Encyklopedia muzyki RMF Classic

Początkowa litera hasła w Encyklopedii:

PERSKA MUZYKA

perska muzyka, kultura muzyczna Persji. W starożytności m.p. wchłaniała elementy kultur muz. Mezopotamii (m.in. koncepcje kosmologicznej interpretacji muzyki, instrumenty — pandory, harfy), także Grecji i Indii, jednocześnie silnie na nie oddziaływując. Świadczą o tym np. reliefy sięgające III tysiąclecia p.n.e. i wzmianki w Biblii . Szczególny rozwój tej muzyki nastąpił za panowania dyn. Sasanidów (III–VI w.). Z tego okresu pochodzą pierwsze sformułowania teoret. (teoria etosu). Panowanie Arabów (VII–XII w.) zespoliło silnie muzykę perską z arabską i jej teorią. W XIII–XVI w. (za dyn. Timurydów) trwał tzw. złoty okres muzyki nowoperskiej, która zespolona wtedy silnie z kulturą Azji Środkowej, oddziaływała intensywnie na muzykę narodów tureckich (z XV w. pochodzą pierwsze przekazy notacji muz.). Przyjęcie islamu pogłębiło związki z kulturą i narodem arabskim. Charakterystyczny był zmienny stosunek do muzyki — raz entuzjastyczny (podkreślano jej zmysłowość i pobudzanie do ekstazy), raz niechętny, ze względu na zakazy zawarte w Koranie . Persowie wnieśli tradycję muz., Arabowie — m.in. teorię muzyki. Tradycyjna m.p. (wokalna), jeszcze obecnie wykonywana, odznacza się bogactwem epiki, często przepojonej pierwiastkami mistycznymi i wątkami mitol., typowymi dla staroż. Wschodu (np. walka Dobra ze Złem). Formy epickie wykonywano z towarzyszeniem bębnów, tamburynu, a zwł. instrumentów strunowych: smyczkowych (kemandże) i szarpanych (lutnie tar i setar), ballady, zw. tasnif, wykonywano z towarzyszeniem 2-strunnej lutni dutar. W formach lirycznych wykorzystywano często teksty Hafiza, Sadiego i in. poetów złotego wieku. Instrumentem rytmicznym, związanym z wykonawstwem pieśni, był jednostronny bęben dombak, przeznaczony do realizacji skomplikowanych rytmów perskich. Na instrumentach strunowych wykonywano różne utwory o charakterze preludiów i interludiów (tzw. pihraw). Współczesne instrumentarium jest uboższe; znikły harfy, pandory, winy (czang), a nawet słynna lutnia ud, na której dokonywano pomiarów akustycznych; nadal są w użyciu cymbały santur i flet naj. M.p. ma charakter kameralny, cechuje ją monofonia (jednogłosowość) z przejawami burdonu i przypadkowych współbrzmień. Mimo pozornej monotonii, w rzeczywistości jest bardzo zróżnicowana wyrazowo, opiera się na skomplikowanym systemie różnych modi (modeli melodycznych), których liczba stopniowo się zwiększała (od podstawowych 12 modi w XV w. do 48 obecnie). System tonalny, normowany teorią etosu, jest w zasadzie diatoniczny ( diatonika), z licznymi chromatyzmami ( chromatyka). Występują też mikrointerwały (1 /4, 3 /4, 1 /3 tonu) i interwały neutralne (np. tercja zalzala). Wzorami rytmicznymi niezaprzeczalnie perskimi (ramal, falmit) posługiwano się już w XIII w.; obecnie rytmika opiera się na metrum 2 /4 i 6 /8 . Konwencjonalne rytmy eur. współistnieją z rytmami lud.; zaznacza się wyraźnie opozycyjność nurtu lud. i klas. (dla tego ostatniego charakterystyczną formą jest cykl Dastgah ). We współcz. Iranie muzyka łączy elementy przejęte z dawnej tradycji perskiej z rozpowszechniającą się od poł. XIX w. muzyką eur.-turecką (wojsk.), ros. i gruzińską (uprawianą w kawiarniach) oraz rozrywkową muzyką amer.; popularne są pieśni patriotyczne i wojsk., nauczane w szkołach. Około 1920 ustalił się skład typowego zespołu orkiestrowego (flety, instrumenty smyczkowe i lutnie tar). Szkolnictwo muz. nawiązuje do programu eur., ale jednocześnie naucza się gry na instrumentach nar., przede wszystkim na tar. Koegzystencja muzyki importowanej i rodzimej zaznacza się również w programie radiowym i ruchu koncertowym (od 1967 do wybuchu rewolucji irańskiej były organizowane w Szirazie i Persepolis festiwale muzyki współcz.). Rozwija się krytyka muz., badania nauk. (zwł. klasycznej m.p.), podejmuje się akcje zbierania folkloru muzycznego.

Encyklopedia muzyki PWN © Wydawnictwo Naukowe PWN

Popularne hasła w Encyklopedii:

  • 08:04 Joseph Haydn Keyboard Concerto in D major (3)
  • 08:08 John Powell Flying (Rio)
  • 08:12 Henryk Kuźniak Ragtime Vabank
  • zobacz cały repertuar »
  • Notowanie: 126, Sunday, 16 November 2014
  • 1
    Steven Price
    Grawitacja
    Gravity
  • 2
    Michał Lorenc
    Bandyta
    Taniec Eleny
  • 3
    Ennio Morricone
    Dobry, zły i brzydki
    Main Title
  • Zobacz całe notowanie »
Listopad 2014
- - - - - 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Korzystanie z serwisu oznacza akceptację Regulaminu. Copyright © 2014 RMF Classic