w. (twórczość L. Masona i S. Fostera, zw. trubadurem Ameryki) zawierała jeszcze elementy melodii psalmowych i prostego śpiewu solowego. Ważną postacią był też L. Gottschalk, kompozytor muzyki fortepianowej. Miasta Portland, Maine i Boston (1819) oraz Filadelfia (1820) i Nowy Jork (1842) miały towarzystwa muz. i orkiestry; ponadto 1848 w Nowym Jorku rozpoczęła koncerty orkiestra Germania, złożona z niem. emigrantów. Wielu kompozytorów amer. zaczęło wyjeżdżać na studia do Europy, zwł. do Niemiec; pod wpływem muzyki niem. znaleźli się: A. Foote, G. Chadwick, H.W. Parker, A.Ch. Beach, F. Converse, E.B. Hill, D.G. Mason i J.A. Carpenter. Bardziej oryginalną twórczość reprezentowali: W.H. Fry, twórca pierwszej opery amer. Leonora (Filadelfia 1845), G.F. Bristow, W. Mason, J. Knowles Paine, W. Gilchrist, S. Pratt i F. Gleason. W 2. poł. XIX w. zbudowano wiele sal koncertowych, w końcu stulecia działało ok. 15 orkiestr symfonicznych, występowali sprowadzani z Europy wybitni dyrygenci i wirtuozi. Duży wkład do rozwoju życia muz. wnieśli dyrygenci T. Thomas i L. Damrosch. W 1883 została zał. w Nowym Jorku Metropolitan Opera, oprócz niej powstała tam Manhattan Opera House. Teatry operowe zał. też w Filadelfii, Chicago i Bostonie. Rozwijała się także muzyka kameralna (1849–95 działał w Bostonie Mendelssohn Quintette Club; wysoki poziom reprezentowały kwartety smyczkowe F. Kneisela i Flonzaley Quartet). Odkrycie muzyki murzyńskiej ok. poł. XIX w. miało decydujące znaczenie dla powstania jazzu. Od lat 80. XIX w. interesowano się muzyką plemion indiańskich, która odegrała zasadniczą rolę w powstaniu kierunków nar. w m.a. (pierwszy po folklor indiański sięgnął Czech A.Ph. Heinrich). Najwybitniejszy amer. kompozytor 2. poł. XIX w., E. MacDowell, odnosił się z rezerwą do możliwości wykorzystania rodzimego folkloru muz.; dopiero prawykonanie 1893 w Nowym Jorku IX Symfonii „Z Nowego Świata” przybyłego tam A. Dvořáka zapoczątkowało zmianę tych opinii. Pierwszym amer. twórcą, który zdał sobie sprawę z konieczności przezwyciężenia niem. tradycji i oparcia twórczości muz. na rodzimym folklorze był A. Farwell; później byli to kompozytorzy: H.F. Gilbert, R. Goldmark, H.W. Loomis, W.A. Fisher, Ch.S. Skilton, A.F. Nevin, Ch.W. Cadman, J.A. Carpenter oraz przedstawiciel społeczności murzyńskiej H.T. Burleigh. Poszukiwanie nar. tożsamości w m.a. na przeł. XIX i XX w. było uzależnione od obowiązujących wówczas norm języka muz. i modeli stylistycznych. Decydujący zwrot w tej dziedzinie nastąpił dzięki twórczości Ch. Ivesa, najwybitniejszego kompozytora amer. i jednego z najbardziej oryginalnych kompozytorów XX w., prekursora wielu kierunków nowej muzyki. Jego radykalne eksperymenty harmoniczne, rytmiczne, nie mające precedensu rozwiązania konstrukcyjne, stały się źródłem inspiracji dla wielu kompozytorów współczesnych. Wiek XX i współczesność. W XX w. nastąpił bujny rozwój życia muz., do czego przyczyniły się m.in.: fundacje osób prywatnych, wprowadzenie muzyki jako przedmiotu nauczania na uniwersytetach, stypendia dla młodych muzyków, zorganizowanie amer. akademii muz. w Europie (Rzym i Fontainebleau k. Paryża). Typowo amer. styl reprezentowała twórczość G. Gershwina, F. Grofego i L. Bernsteina. W latach 20. styl neoklas. uprawiali młodzi kompozytorzy po studiach w Paryżu u N. Boulanger: A. Copland, R. Harris, W. Piston, V. Thomson, również R. Sessions i N. Dello Joio, którzy sięgali też do wątków nar. (balety Coplanda). Jednocześnie rozwijały się tendencje awangardowe; w nurcie futurystycznym były utrzymane utwory G. Antheila i L. Ornsteina; radykalne postawy wobec tworzywa dźwiękowego i reguł warsztatu reprezentowała grupa kompozytorów zw. American Five: oprócz Ivesa — H. Cowell, C. Ruggles, J. Becker i W. Riegger. Najwięcej w eksperymentach dźwiękowych osiągnął Cowell, twórca techniki klasterów dźwiękowych. Modernistyczne pierwiastki eur. i amer., a także odkrywcze pomysły brzmieniowe, ujęte w ramy ścisłego porządku dźwiękowego, łączył w swych dziełach instrumentalnych (zwł. perkusyjnych) E. Varèse. Podobną orientację reprezentowali: C. Salzedo i D. Rudhyar (właśc. D. Chennevière). Nowych form ekspresji muz. i oryginalnych rozwiązań brzmieniowych, inspirowanych niekiedy świat. folklorem, poszukiwali: C. McPhee, R. Crawford Seeger i A. Hovhaness. Od czasu przybycia do Stanów Zjedn. w latach międzywojennych kompozytorów eur.: B. Bartóka, P. Hindemitha, A. Schönberga, I. Strawinskiego, B. Martinů, K. Weilla i in., wzrosła wśród amer. kompozytorów popularność technik awangardowych. Pod koniec lat 30. rozpoczęli działalność pionierzy tzw. II awangardy amer., wywodzący się z Kalifornii: L. Harrison, H. Partch, konstruktor nowych instrumentów opartych na skali 43-tonowej, oraz J. Cage, twórca utworów na fortepian preparowany, jeden z współtwórców aleatoryzmu, happeningu, muzyki konceptualnej i graficznej, filozof nowej muzyki i „ojciec duchowy” awangardy lat 60. Wokół Cage’a skupiła się grupa kompozytorów zw. szkołą nowojorską, m.in.: M. Feldman, E. Brown, autor pierwszej partytury graficznej, i Ch. Wolff; do kręgu II awangardy są ponadto zaliczani F. Rzewski i C. Nancarrow, twórca kilkudziesięciu studiów na pianolę. W latach 40. XX w. wzrosło w Stanach Zjedn. zainteresowanie dodekafonią. Oryginalny wkład do rozwoju tej techniki wnieśli emigranci z Europy — E. Křenek i S. Wolpe. Wśród amer. dodekafonistów wyróżnili się: R.L. Finney, G. Perle, H. Weisgall, B. Weber, G. Rochberg, L. Kirchner; najbardziej oryginalne rozwiązania wprowadził M. Babbitt. W latach 50. zaczęła rozwijać się muzyka elektroniczna; jej pionierskim ośrodkiem było Columbia Princeton Electronic Music Center, zał. 1951. Działali tam początkowo O. Luening, V. Ussachevsky oraz Babbitt, później zaś J. Druckman, M. Davidovsky i Ch. Wuorinen. Wkrótce wyłoniły się 3 kolejne ośrodki: studio University of Illinois w Urbana, Cooperative Studio for Electronic Music w Ann Arbor (stan Michigan), które założyli G. Mumma i R. Ashley, a także San Francisco Tape Music Center, gdzie działali m.in. M. Subotnick, P. Oliveros i L. Austin. Inicjatorem muzyki komputerowej był L. Hiller, który 1955–56 wspólnie z L. Isaacsonem podjął na University of Illinois próby komponowania z pomocą komputera Illiac. Do czołowych ośrodków muzyki komputerowej należą Uniw. Stanforda i Uniw. Princeton; w pierwszym działa J. Chowning, w drugim — J.K. Randall i Ch. Dodge. Grupę tradycjonalistów we współcz. muzyce amer. tworzą: P. Creston, neoromantyk S. Barber, B. Rogers; kompozytorzy określani jako Stravinsky school: L. Talma, A. Berger, I. Dahl i I. Fine; uczniowie H. Hansona i B. Rogersa, zw. Eastman Group: D. Diamond, R. Palmer, R. Ward, W. Bergsma i P. Mennin. Począwszy od lat 60. w nowej m.a. zaznaczyły się zjawiska charakterystyczne dla postmodernizmu, polegające na współistnieniu różnorodnych jakości dźwiękowych i stylowych. Próbę nawiązania dialogu z tradycją podjął w latach 70. G. Rochberg, inicjator tzw. nowego romantyzmu. W tym samym kierunku zmierzali: L. Foss, B. Weber, D. Del Tredici i J. Corigliano. Z doświadczeń awangardowych Cage’a wywodzi się nurt minimal i repetitive-music ( minimal music), który reprezentują: La Monte Young, T. Riley, Ph. Glass i S. Reich. Do wybitnych indywidualności należą: nestor nowej m.a. E. Carter oraz G. Crumb, kontynuator tradycji Cowella i Ivesa, twórca odkrywczych dźwiękowo utworów o poetyce fantastyczno-mistycznej. Twórczość operową, zapoczątkowaną w XIX w. przez Frya i Bristowa, w XX w. kontynuowali m.in. H. Hadley, L. Gruenberg, D. Taylor, W. Damrosch, V. Thomson, M. Blitzstein, H. Weisga i G.C. Menotti. W Stanach Zjedn. działają znane w świecie uczelnie muz.: Juilliard School of Music w Nowym Jorku, Curtis Institute of Music w Filadelfii, Eastman School of Music w Rochester; istnieje też ok. 30 orkiestr symfonicznych. Wybitni wykonawcy amer. (często obcego pochodzenia) to: dyrygenci — L. Stokowski, E. Ormandy, Polak A. Rodziński, A. Wallenstein, W. Damrosch, L. Bernstein, T. Schippers, S. Kusewicki, F. Reiner, G. Solti, S. Ozawa, J. Levine, Z. Mehta, K. Masur; śpiewacy i śpiewaczki — M. Anderson, P. Robeson, K. Battle, C. Berberian, H. Donath, B. Hendrix, J. Norman, L. Price, R. Resnik, T. Troyanos, F. von Stade, L. Warren, J. Tibbett, J. Hines; skrzypkowie — J. Heifetz, Y. Menuhin, I. Stern, M. Elman, R. Ricci, J. Galamian, M. Rabin, I. Perlman, E. Fodor, J. Bell; pianiści — L. Gottschalk, Polak J. Hofman, D. Saperton, R. Serkin, E. Istomin, B. Janis, R. Votapek, R. Tureck, L. Fleisher, J. Browning, Van Cliburn, A. Aniewas, M. Frager, G. Graffman, W. Kapell, J. Katchen, E. List, A. Watts, M. Perahia, G. Ohlsson, E. Ax. Dużą popularność w Stanach Zjedn. zyskały: muzyka rozrywkowa (najbardziej znani jej twórcy: J.Ph. Sousa, zw. królem marszów, J.D. Kern, V. Youmans, I. Berlin, C. Porter, R. Rodgers, L. Hartyst), jazz, piosenkarstwo i muzyka rockowa. Wśród twórców muzyki film. wyróżniają się: W. Murch, J. Goldsmith, L. Rosenman, A. North i J. Williams. Muzyka tradycyjna Zróżnicowanie tradycyjnej muzyki Stanów Zjedn. wynika ze współistnienia na terenie Ameryki Północnej różnych kultur muz.: prócz tubylczych — Inuitów (Eskimosów) i Indian, także kultur ludów Afryki (potomków afryk. niewolników sprowadzonych do Ameryki) oraz kultur różnych narodów Europy, zwł. Anglików i Irlandczyków (ośrodki na wschodzie Stanów Zjedn.), Francuzów (na południu), Hiszpanów (na południowym zachodzie); od pocz. XX w. coraz liczniejsi są przybysze z Azji, reprezentujący muz. kulturę indyjską, japońską, chiń., wietnamską. Wielkie metropolie (Nowy Jork, Chicago, San Francisco) gromadzą przedstawicieli kultur z całego świata. Prowadzi to do powstawania nowych subkultur, np. w ramach wspólnot rel. (gł. w obrębie Kościołów protest.), tworzonych przez Amerykanów pochodzenia afryk. (ich wytworami są pieśni: gospel, spirituals). Afroamerykanie działają szczególnie aktywnie jako twórcy i wykonawcy muzyki popularnej ( blues, jazz). Tradycje lud. muzyki eur., zwł. ang., są reprezentowane przez pieśni chorału protest. (tzw. white spirituals) i ballady, także przez gatunki muzyki popularnej: country and western music, odmiany popu, rocka, folku, pochodzenia eur., zwł. irlandzkiego. Lokalne grupy pochodzenia wschodnioeur. (zwł. w Chicago, Pittsburghu i Milwaukee) nawiązują jednak do autentycznej tradycji muz. kraju rodzimego, podobnie jak przybysze z Azji. Na południu USA tradycje afryk. łączą się z latynoskimi.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 09:24 Wolfgang Amadeusz Mozart Eine Kleine Nachtmusik (1)
  • 09:34 Zbigniew Wodecki, Mitch & Mitch Posłuchaj mnie spokojnie
  • 09:39 Trevor Jones The Grand Central Waltz
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 265, niedziela, 13 stycznia 2019
  • 1
    Jóhann Jóhannsson
    Nowy początek
    Kangaru
  • 2
    Kortez
    Kamerdyner
    Stare drzewa
  • 3
    John Williams
    Poszukiwacze zaginionej Arki
    Theme
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic