Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

AFRYKAŃSKA MUZYKA

afrykańska muzyka, kultury muzyczne Afryki. Na kontynencie tym współistniało od starożytności i średniowiecza wiele odrębnych kultur muz., m.in. egipska, arabska, etiopska, koptyjska. Afrykę dzieli się, zwł. z punktu widzenia antropologiczno-etnogr., na obszar pn.-wsch., zdominowany przez kulturę chamicką, silnie zarabizowany, oraz resztę kontynentu, zamieszkałą gł. przez plemiona murzyńskie, autochtoniczne i autonomiczne kulturowo. Murzyńska muzyka Afryki wykazuje dużą różnorodność i różny stopień rozwoju; jest przeznaczona na ogół do zbiorowego wykonania, przejawia silny związek z życiem grupy społ., spełnia często funkcję magiczną (np. wywoływanie deszczu, uzdrawianie), połączona z tańcem prowadzi niekiedy do zbiorowej ekstazy; w przeciwieństwie do muz. kultur eur. i azjat. odznacza się brakiem notacji muz. i udokumentowanych systemów teoret.; charakteryzuje się natomiast bogatym instrumentarium, wykorzystującym szeroko naturalne materiały (tykwy, orzechy kokosowe, muszle, kamienie, kawałki drewna, zwł. bambusowego, zwierzęce kości, rogi itp.). Najliczniej są reprezentowane idiofony, przede wszystkim przez drewniane bębny szczelinowe (tam-tamy), służące również do przekazywania informacji na dużą odległość, bębny pocierane, dzwony, ksylofony różnych rozmiarów, niekiedy bardzo duże (obsługiwane przez kilku wykonawców), i różnych typów (np. ponad 50 tylko na południu Afryki), zaopatrzone często w rezonatory z tykwy lub wypalonej gliny, oraz przez popularną zanzę (zw. też mbira, kalimba, ndandi, nżari itp.), instrument o skrzynkowym rezonatorze i metalowych lub trzcinowych języczkach zarywanych kciukami. Liczne są membranofony: rozmaite typy kotłów i bębnów, z 1 lub 2 membranami, cylindryczne, klepsydrowe, bębny wodne (napełnione wodą drewniane, często bambusowe, naczynie obciągnięte baranią skórą), archaiczne bębny bez rezonatorów (skóra rozpięta na palikach wbitych w ziemi). Występują także instrumenty dęte (trąby z kłów słoniowych, rogi, flety bambusowe, fletnie Pana, rozmaite piszczałki) i strunowe (harfa, lira i najstarszy przedstawiciel tej grupy — łuk muz.). Melodyka m.a. jest na ogół uboga, podporządkowana rytmice i organizacji harmonicznej; melodie wokalne, zazwyczaj o kierunku opadającym, rozwijane krótkimi, lapidarnymi, powtarzanymi frazami, oparte najczęściej na pentatonice lub tylko na jej wycinku, wykorzystujące niekiedy rozłożone trójdźwięki, różnią się np. od azjat. melodii pentatonicznych węższym ambitusem, brakiem modulacji i bardziej samodzielnych struktur. Zasadą rozwoju jest powtarzanie, niekiedy z pewnymi modyfikacjami, oraz dialog solisty i chóru (śpiew responsorialny). Cechą powszechną w m.a. jest wielogłosowość, zwł. w postaciach prostszych, jak ostinato, burdon, śpiew w równoległych interwałach tercji, kwarty, kwinty, oktawy, bardzo rzadko sekundy. Ubóstwo melodyki jest rekompensowane rozwiniętą rytmiką, obfitującą w różnorodne kombinacje podziału, nawarstwień i zestawień wartości rytmicznych. Rytmika, zw. linearną lub tematyczną, operuje wyrazistymi strukturami rytmicznymi (na wzór tematów melodycznych w muzyce eur.), pojawiającymi się i powtarzanymi w różnych głosach. Kultury muz. poszczególnych plemion afryk. różnią się osiągniętym stopniem rozwoju. Najbardziej pierwotną kulturę muz. reprezentują wymierające już dziś plemiona południowoafryk., zwł. Buszmeni, Pigmeje (dorzecze Konga) i Hotentoci (pd.-zach. Afryka). W skład ich instrumentarium wchodzą instrumenty o prostej konstrukcji (jednostrunne łuki muz. Buszmenów, flety wydające jeden dźwięk i pocierane bębny Hotentotów), ale też odznaczające się różnorodnością odmian, zwł. idiofonów (bębny drewniane, grzechotki, muszelki, zanza) i membranofonów. Znacznie bardziej rozwiniętą kulturę muz. mają narody sudańskie i ludy Bantu, zamieszkujące Afrykę Środkową. W związku z występującym tam rozwarstwieniem społ. (żywe tradycje państw. i dynastyczne) zaznacza się wyraźna granica między muzyką lud. (powszechną) a profesjonalną, przeznaczoną dla panujących; występuje też zjawisko importu muzyków (np. Batwa są muzykami u Watussi). Przeobrażenia społeczno-polit., które objęły Afrykę, zwł. po II wojnie świat., odbiły się także na jej kulturze muz.; zaznaczyły się wpływy muzyki eur.; przyjęto eur. instrumenty (np. gitarę), częściowo system dur-moll (gł. w muzyce popularnej); liczbę instytucji muz., istniejących na północy (np. działające od lat 20. konserwatorium w Kairze), powiększyły tworzone na wzór eur. instytucje w głębi kontynentu (m.in. konserwatorium w Nairobi). Naturalne w sztuce afryk. zjawisko synkretyzmu spowodowało, że współczesna m.a. występuje też często w powiązaniu z innymi sztukami, a zwł. z tańcem i działaniami teatr.; jednym z przykładów połączenia muzyki z teatrem jest wystawiana w Nowym Jorku sztuka Kikunkor (1934) A. Dafara, kompozytora z Sierra Leone, który uczestniczył w spektaklu także jako śpiewak i tancerz. Często są spotykane folklorystyczne zespoły taneczno-muz. (Senegal, Gwinea, Mali), organizowane od lat 30. (1961 powstał w Senegalu zespół Baletu Narodowego, który występami w Europie zyskał duży rozgłos). Do współcz. profesjonalnych kompozytorów afryk. należą: w Ghanie — E. Amy, J.H. Kwabena-Nketia, F. Gbieko, Dż. Boatieng; w Nigerii — A. Bankolie, autor kantaty Joruba i suity fortepianowej Nigeria, S. Akrobot, A. Juba, W. Eczezon; w Etiopii — K.I. Niegussie, A.M. Bieggo-Sou; w Ugandzie — Dż. Kiagambidwa; w Tanzanii — S. Mbungi. J.H. Kwabena-Nketia.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 20:49 Wolfgang Amadeusz Mozart Symfonia nr 41 C-dur Jowiszowa (4)
  • 21:00 Daniel Pemberton All the Beauty in the World
  • 21:03 Bruce Springsteen Secret Garden
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 265, niedziela, 13 stycznia 2019
  • 1
    Jóhann Jóhannsson
    Nowy początek
    Kangaru
  • 2
    Kortez
    Kamerdyner
    Stare drzewa
  • 3
    John Williams
    Poszukiwacze zaginionej Arki
    Theme
  • Zobacz całe notowanie »
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Polityka Cookies. Prywatność. Copyright © 2019 RMF Classic